SPL Türev Araçlar Lisansı Sınav Konuları Yatırım Kuruluşları Konu Anlatımı

III-37.1 sayılı Tebliğ, sermaye piyasasında yatırım hizmet ve faaliyetleri ile yan hizmetlerin hangi esaslarla yürütüleceğini düzenler. Yatırım hizmetleri için Kurul izni gerekir; yan hizmetler ise yetkili olunan faaliyetlere bağlı olarak bildirim rejimiyle yürütülür. Aracı kurumlar risk ve faaliyet kapsamına göre dar, kısmi ve geniş yetkili olarak sınıflandırılır. Alım satıma aracılık üçe ayrılır: emir iletimine aracılıkta emir yetkili kuruluşa iletilir, işlem aracılığında müşteri emri müşteri adına veya hesabına gerçekleştirilir, portföy aracılığında yatırım kuruluşu müşterinin karşı tarafı olur. Bu nedenle portföy aracılığında çıkar çatışması ve fiyatın piyasa koşullarına uygunluğu özellikle önemlidir. Tebliğ ayrıca yurt dışı kuruluşlara yönelme, tezgahüstü türev araçlar, kaldıraçlı işlemler, teminatlandırma, emir gizliliği, en iyi şekilde gerçekleştirme, özen ve sadakat borcu gibi sınav açısından ayırt edici müşteri koruma kurallarını içerir.

III-39.1 sayılı Tebliğ, yatırım hizmetleri ve yan hizmetleri sunacak yatırım kuruluşlarının kuruluş, faaliyet izni, ortaklık yapısı, personel, organizasyon, merkez dışı örgüt ve faaliyet şartlarını düzenler. Yatırım kuruluşu kavramı aracı kurumları, bankaları ve Kurulca belirlenebilecek diğer sermaye piyasası kurumlarını kapsar; ancak portföy yönetim şirketleri mevcut düzenlemede bu kapsamda sayılmaz. Aracı kurumların anonim ortaklık şeklinde kurulması, paylarının nama yazılı ve nakit karşılığı çıkarılması, yeterli kuruluş sermayesine sahip olması, esas sözleşmesinin mevzuata uygunluğu, kurucularının güvenilirliği ve ortaklık yapısının açık olması gerekir. Kuruluş izni faaliyet izni değildir; faaliyet için ayrıca Kurula başvurulur ve yetki belgesi alınmadan faaliyete başlanamaz. Organizasyon yapısı, iç kontrol, risk yönetimi, çıkar çatışması politikası, personel lisansları, genel müdür ve yönetim kurulu şartları yatırım kuruluşunun güven müessesesi niteliğini somutlaştırır.

III-45.1 sayılı Tebliğ, yatırım kuruluşlarının yatırım hizmet ve faaliyetleri ile yan hizmetler sırasında düzenleyeceği belgeleri, bu belgelerin kaydını, saklanmasını ve müşteriye bildirim düzenini belirler. Ana amaç, işlemin kim tarafından, hangi hesap için, hangi zamanda, hangi kanal üzerinden ve hangi şartlarla verildiğinin sonradan ispatlanabilir olmasıdır. Çerçeve sözleşme ve müşteri numarası ilişkisi, müşteri emir formları, türev emir formları, işlem talimat formları, işlem sonuç formları, hesap ekstreleri ve türev/kaldıraçlı işlem bildirimleri bu bütünün parçalarıdır. Yazılı, sözlü, telefon, faks, internet ve diğer elektronik emirlerde kayıt yükümlülükleri farklılaşsa da ispat yükü çoğu kritik noktada yatırım kuruluşundadır. Elektronik kayıtların erişilebilir, okunabilir, bütünlüğü korunmuş ve zaman damgası gibi araçlarla doğrulanabilir şekilde saklanması gerekir. Bu nedenle tebliğ, muhasebe hükmünden çok işlem güvenliği, müşteri bilgilendirmesi ve denetlenebilirlik rejimi olarak okunmalıdır.

Seri: V, No: 65 Tebliği, kredili sermaye piyasası aracı alımı, açığa satış ve ödünç alma-verme işlemlerini piyasa işleyişi, fiyat oluşumu ve risk yönetimi açısından düzenler. Aracı kurumlar bu işlemleri alım satım aracılığı yetkisine dayanarak, Tebliğdeki organizasyon, teknik altyapı, personel, muhasebe ve bildirim şartlarını sağlayarak yapabilir; bankalar ve Takasbank bakımından ise işlem türüne göre özel kapsamlar vardır. Tebliğin merkezinde genel işlem sınırı, özel işlem sınırı, kredi hesabının ayrı izlenmesi, çerçeve sözleşme, özkaynak olarak kabul edilecek kıymetler, değerleme, başlangıç ve sürdürme özkaynak oranları ile özkaynak tamamlama bildirimi bulunur. Açığa satışta satış emrinin niteliği, takas tarihinde kıymetin bulunup bulunmaması ve müşterinin teslim beyanı belirleyicidir. Bu konu, yatırımcıya kaldıraç sağlayan işlemlerin aynı anda aracı kurum mali yapısını ve piyasa düzenini koruyacak sınırlar içinde tutulması olarak öğrenilmelidir.

III-35/A.2 sayılı Kitle Fonlaması Tebliği, paya ve borçlanmaya dayalı kitle fonlamasının platformlar aracılığıyla nasıl yürütüleceğini düzenler. Kitle fonlaması, bir proje veya girişim şirketinin ihtiyaç duyduğu fonu Kurulun belirlediği esaslar içinde halktan toplamasıdır; paya dayalı modelde pay, borçlanmaya dayalı modelde borçlanma aracı karşılık olur. Platformların anonim ortaklık olarak kurulması, asgari sermaye ve özsermaye şartını taşıması, Kurul listesine alınması, yatırım komitesi kurması, iç kontrol, risk yönetimi, bilgi sistemleri, MKK ve emanet yetkilisi bağlantılarını oluşturması gerekir. Kampanya sayfası, bilgi formu, yatırım komitesi raporu, fonların emanet yetkilisinde bloke edilmesi, cayma hakkı, yatırım sınırları ve raporlama yükümlülükleri yatırımcı korumasının temel araçlarıdır. Platformlar yatırım tavsiyesi veremez, bazı projeleri fonlayamaz, faaliyet sonuçlarını duyurur ve çıkar çatışmasını önlemek zorundadır.

III-42.1 sayılı Tebliğ, aracı kurumlar ve portföy yönetim şirketlerinin müşteri kimliğini uzaktan tespit etmesine ve sözleşme ilişkisini elektronik ortamda kurmasına ilişkin güvenlik ve süreç esaslarını belirler. Uzaktan kimlik tespiti, personel ile kişinin aynı ortamda bulunmadan çevrim içi görüntülü görüşme yapmasıyla yürütülür; yöntem yüz yüze kimlik tespitine benzer güvenlik düzeyinde tasarlanmalıdır. Süreç kişi tarafından başlatılır, bilgi teknolojileri kontrolleriyle ilerler ve eğitimli personelin onayıyla tamamlanır. Başvuru formu, risk değerlendirmesi, biyometrik veri için açık rıza, gerçek zamanlı kesintisiz görüşme, SMS OTP ile telefon doğrulaması, kimlik belgesi güvenlik ögelerinin kontrolü, canlılık tespiti ve biyometrik karşılaştırma temel unsurlardır. Görüntü kalitesi, belge geçerliliği veya sahtecilik şüphesi varsa süreç sonlandırılır. Elektronik sözleşmede müşteri irade beyanı uygun kimlik doğrulama ve müşteriye özgü şifreleme anahtarıyla alınır.