Türk Ticaret Kanununun Kurumsal Yönetime İlişkin Hükümleri Konu Anlatımı

Türk Ticaret Kanununun kurumsal yönetime ilişkin hükümleri, kurumsal yönetim ilkelerinin şirketler hukukunda nasıl somut kurallara dönüştüğünü gösterir.

Kaynak, TTK'nın hazırlanmasında Avrupa Birliği'nin şirketler hukukunun modernleştirilmesi ve kurumsal yönetimin güçlendirilmesine ilişkin çalışmalarından yararlanıldığını belirtir.

Bu nedenle TTK'daki birçok hüküm, özellikle anonim şirketlerde pay sahiplerinin korunması, yönetim kurulunun hesap verebilirliği, denetim, şeffaflık ve risk yönetimi gibi alanları düzenleyen çağdaş kurumsal yönetim anlayışıyla bağlantılıdır.

Kanunun genel gerekçesinde kurumsal yönetimin dört taşıyıcı kolonu şeffaflık, adillik, hesap verilebilirlik ve sorumluluk olarak ifade edilir.

Bu ilkeler yalnız soyut değerler değil, pay sahipliği haklarından yönetim kurulu sorumluluğuna kadar birçok maddede karşılık bulan hukuk kurallarıdır.

TTK gerekçesinde şeffaflık, şirketi dışarıdan bakıldığında anlaşılabilir kılan geniş bir bilgilendirme anlayışı olarak sunulur.

Bu ilke, pay sahiplerinin ve sermaye piyasası aktörlerinin tam ve doğru bilgilendirilmesini, önemli raporların, ilişkilerin, planların ve projelerin açıklanmasını kapsar.

Adillik, yalnız pay sahipleri arasında dar anlamda eşitliği değil, çalışanlar, alacaklılar, müşteriler ve şirketle menfaat ilişkisi bulunan daha geniş bir çevreye yönelen eşit işlem anlayışını anlatır.

Hesap verebilirlik, yönetimin kararlarını açıklayabilir, gerekçelendirebilir ve profesyonel biçimde savunabilir olmasını gerektirir.

Sorumluluk ise görevden doğan yükümlülüklere bilinçli bağlılık ve bu yükümlülüklerin gereği gibi yerine getirilmesidir.

TTK'da pay sahiplerine ilişkin düzenlemeler kurumsal yönetimin adillik boyutunu güçlendirir.

Pay sahiplerinin hakları kişisel haklar ve azınlık hakları olarak iki ana çerçevede düşünülebilir.

Her pay sahibi genel kurula katılma, temsilci aracılığıyla haklarını kullanma, oy kullanma, bilgi alma ve inceleme gibi haklara sahiptir.

Eşit işlem yaklaşımı, aynı hukuki konumdaki pay sahiplerinin şirket kararlarında ayrımcı muameleyle karşılaşmamasını ve bu çizgiyi bozan yönetim kurulu kararlarının geçersizlik riski taşımasını sağlar.

Pay sahibinin yalnız bir payı olsa bile en az bir oy hakkı vardır ve oy hakkı payların toplam itibari değeriyle orantılı kullanılır.

Genel kurulun gündemi, finansal tabloların incelenmesi ve yönetimden bilgi istenmesi, pay sahibinin şirket üzerindeki denetim kapasitesini artırır.

Azınlık hakları ise kurumsal yönetimde hakim güç karşısında denge mekanizmasıdır.

Anonim şirketlerde sermayenin en az onda birini, halka açık anonim şirketlerde ise en az yirmide birini temsil eden pay sahipleri azınlık haklarının bazılarını kullanabilir.

Genel kurulu toplantıya çağırma veya gündeme madde konulmasını isteme, finansal tabloların görüşülmesinin ertelenmesini sağlama, özel denetim isteme, haklı sebeplerle şirketin feshini talep etme ve denetçinin azli için dava açma gibi haklar bu dengeyi kurar.

Bu haklar, küçük pay sahiplerinin yalnız pasif yatırımcı olarak kalmamasını, belirli koşullarda şirket yönetimini ve bilgi akışını etkileyebilmesini sağlar.

Pay sahiplerinin korunmasında sermayenin korunması, şirkete borçlanma yasağı ve rüçhan hakkı da önemlidir.

Pay sahipleri, sermaye taahhüdünden doğan vadesi gelmiş borçlarını yerine getirmeden ve şirketin serbest yedek akçelerle birlikte kârı geçmiş yıl zararlarını karşılayacak düzeyde olmadan şirkete borçlanamaz.

Her pay sahibi yeni çıkarılan payları mevcut payının sermayeye oranına göre alma hakkına sahiptir.

Oyda imtiyazın sınırlandırılması ve kâr ile tasfiye payı hakkı da pay sahipliği menfaatlerini koruyan düzenlemelerdendir.

Bu hükümler, şirket varlığının hakim kişiler lehine tüketilmesini veya pay sahipliği konumunun ölçüsüz biçimde zayıflatılmasını engellemeye yönelir.

Kamuyu aydınlatma ve şeffaflık hükümleri TTK'nın kurumsal yönetim yaklaşımının ikinci ana ayağıdır.

Denetime tabi anonim şirketlerin ve şirketler topluluğunun finansal tabloları, Türkiye Denetim Standartlarına göre denetlenir.

Yönetim kurulunun yıllık faaliyet raporunda yer alan finansal bilgilerin denetlenmiş finansal tablolarla tutarlı ve gerçeğe uygun olup olmadığı da denetim kapsamındadır.

Yönetim kurulu, geçmiş hesap dönemine ilişkin finansal tabloları, ekleri ve yıllık faaliyet raporunu hesap döneminin ilk üç ayı içinde hazırlayıp genel kurula sunar.

Finansal tabloların tam, anlaşılabilir, karşılaştırılabilir, ihtiyaca ve işletmenin niteliğine uygun, şeffaf ve güvenilir olması beklenir.

Faaliyet raporu ise şirketin faaliyet akışını, finansal durumunu, gelişmesini ve karşılaşabileceği riskleri dürüst biçimde yansıtmalıdır.

Menfaat sahiplerinin korunması, TTK'daki kurumsal yönetim düzeninin yalnız pay sahiplerine kapanmadığını gösterir.

Birleşme, bölünme ve tür değiştirmede kusurlu davranan kişiler şirketlere, ortaklara ve alacaklılara karşı sorumlu tutulabilir.

Hakimiyetin hukuka aykırı kullanılması halinde bağlı şirketin kaybının denkleştirilmemesi alacaklılar bakımından talep hakkı doğurabilir.

Sermayenin azaltılmasında alacaklılara çağrı yapılması, alacakların ödenmesi veya teminat altına alınması zorunluluğu, tasfiyede alacaklıların korunması ve denetçilerin pay sahipleri ile alacaklılara karşı sorumluluğu, kurumsal yönetimin sorumluluk boyutunu genişletir.

Şirketin güven veren topluluk itibarından doğan sorumluluk da bu çerçevede önem taşır.

Yönetim kurulu hükümleri, kurumsal yönetimin en yoğun biçimde görüldüğü alandır.

Yönetim kurulu üyeleri ve yönetimle görevli kişiler, görevlerini tedbirli bir yöneticinin özeniyle yerine getirmek ve şirket menfaatlerini dürüstlük kurallarına uygun biçimde gözetmekle yükümlüdür.

Yönetim kurulu üyeleri en çok üç yıl için görev yapabilir ve belirli koşullarda genel kurul kararıyla görevden alınabilir.

Tüzel kişinin yönetim kurulu üyesi olabilmesi halinde, tüzel kişi adına hareket edecek gerçek kişinin tescil ve ilan edilmesi gerekir.

Belirli pay gruplarına ve azlığa yönetim kurulunda temsil hakkı tanınabilmesi, kurulun temsil kapasitesini genişleten bir araçtır.

Yönetim kurulunun iç işleyişi de kurumsal yönetim açısından önemlidir.

Kurul, işlerin gidişini izlemek, rapor hazırlamak, kararlarını uygulatmak veya iç denetim amacıyla komite ve komisyonlar kurabilir.

Yönetim bir iç yönergeye göre devredilebilir; pay sahipleri ve korunmaya değer menfaatini ikna edici biçimde ortaya koyan alacaklılar bu iç yönerge hakkında bilgilendirilebilir.

Yönetim kurulu üyelerinin bilgi alma ve inceleme hakkı, kurulun etkili gözetim yapabilmesinin aracıdır.

Her üye şirket işleri hakkında bilgi isteyebilir, soru sorabilir ve inceleme yapabilir.

Bu hak, kurul üyelerinin yalnız şekli sorumluluk taşımasını değil, kararların içeriğini gerçekten denetleyebilmesini sağlar.

Çıkar çatışması ve menfaat sınırlamaları TTK'nın hesap verebilirlik çizgisini güçlendirir.

Yönetim kurulu üyesi, kendisinin veya yakınlarının şirket dışı kişisel menfaatiyle şirket menfaatinin çatıştığı konuların müzakeresine katılamaz.

Genel kurul izni olmadan şirketle işlem yapma yasağı ve pay sahibi olmayan yönetim kurulu üyeleri ile belirli yakınlarının şirkete nakit borçlanamaması, şirket varlığının yöneticiler lehine kullanılmasını sınırlayan hükümlerdir.

Rekabet yasağı da yönetim kurulu üyesinin şirketin işletme konusuna giren ticari işleri kendi veya başkası hesabına yapmasını genel kurul iznine bağlar.

Yönetim kurulu üyelerine sağlanacak mali hakların esas sözleşme veya genel kurul kararıyla belirlenmesi, ücretlendirme alanında şeffaflık ve denetim sağlar.