Antrenörlük Sporda Öğrenme ve Öğretme III Ölçme ve Değerlendirme Konu Anlatımı

Antrenörler, sporcularının antrenman ve müsabakalardaki performanslarına ilişkin topladıkları çeşitli bilgileri objektif biçimde yorumlayabilmek için istatistiğe ihtiyaç duyar.

Elde edilen ham verileri tanımlayıp sınıflandırmaya betimsel istatistik denir ve bu işlemin ilk adımı, bir veri dağılımını tek bir değerle temsil eden merkezî eğilim ölçülerini hesaplamaktır.

En sık kullanılan ölçü aritmetik ortalamadır ve veri setindeki tüm değerlerin toplanıp veri sayısına bölünmesiyle bulunur; örneğin bir yüzücünün sekiz yarışmadaki 100 metre serbest stil derecelerinin toplamı veri sayısına bölündüğünde o sezona ait ortalama performans elde edilir.

Mod, bir veri setinde en sık tekrarlanan değerdir; medyan ise veriler küçükten büyüğe sıralandığında ortada kalan değerdir ve veri sayısı çiftse ortadaki iki değerin ortalaması alınır.

Birden çok gruba ait ortalamaların karşılaştırılması gerektiğinde, her grubun ortalaması kendi veri sayısıyla ağırlıklandırılarak ağırlıklı ortalama hesaplanır; böylece farklı büyüklükteki kulüp veya takım gruplarının performansları adil biçimde bir araya getirilebilir.

Merkezî eğilim ölçüleri aynı olsa bile iki dağılımın yapısı çok farklı olabileceğinden, verilerin ne kadar yayıldığını gösteren merkezî dağılım ölçülerine de ihtiyaç duyulur.

Dağılım aralığı, bir veri setindeki en büyük ve en küçük değer arasındaki farktır; aralık ne kadar küçükse dağılım o kadar homojen, yani sporcular arası performans o kadar tutarlı kabul edilir.

Standart sapma ise her bir verinin ortalamadan ne kadar uzaklaştığını gösterir ve genellikle ortalama ile birlikte verilir; standart sapma büyüdükçe verilerin ortalama etrafındaki yayılımı da artar.

Aritmetik ortalaması ve standart sapması birbirinden farklı olan iki veri grubunu doğrudan karşılaştırmak yanıltıcı sonuçlar verebileceğinden, ham puanlar Z skoruna, yani ortalaması sıfır ve standart sapması bir olan standart bir puana dönüştürülür; örneğin kız ve erkek sporcuların mekik koşusu sayıları, cinsiyete özgü ortalama ve standart sapmalarına göre Z skoruna çevrildiğinde ham sayıya bakarak yapılacak yanlış bir karşılaştırmanın önüne geçilebilir.

Z skoru onla çarpılıp elde edilen değere elli eklendiğinde ise T skoruna ulaşılır ve bu şekilde farklı ölçeklerdeki performanslar da anlamlı biçimde kıyaslanabilir hâle gelir.

Elde edilen verilerin anlaşılırlığı, uygun bir tablo veya grafikle sunulduğunda artar.

Tek bir değişkenin dağılımını gösteren tablolara marjinal tablo, iki veya daha çok değişkenin birlikte dağılımını gösteren tablolara ise çapraz tablo denir; her iki tabloda da başlıkların ve birimlerin anlaşılır yazılması, yüzdelerin sayılarla birlikte verilmesi beklenir.

Aynı veriler çubuk grafikle, yani frekans ya da yüzdeyi gösteren ayrık çubuklarla; sürekli değişkenler için birbirine bitişik çubuklardan oluşan histogramla; ya da her kategorinin dairede kapladığı payı gösteren daire grafikle görselleştirildiğinde yorumlanması daha da kolaylaşır.

Sporcu performansını değerlendirmenin bir diğer boyutu nitel ve nicel analiz ayrımıdır.

Nitel veriler görsel kalıpları, videoları, sporcunun düşünce ve duygularını içerir ve yorumu kişisel algıya dayandığından özneldir; örneğin bir voleybolcunun riskli bir blok denemesinde tam zamanında sıçrayamayıp topu dışarı çıkarması durumunda, antrenörün başarısız tekniği değerlendirmek yerine doğru taktiksel kararı öne çıkarması nitel bir yargıdır.

Nicel veriler ise kişisel yoruma açık olmayan, sayısallaştırılmış ve istatistiksel yöntemlerle analiz edilen nesnel verilerdir; bir tenis maçında servisle kazanılan sayıların sayısı ve servis hızı buna örnektir.

Performansın birçok bileşenini bütüncül biçimde değerlendirmenin bir yolu notasyonel analizdir ve antrenöre hareket, taktik ve teknik değerlendirmesiyle istatistiksel derleme imkânı sağlar.

Manuel notasyonel analiz dağılım grafikleri, frekans tabloları ve ardışık veri sistemleri olmak üzere üç yolla yapılabilir: dağılım grafikleri bir olayın kesin konumunu kaydeder, frekans tabloları bir olayın kaç kez gerçekleştiğini işaretler, ardışık veri sistemleri ise olayın alanını, oyuncusunu ve sonucunu kronolojik sırayla kaydeder.