SPL Sermaye Piyasası Araçları 1 Borçlanma Araçları (Kavramsal Çerçeve, Borçlanma Araçları Tebliği VII-128.8 ve Borçlanma Aracı Sahipleri Kurulu Tebliği II-31/A.1) Konu Anlatımı

Borçlanma araçları konusuna yalnızca tahvil ya da bono isimlerini ezberleyerek yaklaşmak eksik olur.

Konunun ilk adımı kıymetli evrak, menkul kıymet ve sermaye piyasası aracı ilişkisini ayırmaktır.

Kıymetli evrakta hak senede bağlıdır; hak, senetten ayrı ileri sürülemez ve kural olarak senetle birlikte devredilir.

Menkul kıymet ise yatırım amacı taşıyan kıymetli evrak alanını ifade eder.

Sermaye Piyasası Kanunu menkul kıymetleri örnekleyerek iki temel gruba ayırır: ortaklık hakkı veren paylar ve pay benzeri kıymetler ile alacak hakkı veren borçlanma araçları.

Bu ayrım, sınav açısından önemlidir; pay sahibinin ortaklık riskine katılması ile borçlanma aracı sahibinin ihraççıdan ödeme bekleyen alacaklı konumunda olması aynı hukuki sonuçları doğurmaz.

Sermaye piyasası aracı kavramı menkul kıymetlerden daha geniştir.

Kanun, menkul kıymetlerin yanında türev araçları ve Kurulca bu kapsama alınan diğer araçları da sermaye piyasası aracı sayar.

Bu nedenle borçlanma aracı, klasik anlamda senede bağlanmış bir alacak belgesi gibi düşünülse bile sermaye piyasası düzeninde çoğunlukla izahname, ihraç belgesi, kaydileştirme, satış yöntemi ve kamuyu aydınlatma yükümlülükleriyle birlikte ele alınır.

Sermaye piyasası araçları fon talep edenlerle yatırımcılar arasındaki hak ve borç ilişkisini kurar.

Bu bakış, borçlanma aracını bir belge isminden çok düzenlenmiş bir finansman ilişkisi olarak okumayı gerektirir.

Halka arz ilişkisi borçlanma araçlarında özel bir dikkat ister.

Kanunda halka açık olmayan anonim ortaklıkların halka arz edilmeyen pay ihraçlarının kapsam dışında bırakılmasına karşılık, borçlanma araçları için aynı şekilde genel bir istisna tanınmamıştır.

Bu nedenle bir borçlanma aracı halka arz edilmese bile Sermaye Piyasası Kanunu ve Kurul düzenlemeleriyle bağlantılıdır.

Fark, izahname yükümlülüğünde ortaya çıkar: izahname kural olarak halka arz edilecek veya borsada işlem görecek sermaye piyasası araçları için gerekir; halka arz edilmeksizin satışlarda ihraç belgesi mekanizması öne çıkar.

VII-128.8 sayılı Tebliğ borçlanma araçlarının yurt içinde halka arz edilerek, yurt içinde halka arz edilmeksizin veya yurt dışında satılmak üzere ihraç edilebileceğini düzenler.

Tebliğde borçlanma araçları ihraççının borçlu sıfatıyla düzenleyip ihraç ettiği sermaye piyasası araçları olarak tanımlanır.

Bu kapsamda tahviller, paya dönüştürülebilir tahviller, değiştirilebilir tahviller, finansman bonoları, kıymetli maden bonoları ve niteliği itibarıyla borçlanma aracı olduğu Kurulca kabul edilecek araçlar sayılır.

Sayımın sonundaki Kurul kabulü, piyasanın yeni borçlanma benzeri ürünler geliştirebilmesine imkân verir.

Ortak nokta, yatırımcının ihraççıya sermaye koyup ortaklık yönetimine katılması değil, belirli şartlar altında geri ödeme veya benzeri bir alacak hakkı elde etmesidir.

Türk Ticaret Kanunu da borçlanma araçlarını örnekleme yoluyla ele alır ve aksi kanunlarda öngörülmedikçe çıkarma kararının genel kurul tarafından alınacağını belirtir.

Genel kurul, gerekli şartlarda bu yetkiyi en çok on beş ay için yönetim kuruluna bırakabilir.

Sermaye Piyasası Kanunu tarafında ise esas sözleşmede hüküm bulunması şartıyla yönetim kuruluna ihraç yetkisi tanınabilmektedir.

Bu yüzden sınavda yetkili organ sorusu geldiğinde tek bir cevap ezberlemek yerine, ihraççının statüsüne, esas sözleşme düzenine ve yetki devrine bakmak gerekir.

Yetkili organ kararında en az azami ihraç tutarı ile satışın yurt içinde halka arz edilerek, halka arz edilmeksizin veya yurt dışında yapılacağı belirtilmelidir.

Paya dönüştürülebilir, değiştirilebilir veya Kurulca borçlanma aracı kabul edilecek özel türlerde araç türünün de açıkça yazılması gerekir.

İhraç limiti, borçlanma aracı düzeninin mali kapasiteyle bağ kuran tarafıdır.

Tebliğ, izahname veya ihraç belgesi onayı için Kurula başvuru tarihinde kullanılacak finansal tablolar üzerinden limit hesabı yapılmasını öngörür.

Halka açık ortaklıklarda özkaynak tutarının beş katı, halka açık olmayan ortaklıklarda üç katı genel sınırdır; konsolide tablo hazırlanıyorsa ana ortaklığa ait özkaynak esas alınır.

Bankaların belirli derecelendirme koşullarında limit artışı, tedavüldeki borçlanma araçları ve bazı kira sertifikaları gibi indirim kalemleri ve ipotek finansmanı kuruluşları veya Hazine garantili ihraçlar gibi özellikli durumlar hesabı ayrıntılandırır.

Böylece borçlanma aracı ihracı, ihraççının bilanço gücünden kopuk sınırsız bir borçlanma yetkisi olarak tasarlanmaz.

Kurula başvuru ve MKK düzeni, yatırımcı korumasının teknik ama merkezi parçasıdır.

Yurt içinde halka arz edilecek borçlanma araçları için Tebliğ eklerinde belirtilen belgelerle Kurula başvurulur; halka arz edilmeksizin ve yurt dışında ihraçlarda ayrı başvuru belgeleri kullanılır.

Yetkili organ kararından itibaren en geç bir yıl içinde başvuru yapılması gerekir.

Yurt içinde ihraç edilecek borçlanma araçlarının MKK nezdinde elektronik ortamda kayden ihraç edilmesi ve hakların hak sahipleri bazında izlenmesi zorunludur.

Yurt dışında ihraç edilen araçlarda ise ihraç tutarı, tarih, ISIN, vade başlangıcı, vade, faiz oranı, saklamacı kuruluş, döviz cinsi ve ülke gibi bilgilerin MKK'ya bildirilmesi gerekir.

Satış yöntemleri de sınavda kavramsal ayrım yaratır.

Yurt içinde halka arz edilmeksizin satışlar nitelikli yatırımcıya satış veya asgari birim nominal değer şartı bulunan tahsisli satış şeklinde yapılabilir.

Kurulca uygun görülen ihraç tavanı içinde farklı koşullara sahip tertipler satılabilir; yurt içi ve yurt dışı ihraçlar için ayrı ihraç tavanı alınması zorunludur.

Halka arzda satılamayan veya satışından vazgeçilen araçlar aynı koşullarla yeniden satışa sunulacaksa özel durum açıklaması yeterli olabilir; faiz, vade veya tür gibi koşullar değişiyorsa izahname onayı gündeme gelir.

Halka arz edilecek borçlanma araçları için borsada işlem görme ve borsaya başvuru zorunluluğu da bu sürecin parçasıdır.

Tahvil, bu çerçevenin en bilinen örneğidir; fakat borçlanma araçları başlığı tahvilden daha geniştir.

Paya dönüştürülebilir tahvil, yatırımcıya belirli koşullarda ihraççı ortaklığın paylarına dönüşme imkânı verebilir.

Değiştirilebilir tahvil, başka bir ortaklığın paylarıyla değişim hakkı yaratabilir.

Finansman bonosu daha kısa vadeli finansman ihtiyacına hizmet ederken, kıymetli maden bonosu farklı bir dayanak ve ödeme ekonomisi içinde düzenlenebilir.

Bu araçlarda yatırımcı başlangıçta ortak değil alacaklıdır; fakat bazı türlerde alacak hakkı ile paya geçiş ihtimali aynı ürün içinde birleşir.