SPL Sermaye Piyasası Araçları 1 Yatırım Fonu Katılma Payları (Kavramsal Çerçeve ve Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar Tebliği III-52.1) Konu Anlatımı

Yatırım fonu katılma paylarını anlamak için önce fonun hukuki yapısını doğru kurmak gerekir.

Sermaye Piyasası Kanunu sisteminde yatırım fonu; tasarruf sahiplerinden katılma payı karşılığında toplanan para veya diğer varlıklarla, tasarruf sahipleri hesabına, inançlı mülkiyet esaslarına göre ve Kurulca belirlenen varlıklar ile haklardan oluşan portföyleri işletmek amacıyla kurulur.

Fon, portföy yönetim şirketi tarafından fon içtüzüğüyle oluşturulan ve tüzel kişiliği bulunmayan bir malvarlığıdır.

Bu tanım, fonun şirket olmadığını ama yatırımcı adına ayrı bir ekonomik varlık alanı oluşturduğunu gösterir.

Katılma payı, yatırımcının fon portföyüne kaç payla katıldığını gösteren sermaye piyasası aracıdır.

Bu ilişki şirket paylarına benzer; çünkü her iki durumda da yatırımcı bir portföy veya malvarlığı değerine ekonomik olarak katılır.

Ancak benzerlik burada sınırlanır.

Anonim ortaklık payı sahibinin genel kurula katılma, oy kullanma ve yönetim üzerinde dolaylı etki kurma gibi idari hakları bulunabilirken, yatırım fonu katılma payı sahibinin fon yönetimine katılma hakkı yoktur.

Fonun yönetimi profesyonel kurucu ve yönetici düzeni içinde yürütülür.

Yatırım fonunun kuruluşunda fon içtüzüğü merkezi belgedir.

Fonun tüzel kişiliği olmadığı için anonim ortaklıklardaki esas sözleşmeye benzer işlevi içtüzük üstlenir; kuruluş, yönetim, portföy sınırlamaları ve tasfiye gibi konular bu belgede düzenlenir.

Kuruluş izni için kurucunun portföy saklama hizmetini yürütecek yetkili bir kuruluşla anlaşmış olması ve fon içtüzüğünün Kurulca onaylanması gerekir.

Portföy yönetim şirketi, fonu katılma payı sahiplerinin haklarını koruyacak biçimde temsil eder, yönetir veya yönetimini denetler.

Fon varlıkları üzerinde kendi adına fakat fon hesabına, mevzuata ve içtüzüğe uygun şekilde işlem yapar.

Fonun tüzel kişiliği bulunmaması, her işlemde tamamen görünmez olduğu anlamına gelmez.

Kanun, tapu ve diğer resmi sicillerde tescil, değişiklik, terkin ve düzeltme talepleri gibi sınırlı alanlarda; ayrıca fonun ortağı olacağı limited ve anonim şirketlerin kuruluş, sermaye artırımı veya pay devri işlemleri gibi ticaret sicili işlemlerinde fonu tüzel kişiliği varmış gibi kabul eder.

Bu işlemler portföy yönetim şirketi ile portföy saklama hizmetini yürüten kuruluşun yetkililerinin müşterek imzalarıyla yapılır.

Böylece fonun ayrı malvarlığı niteliği pratik işlemlerde korunurken, fonun şirketleşmesi sonucu doğmaz.

Yatırım fonlarının temel ilkeleri katılma payının ekonomik anlamını açıklar.

Riskin dağıtılması ilkesi, çok sayıda yatırımcıdan toplanan kaynaklarla daha geniş ve çeşitli portföy kurulmasına dayanır.

Profesyonel yönetim ilkesi, sermaye piyasalarının teknik bilgi gerektirmesi nedeniyle fonların uzman kişilerce izlenip yönetilmesini ifade eder.

Portföy yatırımı ilkesi, fonun varlık alım satımından, değer artışından, kar payından veya faizden gelir elde etme amacını gösterir.

İnançlı mülkiyet ilkesi, tasarruf sahiplerinin fonla ilgili işlem yapma yetkisini kurucuya içtüzükle devretmesine dayanır.

Malvarlığının korunması ilkesi ise fon varlıklarını kurucu ve saklayıcıdan ayırır.

III-52.1 sayılı Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar Tebliği, yatırım fonlarının kuruluşuna, faaliyet ilkelerine, katılma paylarına, katılma paylarının ihracına ve kamunun aydınlatılmasına ilişkin esasları düzenler.

Tebliğ, borsa yatırım fonları, gayrimenkul yatırım fonları ve girişim sermayesi yatırım fonları gibi ayrı tebliğlerle düzenlenen fon türlerini bu çalışma kapsamının dışında bırakır.

Yeni yapı içinde fon kuruculuğu ve yöneticiliği münhasıran portföy yönetim şirketlerine bağlanmış; portföydeki varlıkların portföy saklama hizmetini yürüten kuruluşlarca saklanması öngörülmüştür.

Açık uçlu fon yapısına geçilmesi, şemsiye fon modeli ve yatırımcı bilgilendirme dokümanı da bu düzenin önemli yenilikleridir.

Şemsiye fon yapısı, katılma payı ihraçlarının tek bir içtüzük altında fakat ayrı izahname ve yatırımcı bilgi formuyla farklı fonlar şeklinde örgütlenmesine imkân verir.

Her bir fonun varlık ve yükümlülükleri birbirinden ayrıdır.

Şemsiye fon için yapılması gereken giderler, kuruluş ve ihraç giderleri dışında fonların toplam değerlerine göre ilgili fon portföylerinden karşılanır.

Şemsiye fonun tasfiye edilmesi veya devredilmesi halinde bağlı fonlar da bu süreçten etkilenir.

Tebliğde aksi belirtilmedikçe hükümler her fon için ayrı uygulanır.

Bu yapı, tek kurumsal çatı altında farklı stratejilere sahip fonların kurulmasını kolaylaştırır.

Fon portföyüne alınabilecek varlıklar geniştir ancak sınırsız değildir.

Türkiye'de kurulu ihraççıların payları, özel sektör ve kamu borçlanma araçları, yabancı özel sektör ve kamu borçlanma araçları ile ihraççı payları, vadeli mevduat ve katılma hesapları, borsada işlem gören altın ve kıymetli maden araçları, fon katılma payları, repo ve ters repo işlemleri, kira sertifikaları, gayrimenkul sertifikaları, varantlar, sertifikalar, Takasbank para piyasası ve organize para piyasası işlemleri, türev araç işlemlerinin nakit teminatları ve primleri ile Kurulca uygun görülen diğer araçlar bu kapsamda sayılır.

Fakat portföy sınırlamaları, tek ihraççı yoğunlaşması ve belirli araç türlerine ilişkin oranlar fonun riskini dağıtmak için uygulanır.

Portföy sınırlamaları, katılma payı sahibinin tek bir ihraççıya veya tek bir araç grubuna aşırı bağımlı hale gelmesini önlemeyi amaçlar.

Fon toplam değerinin belirli oranlarından fazlasının aynı ihraççının para ve sermaye piyasası araçlarına yatırılmaması, belirli yoğunlaşma eşiklerinin aşılmaması ve borçlanma araçlarında tedavüldeki ihraç miktarı üzerinden ayrıca sınır kurulması bu mantığın sonucudur.

TCMB, Hazine ve Maliye Bakanlığı, ipotek finansmanı kuruluşları ve Türkiye Varlık Fonu gibi bazı ihraççılar için farklı hükümler bulunabilir.

Bu sınırlamalar, fonun yatırım stratejisini tamamen serbest bırakmadan çeşitlendirilmiş portföy ilkesini korur.

Katılma paylarının alım satımı Kurulun aracılık ve portföy yöneticiliği düzenlemelerine göre yürütülür.

Kural olarak kurucu veya yönetici katılma paylarını fon adına alıp satar.

Katılma paylarının satışına başlanmadan önce kurucu ya da yönetici fona avans tahsis edebilir ve kurucu payları kendi portföyüne de alabilir.

Kurul, uygun gördüğü fonların borsalar veya takas kurumları nezdinde kurulmuş merkezi bir fon dağıtım platformu üzerinden işlem görmesine ilişkin düzenleme yapabilir.

Bazı fonlarda katılma payı alım satımı Türk lirasının yanında belirli yabancı para birimleriyle de gerçekleştirilebilir; altın unvanlı fonlarda ise Kurul onayıyla altınla alım satım yapılması mümkündür.