Hâkim-Savcı Vergi Suç ve Cezaları Konu Anlatımı

Vergi Usul Kanunu’nda ceza hükümleri, vergilendirme düzeninin yalnız maddi borçtan ibaret olmadığını gösterir.

Kanun, vergi kanunu hükümlerine aykırı hareket edenlerin bu kitapta yazılı vergi cezaları ve diğer cezalarla karşılaşacağını kabul eder.

Vergi cezaları içinde temel ayrım vergi ziyaı cezası ile usulsüzlük cezaları arasındadır.

Vergi ziyaı cezası verginin eksik veya geç tahakkuk etmesine bağlı bir zarar mantığı taşırken, usulsüzlük cezaları şekil ve usul düzenine aykırılığı hedef alır.

Bunun yanında, defter, belge ve kayıt düzenini sahtecilik veya gizleme yoluyla bozan bazı fiiller ceza mahkemesince yargılanacak suçlar arasında düzenlenir.

Bu nedenle VUK ceza sistemi hem idari vergi cezası hem de adli suç boyutunu içerir.

Cezanın kime uygulanacağı, fiili kimin işlemiş sayıldığına göre belirlenir.

Velayet veya vesayet altındaki kişiler ile işleri kayyıma bırakılmış olanlar, veli, vasi veya kayyımın vergi kanunlarına aykırı davranışlarından dolayı ceza muhatabı yapılmaz; cezanın muhatabı bu kişilerdir.

Tüzel kişilerin idaresi ve tasfiyesinde vergi kanununa aykırı hareketlerden doğan vergi cezaları tüzel kişi adına kesilir; kanuni temsilcilerin vergi sorumluluğuna ilişkin hüküm vergi cezaları bakımından da uygulanır.

Ancak kaçakçılık fiilleri bakımından kanun, fiili işleyenlerin ceza hükümlerine göre sorumlu olacağını ayrıca belirtir.

Damga vergisi ve damga resmi uygulamalarında birden fazla sorumlu varsa, ceza yönünden müteselsil sorumluluk kabul edilir.

Tek fiil ve birden fazla sonuç ilişkisi ceza sisteminde özel kurallara bağlanmıştır.

Tek bir fiil başka türden birden fazla vergi ziyaına sebep olursa, her vergi bakımından ayrı ceza kesilir.

Buna karşılık tek fiil hem vergi ziyaı hem usulsüzlük doğuruyorsa, bunlara ait cezalardan yalnız miktar itibarıyla en ağır olanı uygulanır; daha önce usulsüzlük cezası kesilmişken sonradan vergi ziyaı anlaşılsa bile, eksik kalan cezanın tamamlanması mümkündür.

Ayrı ayrı yapılmış vergi ziyaı veya usulsüzlükler için ayrı cezalar kesilir.

Aynı takvim yılı içinde aynı tür usulsüzlüğün tekrarlanmasında kanun daha düşük oranlı sonraki ceza kuralı getirir.

Tekerrürde ise vergi ziyaı veya usulsüzlük cezası kesinleşen kişiye belirli süreler içinde yeniden ceza kesilirse, ceza artırımlı uygulanır; artırım tutarı önceki kesinleşmiş ceza tutarını aşamaz.

Vergi ziyaı, VUK ceza hukukunun merkez kavramıdır.

Mükellefin veya sorumlunun vergilendirme ile ilgili ödevlerini zamanında yerine getirmemesi veya eksik yerine getirmesi yüzünden verginin zamanında tahakkuk ettirilmemesi ya da eksik tahakkuk ettirilmesi vergi ziyaıdır.

Kişisel, medeni veya ailevi haller hakkında gerçeğe aykırı beyanlarla verginin noksan tahakkuk ettirilmesi veya haksız iade alınması da aynı kapsamda görülür.

Verginin daha sonra tahakkuk ettirilmesi, tamamlanması veya haksız iadenin geri alınması cezanın uygulanmasını engellemez.

Vergi ziyaına sebep olunduğunda genel ceza, ziyaa uğratılan verginin bir katıdır.

Bu ziya 359 uncu maddede sayılan fiillerle doğmuşsa ceza üç kat uygulanır; bu fiillere iştirak edenler için bir kat ceza öngörülür.

Kanuni süresi geçtikten sonra verilen bazı beyannamelerde ise, incelemeye başlanılmadan veya takdir komisyonuna sevkten önce verilmiş olmak kaydıyla ceza daha hafif uygulanır.

Usulsüzlük, vergi kanunlarının şekle ve usule ilişkin hükümlerine uyulmamasıdır.

Kanun, usulsüzlükleri birinci ve ikinci derece olarak ayırır.

Beyannamelerin süresinde verilmemesi, zorunlu defterlerden birinin tutulmaması, defter kayıtlarının doğru incelemeyi engelleyecek ölçüde noksan veya karışık olması, kayıt nizamına uyulmaması, işe başlamanın zamanında bildirilmemesi ve zorunlu defter tasdikinin yaptırılmaması birinci derece usulsüzlükler arasında yer alır.

Bildirimlerin zamanında yapılmaması, bazı defter tasdiklerinin gecikmeli yaptırılması, belge ve beyannamelerin şekil ve içerik kurallarına uyulmaması veya hesapların doğruluğunu bozmamak şartıyla bazı belgelerin bulunmaması ikinci derece usulsüzlük mantığına girer.

Usulsüzlük re’sen takdiri gerektiriyorsa ceza artırımlı kesilir.

Özel usulsüzlükler, belge ve bilgi düzeninin daha somut ihlallerine yönelir.

Fatura, gider pusulası, müstahsil makbuzu, serbest meslek makbuzu gibi belgelerin verilmemesi veya alınmaması, gerçek meblağdan farklı düzenlenmesi, elektronik belge düzenlenmesi gereken hallerde kağıt belgeye gidilmesi ya da kanun gereği hiç düzenlenmemiş sayılan belgeler özel usulsüzlük cezasına bağlanır.

Perakende satış fişi, ödeme kaydedici cihaz fişi, giriş ve yolcu taşıma bileti gibi belgelerde de benzer özel hükümler bulunur.

Tahsilat ve ödemelerin banka, benzeri finans kurumu veya posta idaresi belgeleriyle tevsik edilmesi zorunluluğuna uyulmaması da özel usulsüzlük rejiminin parçasıdır.

Bu hükümler, vergi matrahının izlenebilirliğini belge düzeni üzerinden korur.

Kaçakçılık suçları, usul ihlalinden daha ağır bir alana geçer.

Defter ve kayıtlarda hesap ve muhasebe hileleri yapmak, gerçek olmayan veya kayda konu işlemlerle ilgisi bulunmayan kişiler adına hesap açmak, defterlere kaydı gereken hesap ve işlemleri vergi matrahının azalmasına yol açacak şekilde başka ortamlara kaydetmek, defter, kayıt ve belgeleri tahrif etmek, gizlemek veya yanıltıcı belge düzenlemek ya da kullanmak kanunda suç olarak sayılır.

Daha ağır grupta defter, kayıt ve belgeleri yok etmek, defter sayfalarını yok ederek yerine başka yaprak koymak veya hiç yaprak koymamak, belgelerin asıl veya suretlerini tamamen veya kısmen sahte düzenlemek veya kullanmak yer alır.

Bakanlıkla anlaşması olmadığı halde belge basmak veya sahte belge basmak da ayrıca cezalandırılır.

Bu fiillerde vergi cezasının kesilmesi, adli takibat yapılmasına engel olmaz.

Cezaların kesilmesi, ödenmesi ve kalkması da usule bağlıdır.

Cezayı gerektiren olay vergi daireleri veya yoklama ve incelemeye yetkili olanlarca tespit edilir; vergi cezaları olayın ilgili bulunduğu vergi bakımından mükellefin bağlı olduğu vergi dairesince kesilir.

Kesilen ceza ceza ihbarnamesiyle tebliğ edilir.

Ceza kesmede zamanaşımı, fiilin türüne ve vergi alacağıyla bağlantısına göre değişir.