SPL Kurumsal Yönetim Kurumsal Yönetim Tebliği II-17.1 Konu Anlatımı

II-17.1 sayılı Kurumsal Yönetim Tebliği, sermaye piyasasında kurumsal yönetim ilkelerinin uygulama alanını, uyum biçimini ve belirli kritik işlemlerde izlenecek karar mekanizmasını düzenleyen ana metindir.

Kaynak, Tebliğin Sermaye Piyasası Kanununun kurumsal yönetim ilkelerine ilişkin 17'nci maddesine dayanılarak hazırlandığını belirtir.

Bu kanuni dayanak, SPK'ya halka açık ortaklıklarda kurumsal yönetim ilkelerini, uyum raporlarının içeriğini, yayınlanmasını, kurumsal yönetim ilkelerine uyumun derecelendirilmesini ve bağımsız yönetim kurulu üyeliklerine ilişkin usul ve esasları belirleme yetkisi verir.

Kurul bu yetkiyi kullanırken halka açık şirketler arasında haksız rekabet yaratmayacak ve eşit koşullardaki şirketlere eşit kurallar uygulanacak biçimde hareket eder.

Tebliğin kapsamı, kurumsal yönetim ilkeleri bakımından payları Borsa İstanbul'un ilgili pazarlarında işlem gören halka açık ortaklıklar üzerinden kurulur.

Kaynakta eski pazar adlarının güncel yapıdaki Yıldız Pazar, Ana Pazar ve Alt Pazar karşılıklarıyla ele alındığı belirtilir.

Payları ilk defa halka arz edilecek veya borsada işlem görmeye başlayacak ortaklıklar da paylarının bu pazarlarda işlem görecek olması halinde kapsamda değerlendirilir.

Buna karşılık Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 sayılı Karara göre dışarıda yerleşik sayılan ortaklıklar kurumsal yönetim ilkeleri kapsamında değildir.

Bu ayrım, Tebliğin yalnız halka açıklık statüsünü değil, borsa pazarı ve yerleşiklik gibi ölçütleri de dikkate aldığını gösterir.

Tebliğde ortaklıkların kurumsal yönetim yükümlülükleri sistemik önemlerine göre farklılaştırılır.

Payları Yıldız Pazar, Ana Pazar ve Alt Pazar'da işlem gören ortaklıklar piyasa değerleri ve fiili dolaşımdaki payların piyasa değerleri dikkate alınarak üç gruba ayrılır.

Birinci grup için piyasa değeri ortalaması ve fiili dolaşımdaki payların piyasa değeri ortalaması daha yüksek eşiklerle belirlenir; ikinci grup daha düşük eşiklerin üzerinde kalan ortaklıklardan oluşur; üçüncü grup ise ilk iki gruba girmeyen ortaklıkları kapsar.

Bu hesaplama belirli dönemlerin kapanış fiyatları ve fiili dolaşım oranları üzerinden yapılır, her yıl Ocak ayında Kurul tarafından liste ilan edilir.

Üst gruba yükselen ortaklık, izleyen yıldan itibaren yeni grubun kurumsal yönetim ilkelerine tabi olur; alt gruba düşme ise yükümlülüğü otomatik hafifletmez.

Kurumsal yönetim ilkelerinin bir kısmı tüm gruplar için zorunlu tutulur.

Kaynakta genel kurul, yönetim kurulu, bağımsız üye, komiteler ve ücretlendirme gibi alanlara ilişkin zorunlu ilke numaraları sayılır.

Birinci grup ortaklıklar bazı ek bağımsız üye hükümlerine de uymakla yükümlüdür.

Burada önemli olan, Tebliğin bütün ilkeleri aynı derecede bağlayıcı kabul etmemesidir.

Zorunlu ilkeler için uyum doğrudan aranırken, diğer ilkelerde açıklama ve gerekçelendirme mekanizması işletilir.

Böylece Tebliğ, bir yandan asgari kurumsal yönetim eşiğini zorunlu kılar, diğer yandan iyi uygulamaların şirket ölçeği ve yapısına göre açıklanmasını ister.

Tebliğ, bazı ortaklık türleri için istisnalar da öngörür.

Bağımsız yönetim kurulu üye sayısına ilişkin ölçütler üçüncü gruptaki ortaklıklar ve belirli koşulları taşıyan iş ortaklıkları açısından farklı uygulanabilir.

Ana faaliyeti kamu hizmeti niteliğinde lisans veya imtiyaza dayanan ya da kamu kurumlarının imtiyazlı pay sahibi olduğu ortaklıklarda bağımsız üyeler bakımından bazı kriterlerin aranmayabileceği belirtilir.

Bankalar için bağımsız yönetim kurulu üye sayısı ve denetim komitesi üyelerinin bağımsız üye sayılması özel hükümlerle düzenlenir.

Yatırım ortaklıklarında belirli işlemlerde genel kurul onayı aranmayabilir; fakat bağımsız üyelerin muhalefet gerekçesinin KAP'ta açıklanması ve ilk genel kurulda ortaklara bilgi verilmesi gerekir.

Bu istisnalar, Tebliğin tek tip şirket yapısı varsaymadığını gösterir.

Uyum zorunluluğuna aykırılık halinde SPK'nın yetkileri güçlüdür.

Kurul, Tebliğde belirtilen veya kendisi tarafından verilen sürelerde uyum sağlanmazsa gerekli kararları almaya ve işlemleri resen yapmaya yetkilidir.

Herhangi bir süre belirlenmemiş olsa bile uyum zorunluluğuna aykırı işlemlerin hukuka aykırılığının tespiti veya iptali için ihtiyati tedbir isteyebilir, dava açabilir ve mahkemeden uyum sonucunu doğuracak karar alınmasını talep edebilir.

Yönetim kurulu veya genel kurul gerekli kararları almazsa Kurul otuz gün süre verir; süre sonunda uyum sağlanmazsa bağımsızlık kriterlerini taşıyan gerekli sayıda bağımsız üyeyi resen atayabilir.

Bu düzenleme, kurumsal yönetim ilkelerinin yalnız tavsiye niteliğinde olmadığını, bazı alanlarda doğrudan yaptırım gücü taşıdığını gösterir.

Kurumsal yönetim uyum raporları Tebliğin açıklama rejiminin merkezindedir.

Kapsamdaki ortaklıklar zorunlu ilkeleri uygulamakla, zorunlu olmayan ilkelerde ise uygula, uygulamıyorsan açıkla yaklaşımıyla durumlarını kamuya açıklamakla yükümlüdür.

Yıllık faaliyet raporunda, kurumsal yönetim ilkelerinin uygulanıp uygulanmadığı, uygulanmayan ilkeler için gerekçeler, tam uyulmama nedeniyle doğan çıkar çatışmaları ve gelecekte yönetim uygulamalarında değişiklik planı olup olmadığı açıklanır.

SPK kararıyla uyum raporlamasının KAP üzerinden Kurumsal Yönetim Uyum Raporu ve Kurumsal Yönetim Bilgi Formu şablonlarıyla yapılması öngörülmüştür.

Ayrıca faaliyet raporunda şirketin kendi tarzını belirleyebileceği anlatı formatında bir kurumsal yönetim bölümü de yer almaya devam eder.

Tebliğin ilişkili taraf işlemlerine ilişkin hükümleri, çıkar çatışması riskini yönetir.

Payları borsada işlem gören ortaklıklar ve bağlı ortaklıkları, ilişkili taraflarla gerçekleştirecekleri bazı işlemlere başlamadan önce işlemin esaslarını belirleyen yönetim kurulu kararı almak zorundadır.

İşlem tutarı belirli oranları aşarsa değerleme yaptırılır; daha yüksek eşiklerde bağımsız yönetim kurulu üyelerinin çoğunluğunun onayı aranır.

İlişkili taraf niteliğindeki yönetim kurulu üyeleri bu toplantılarda oy kullanamaz.

Bağımsız üyelerin çoğunluğu işlemi onaylamazsa durum yeterli bilgiyle KAP'ta açıklanır ve işlem genel kurul onayına sunulur.

Bu genel kurulda işlemin tarafları ve ilişkili kişiler oy kullanamaz, toplantı nisabı aranmaz ve oy hakkı bulunanların basit çoğunluğu yeterlidir.

Yaygın ve süreklilik arz eden ilişkili taraf işlemlerinde ise yıllık hesap dönemi içinde tekrarlanan işlemler bakımından yönetim kurulu kararı ve belirli eşikler aşılırsa raporlama yükümlülüğü doğar.

Alış işlemlerinde satışların maliyetine, satış işlemlerinde hasılata göre belirlenen oranlar dikkate alınır.

Eşik aşılıyorsa yönetim kurulu işlemlerin şartlarını ve piyasa koşullarıyla karşılaştırmasını içeren rapor hazırlar; raporun tamamı veya sonucu KAP'ta açıklanır.

Raporda taraf şirketler, ilişkinin niteliği, sözleşmenin konusu, piyasa koşullarına uygunluk kriterleri ve değerlendirme yer alır.

Bu mekanizma, ilişkili taraf işlemlerinin şirket kaynaklarını hakim ortak veya grup menfaati lehine ve piyasa dışı koşullarla kullanmasını önlemeye yönelir.

Yatırımcı ilişkileri bölümü Tebliğin günlük uygulama altyapısıdır.

Payları ilgili Borsa pazarlarında işlem gören halka açık ortaklıklar yatırımcı ilişkileri bölümü oluşturmak zorundadır.

Bölüm doğrudan genel müdüre, genel müdür yardımcısına veya muadili idari sorumluluğu bulunan bir yöneticiye bağlı çalışır; faaliyetleri hakkında en az yılda bir kez yönetim kuruluna rapor sunar.

Bölüm yöneticisinin gerekli lisanslara sahip olması, ortaklıkta tam zamanlı yönetici olarak çalışması ve kurumsal yönetim komitesi üyesi olarak görevlendirilmesi beklenir.

Bölüm; yatırımcı yazışmalarını ve kayıtları sağlıklı tutar, pay sahiplerinin yazılı bilgi taleplerini yanıtlar, genel kurul belgelerini hazırlar ve sermaye piyasası mevzuatından doğan kurumsal yönetim ile kamuyu aydınlatma yükümlülüklerinin yerine getirilmesini gözetir.