SPL Sermaye Piyasası Faaliyetleri Düzey 2 Lisansı Sınav Konuları Yatırım Kuruluşları Konu Anlatımı

III-37.1 sayılı Tebliğ, sermaye piyasası faaliyetleri içinde yatırım hizmet ve faaliyetleri ile bunlara ek yan hizmetlerin hangi çerçevede sunulacağını açıklar. Yatırım hizmetleri, emir iletimi, işlem aracılığı, portföy aracılığı, bireysel portföy yöneticiliği, yatırım danışmanlığı, halka arza aracılık ve saklama gibi Kurul iznine bağlı faaliyetlerden oluşur. Yan hizmetler ise yatırım kuruluşlarının yetkili oldukları faaliyetlerle bağlantılı olarak ayrıca yetki belgesi almadan, fakat Kurula bildirim yaparak sunabildiği tamamlayıcı hizmetlerdir. Tebliğ, aracı kurumların dar, kısmi ve geniş yetkili gruplara ayrılmasını; bankaların yapabileceği işlemleri; yurt dışı kuruluşların Türkiye'de yerleşik kişilere yönelik faaliyet sınırlarını; emir iletimi, alım satıma aracılık, portföy yöneticiliği, danışmanlık, halka arz aracılığı ve saklama hizmetlerinde müşteriyle ilişki, risk açıklaması, çıkar çatışması ve mesleki özen ilkelerini birlikte düzenler.

III-39.1 sayılı Tebliğ, yatırım hizmetleri ve yan hizmetleri sunacak yatırım kuruluşlarının kuruluştan faaliyet iznine, personelden müşteri ilişkilerine kadar uyması gereken esasları düzenler. Yatırım kuruluşu kavramı aracı kurumları, bankaları ve Kurulca belirlenebilecek diğer sermaye piyasası kurumlarını kapsar; fakat Tebliğde her hükmün aracı kurum, banka veya tüm yatırım kuruluşları için mi yazıldığı ayrıca değerlendirilmelidir. Aracı kurumların anonim ortaklık şeklinde kurulması, nama yazılı ve nakit karşılığı pay çıkarması, şeffaf ortaklık yapısına ve yeterli özsermayeye sahip olması gerekir. Kurucular için mali güç, itibar ve mahkumiyet engelleri aranır. Faaliyete geçiş, personel yeterliliği, çerçeve sözleşme, profesyonel ve genel müşteri ayrımı, uygunluk testi, bildirim yükümlülükleri, merkez dışı örgütlenme, dışarıdan hizmet alımı, faaliyetlerin durdurulması ve teminatlar Tebliğin bütünsel denetim mantığını oluşturur.

III-45.1 sayılı Tebliğ, yatırım kuruluşlarının yatırım hizmetleri, faaliyetleri ve yan hizmetleri sunarken hangi belgeleri düzenleyeceğini, kayıtları nasıl tutacağını ve bunları nasıl saklayacağını belirler. Tebliğ muhasebeleştirme kurallarını değil, işlemlerin muhasebe kayıtlarına dayanak olacak belge ve kayıt düzenini hedefler. Müşteriyle işlem yapılmadan önce çerçeve sözleşme kurulması, müşteriyi tanıma yükümlülüğünün yerine getirilmesi ve her müşteriye ayrı müşteri numarası verilmesi gerekir. Elektronik sözleşmelerde müşterinin sözleşmeye erişimi sağlanır. Kimlik doğrulama, işlem güvenliği, risk bildirimleri, müşteri emirlerinin alınması ve saklanması, hesap ekstresi gönderimi, kaldıraçlı ve türev işlemlere özgü bildirimler, saklama hizmetindeki mutabakatlar, müşteri şikayet kayıtları, veri depolama kuruluşuna bildirim ve bankalar için özel kayıt hükümleri belge düzeninin temel parçalarıdır. Bu düzen, hızlı sermaye piyasası işlemlerinin sonradan denetlenebilir ve ispatlanabilir kalmasını sağlar.

Seri: V, No: 65 sayılı Tebliğ, kredili sermaye piyasası aracı alımı, açığa satış ile sermaye piyasası aracı ödünç alma ve verme işlemlerinin düzenli, denetlenebilir ve riskleri yönetilebilir biçimde yürütülmesini amaçlar. Bu işlemler alım satım aracılığının uzantısıdır; fiyat oluşumunu ve piyasa işleyişini etkiledikleri için Kurul düzenlemesine bağlanmıştır. Aracı kurumların ilgili alım satım aracılığı yetkisine sahip olmaları, teknik donanım, personel, muhasebe sistemi, günlük risk takibi ve kredi komitesi gibi yapıları kurmaları gerekir. Bankalar bazı hükümler dışında Tebliğ esaslarına tabidir; ödünç işlemleri Takasbank tarafından da yürütülebilir. Düzenleme, işlem konusu araçları, genel ve özel işlem sınırlarını, kredi hesaplarının ayrılmasını, çerçeve sözleşmeyi, özkaynak kabul edilecek kıymetleri, değerleme esaslarını, özkaynak tamamlama bildirimi, açığa satış emri ve ödünç işlemlerindeki teminat mantığını birlikte ele alır.

III-35/A.2 sayılı Kitle Fonlaması Tebliği, proje veya girişim şirketlerinin ihtiyaç duyduğu fonu, Kurulca belirlenen esaslara göre kitle fonlama platformları üzerinden halktan toplamasını düzenler. Pay karşılığında fon toplanması paya dayalı, borçlanma aracı karşılığında fon toplanması borçlanmaya dayalı kitle fonlamasıdır. Platformların anonim ortaklık olması, belirli sermaye ve özsermaye şartını sağlaması, unvanında kitle fonlama platformu ibaresini taşıması, faaliyet konusunu bu işe özgülemesi, yatırım komitesi, iç kontrol, risk yönetimi, muhasebe ve operasyon birimleri kurması gerekir. Kurulca listeye alınmadan faaliyet yürütülemez. Tebliğ; kurucu, ortak ve yönetim kurulu şartlarını, dışarıdan hizmet alımını, ortaklık değişikliklerini, liste dışına çıkmayı, platformların yasak faaliyetlerini, üyelik sürecini, yatırım sınırlarını, kampanya sayfası ve bilgi formu düzenini, fon kullanım raporlarını ve girişim şirketlerinin niteliklerini birlikte ele alır.

III-42.1 sayılı Tebliğ, aracı kurumlar ve portföy yönetim şirketlerinin müşteriyi fiziksel olarak aynı ortamda bulunmadan edinmesini ve sonrasında sözleşme ilişkisini elektronik ortamda kurmasını düzenler. Uzaktan kimlik tespiti, görüntülü görüşme, kimlik belgesi doğrulaması, canlılık kontrolü, risk değerlendirmesi, SMS tek kullanımlık parola ve kayıt saklama adımlarından oluşan kritik bir süreçtir. Kullanılan yöntem yüz yüze kimlik tespitine benzer güvenlik seviyesinde tasarlanmalı, işlem kişi tarafından başlatılmalı, bilgi teknolojileri kontrolleriyle ilerlemeli ve eğitimli personelin onayıyla tamamlanmalıdır. NFC ile kimlik yongası doğrulanamıyorsa görsel güvenlik unsurlarının ayrıca kontrol edilmesi ve ilk finansal hareketin başka bir finansal kuruluş üzerinden yapılması gerekir. Kimlik tespitinden sonra mesafeli sözleşme kurulabilir; elektronik sözleşmede tüm şartlar müşteriye gösterilir, müşteri iradesi güvenli biçimde alınır ve belirli şartlar sağlanırsa yazılı şekil gerçekleşmiş sayılır.