Antrenörlük Sporda Öğrenme ve Öğretme III Motor Gelişim ve Hareket Eğitimi Konu Anlatımı

Bir antrenörün bir çocuğa veya genç sporcuya hangi hareketi, hangi zorluk düzeyinde ve nasıl sunacağına karar verebilmesi, motor gelişimin yaşla birlikte nasıl bir seyir izlediğini bilmesine bağlıdır.

Kaynak metin bu seyri, Gallahue'nun kum saati modeli üzerinden dört döneme ayırır: anne karnından başlayarak bir yaşına kadar süren refleks hareketler dönemi, sıfır ile iki yaş arasındaki ilkel hareketler dönemi, iki ile yedi yaş arasını kapsayan temel hareketler dönemi ve yedi yaşından itibaren başlayıp ergenlik sonrasına kadar uzanan özelleşmiş hareketler dönemi.

Bu yaş sınırları yalnızca genel bir yol göstericidir; aynı kalıtsal ve çevresel koşullara sahip çocuklar bile farklı becerilerde farklı gelişim evrelerinde bulunabilir.

Temel hareketler döneminde çocuklar dengeleme, yer değiştirme ve nesne kontrolü gerektiren becerilerde gözle görülür bir değişim yaşar ve bu değişim başlangıç, ilk ve olgunluk olmak üzere üç evrede şekillenir; başlangıç evresinde hareketler abartılı ve koordinasyonu zayıfken, olgunluk evresinde hareketler mekanik olarak yeterli ve kontrollü hâle gelir.

Özelleşmiş hareketler dönemi ise bu temel becerilerin artık bir amaca ulaşmak için araç olarak kullanıldığı geçiş evresiyle başlar, yedi-sekiz yaşlarında ortaya çıkan bu evrede beceriler günlük etkinliklerde ve oyunlarda daha kontrollü uygulanır.

Ardından gelen uygulama evresinde, yaklaşık on bir-on iki yaşlarında, artan zihinsel ve duygusal olgunluk sporcunun belirli bir spor branşına yönelmesine ve tercih ettiği etkinliklerde alıştırmaya daha çok zaman ayırmasına yol açar.

On dört yaşından itibaren başlayıp yetişkinlik boyunca devam eden yaşam boyu kullanım evresi ise motor gelişimin doruk noktası kabul edilir ve bireyin katıldığı etkinlikler artık yetenek, fiziksel özellik, motivasyon ve olanaklara bağlı olarak sınırlanır.

Motor gelişim dönemleri yaşa bağlı ilerlerken, bir hareketin öğrenilme derecesini gösteren hareket beceri öğrenim düzeyleri yaştan bağımsız, yalnızca uygulama ve deneyime bağlı olarak ilerler.

Kaynak metin bu düzeyleri başlangıç, orta ve ileri olmak üzere üçe ayırır.

Başlangıç düzeyindeki bir sporcunun koordinasyonu zayıf ve düzensizdir, vücut parçalarını nasıl yerleştireceğine odaklanır ve değişen çevre koşullarına hareketini uyduramaz; bu düzeyde antrenörün rolü hareketin niteliğine ve amacına odaklanarak sporcuyu ilgili ipuçlarına yönlendirmektir.

Orta düzeydeki sporcu daha az hata yapar, hareketin sonucuna daha iyi odaklanabilir ve değişen çevre koşullarına belirli ölçüde uyum sağlayabilir; bu aşamada antrenör birden fazla beceriyi birleştirmeye ve hareketin farklı uygulamalarda gerçekleştirilmesine fırsat tanımaya yönelir.

İleri düzeydeki sporcu ise hareketi binlerce tekrar sonucunda neredeyse otomatik ve tutarlı biçimde gerçekleştirir, değişken ortamlarda bile hatasını kendisi fark edip düzeltebilir; bu düzeyde antrenörün görevi sporcuya daha karmaşık ve özgün beceri kombinasyonları içinde stratejik karar verme fırsatı yaratmaktır.

Bu üç düzey, temel hareketler dönemindeki daha ilkel bir olgunlaşmamış başlangıç seviyesiyle birlikte ele alındığında, yaşa bağlı motor gelişim dönemleriyle yaştan bağımsız beceri öğrenim seviyeleri arasındaki ilişki daha da netleşir: aynı yaştaki iki sporcu bir beceride ileri düzeyde, başka bir becerinin öğreniminde ise hâlâ başlangıç düzeyinde olabilir.

Bütün bu gelişim sürecinin doğru yönetilebilmesi için antrenörün sporcunun ilerleyişini düzenli biçimde değerlendirmesi gerekir.

Kaynak metin motor gelişimin değerlendirilmesini, gelişimdeki gerilikleri ve motor becerilerdeki hataları saptamak, uygulanan eğitim programının isabetini görmek için gerekli kayıtları tutma süreci olarak tanımlar ve kullanılacak her ölçüm aracının üç temel niteliği taşıması gerektiğini vurgular: geçerlik, yani aracın gerçekten ölçülmek istenen özelliği ölçmesi; güvenirlik, yani aynı uygulamanın tekrarlandığında tutarlı sonuçlar vermesi; ve objektiflik, yani farklı kişiler tarafından uygulandığında da benzer sonuçlar ortaya çıkarması.

Değerlendirme araçları performans merkezli, yani sonuca ve niceliğe odaklı testler ile süreç merkezli, yani hareketin form ve tekniğine odaklı nitel değerlendirmeler olarak; ayrıca akran grubuyla kıyaslama yapan norma dayalı testler ile önceden belirlenmiş bir standardı esas alan kritere dayalı testler olarak da sınıflandırılabilir.

Yeni bir beceriyi henüz başlangıç düzeyinde öğrenen bir sporcu için süreç merkezli, yani tekniğe odaklı bir değerlendirme daha isabetlidir; aksi hâlde sporcu tekniği düşünmeden yalnızca sonuca odaklanabilir.