Merkezi takas kuruluşu, sermaye piyasası işlemlerinden doğan teslim ve ödeme yükümlülüklerinin güvenli biçimde sonuçlandırılmasını sağlar. Düzenleyici yapı üç aşamada okunur: üyelik kuralları sisteme kabul edilecek kuruluşların mali ve operasyonel yeterliliğini; takas kuralları alacak ve borçların hesaplanması, teminatlandırılması ve kesinleşmesini; merkezi karşı taraf (MKT) rejimi ise kuruluşun alıcıya karşı satıcı, satıcıya karşı alıcı olarak risk üstlenmesini düzenler. MKT, her merkezi takas hizmetinin otomatik sonucu değildir ve izin verilen piyasa veya araçlarla sınırlıdır. Teminat, garanti fonu, müşteri ve üye varlıklarının ayrı izlenmesi, temerrüt yönetimi ve SPK gözetimi sistem riskini sınırlar. Kanun üst çerçeveyi, genel ve kurum/piyasa düzenlemeleri ise uygulama ayrıntılarını verir.
SPL Takas, Saklama ve Operasyon İşlemleri Merkezi Takas Kuruluşlarının Kuruluş ve Çalışma Esasları Hakkında Genel Yönetmelik (4, 5 ve 6'ncı Bölümler) Konu Anlatımı
Merkezi Takas Kuruluşlarının Kuruluş ve Çalışma Esasları Hakkında Genel Yönetmelik (4, 5 ve 6'ncı Bölümler) konusunun özeti ve anlatımı — SPL Takas, Saklama ve Operasyon İşlemleri dersi. Özet her zaman ücretsiz.
Kısaca
Bu özet her zaman ücretsizdir ve giriş yapmadan okunabilir.
Özet: Sesli anlatım yakında
Bu konuyu PDF ders notlarında da çalış
SPL konu yapraklarının tamamını içeren ücretsiz ders notu PDF’ini indirip çevrim dışı tekrar edebilirsin. Bu yaprak PDF kitapçığın kapsam tablosunda yer alır; uygulamadaki soru ve sesli anlatım katmanları ayrıca sunulur.
SPL ders notları PDF’ini indirKonu Anlatımı
Tam anlatım: Sesli anlatım yakında
Borsada alım satımın gerçekleşmesi, işlemin tamamlandığı anlamına gelmez.
Menkul kıymetin teslimi, bedelin ödenmesi ve teminat yükümlülüklerinin yerine getirilmesi gerekir.
Merkezi takas kuruluşu bu işlem sonrası borç ve alacakların güvenli biçimde sonuçlandırılmasını sağlayan altyapıdır.
Düzenleme hiyerarşisi
6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu temel yetki ve gözetim çerçevesini kurar.
Merkezi takas kuruluşlarına ilişkin genel düzenlemeler üyelik, faaliyet, takas ve MKT esaslarını açar.
Kuruluş yönetmelikleri ile piyasa yönergeleri; hesaplama, süre, teminat ve temerrüt gibi operasyonel ayrıntıları ilgili hizmet veya piyasaya uyarlar.
Alt düzenleme üst kurala aykırı yorumlanamaz.
Üyelik
Takas sistemine doğrudan katılım, yetkilendirilmiş ve gerekli mali, teknik, organizasyonel ve operasyonel yeterliliği sağlayan kuruluşlarla sınırlıdır.
Üye; sözleşmeye ve düzenlemelere uymak, teminat ve katkı paylarını zamanında sağlamak, kayıt ve bildirim yükümlülüklerini yerine getirmekle sorumludur.
Şartların kaybı hâlinde faaliyet kısıtı, ilave güvence veya üyeliğe ilişkin diğer tedbirler gündeme gelebilir.
Merkezi takas ile MKT ayrımı
Merkezi takas, tarafların işlem sonrası borç ve alacaklarını hesaplar ve teslim-ödeme sürecini yürütür.
MKT hizmetinde kuruluş tarafların arasına girer; alıcıya karşı satıcı, satıcıya karşı alıcı olur.
Böylece katılımcının doğrudan karşı taraf riski MKT'ye yönelir, fakat risk ortadan kalkmaz; merkezi bir risk yönetimi sisteminde toplanır.
Bu hizmet her pazar veya araç için kendiliğinden doğmaz, izin ve hizmet kapsamına bağlıdır.
Güvence ve ayrıştırma
Başlangıç ve değişim teminatları, garanti fonu katkıları, kuruluş kaynakları ve temerrüt yönetimi araçları farklı risk katmanlarına karşı kullanılır.
Hangi kaynağın hangi sırada kullanılacağı ilgili düzenlemede belirlenir.
Üye ve müşteri pozisyonları ile bunlara ilişkin teminatların ayrı izlenmesi, bir hesabın riskinin diğerine belirsiz biçimde taşınmasını önlemeyi amaçlar.
Teminat ve garanti fonu varlıkları tahsis amaçları dışında serbestçe kullanılamaz.
Takas kesinliği, sisteme giren emir ve işlemlerin belirlenen aşamadan sonra geri alınamazlığı ve sonuçların korunması bakımından önemlidir.
Bir üyenin yükümlülüğünü zamanında yerine getirmemesi hâlinde temerrüt hükümleri, nakit veya kıymet tamamlama, teminat kullanımı ve diğer tedbirler ilgili piyasa kurallarına göre işletilir.
Sınavda kavramları şu sırayla eşleştirin: üyelik sisteme giriş ve sorumluluk; takas teslim-ödeme ve kesinlik; MKT karşı taraf riskinin üstlenilmesi; teminat ve garanti fonu riskin mali güvencesi; ayrıştırma ve gözetim varlıkların korunması ve sistem denetimi.
Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.
Anlatımın kapanış bölümü ve sesli anlatım uygulamada
Merkezi Takas Kuruluşlarının Kuruluş ve Çalışma Esasları Hakkında Genel Yönetmelik (4, 5 ve 6'ncı Bölümler) anlatımının bu sayfada okuduğunuz bölümü ücretsizdir; kapanış bölümü, sesli anlatımı, çevrimdışı indirmesi ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.
Takas, Saklama ve Operasyon İşlemleri dersindeki diğer konularBu Konunun Sınavdaki Ağırlığı
Merkezi Takas Kuruluşlarının Kuruluş ve Çalışma Esasları Hakkında Genel Yönetmelik (4, 5 ve 6'ncı Bölümler) konusu SPL Düzey 1 düzeyindeki Takas, Saklama ve Operasyon İşlemleri dersine bağlıdır. Bu ders için doğrulanmış bir ağırlık verisi bulunmadığından burada bir oran yayımlamıyoruz.
Kaynak: benzersor müfredat analizi. Bu yüzdeler benzersor’un kendi müfredat analizinden gelir: her dersin müfredatta kapsadığı konu ve alt konu sayısı ile kapsam genişliği ölçülür, ders bazında yüzdeye çevrilir ve sınav düzeyi içinde %100’e tamamlanır. Resmî bir soru dağılımı değildir; sınavda kaç soru çıkacağını göstermez ve sınav kurumunun yayımladığı bir veri değildir.
İlgili Kavramlar
Bu anlatımda geçen ve sözlükte ayrı bir tanımı bulunan kavramlar.
- Sermaye Piyasası Kanunu6362 sayılı Kanun, sermaye piyasasının güvenilir, şeffaf ve istikrarlı bir şekilde işlemesini sağlamak amacıyla çıkarılmıştır. SPK'nın yetkilerini, sermaye piyasası araçlarını, ihraç ve halka arz esaslarını, bağımsız denetimi ve yaptırımları düzenler.
- EmirYatırımcının bir sermaye piyasası aracını almak veya satmak için aracı kuruma verdiği talimattır. Fiyat, miktar, geçerlilik süresi ve emir türü bilgilerini içerir.
- TakasBorsada gerçekleşen alım satım işlemleri sonucunda menkul kıymetlerin ve nakit tutarların karşılıklı olarak el değiştirmesi sürecidir. Borsa İstanbul'da takas süresi T+2'dir.
- TemerrütTakas yükümlülüklerinin süresi içinde yerine getirilmemesidir. Menkul kıymet temerrüdü veya nakit temerrüdü olabilir. Temerrüde düşen taraf için cezai faiz ve yaptırımlar uygulanır.
- TeminatTeminat, özellikle türev işlemlerde ve kredili işlemlerde tarafların yükümlülüklerini yerine getirmesini güvence altına almak için yatırılan nakit veya menkul kıymet değeridir. Pozisyon açılırken yatırılan başlangıç teminatı ile pozisyon süresince korunması gereken sürdürme teminatı olarak ölçülür ve Takasbank'ın teminat yönetim sistemi aracılığıyla takip edilir.
- Garanti FonuMerkezi karşı taraf hizmetinde, üyelerin yükümlülüklerini yerine getirememesi halinde riskin karşılanmasına destek olmak üzere oluşturulan fondur. Fon, piyasa güvenliği ve takas sürekliliği için kullanılır.
Kaynaklar
Anlatımdaki bilgiler aşağıdaki resmî kurum yayınlarından doğrulanır ve kendi cümlelerimizle yeniden yazılır.
Sık Sorulan Sorular
Takas, Saklama ve Operasyon İşlemleri dersindeki diğer konular
Bu ders toplam 11 konu içerir.
- Takas, Saklama ve Operasyon İşlemlerine İlişkin Temel Kavramlar
- Merkezi Kayıt Kuruluşunun Kuruluş, Faaliyet, Çalışma ve Denetim Esasları Hakkında Yönetmelik
- Kaydileştirilen Sermaye Piyasası Araçlarına İlişkin Kayıtların Tutulmasının Usul ve Esasları Hakkında Tebliğ II-13.1
- İstanbul Takas ve Saklama Bankası Anonim Şirketi Merkezi Takas Yönetmeliği
- İstanbul Takas ve Saklama Bankası Anonim Şirketi Merkezi Karşı Taraf Yönetmeliği
- Portföy Saklama Hizmetine ve Bu Hizmette Bulunacak Kuruluşlara İlişkin Esaslar Tebliği III-56.1
- Borsa İstanbul A.Ş.’de Payların Transfer, Takas ve Temerrüt İşlemleri
- Borsa İstanbul A.Ş.’de Borçlanma Araçlarının Transfer, Takas ve Temerrüt İşlemleri
- Türev Araçlarda Takas, Uzlaşma ve Fiziki Teslim
- Takasbank Teminat Yönetimi
benzersor mobilde yayında
Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.
SPL soru çözme rehberi