SPL Yatırım Kuruluşları Kitle Fonlaması Tebliği III-35/A.2 Konu Anlatımı

Kitle fonlaması, sermaye piyasası hukukunda erken aşama proje ve girişimlerin geniş bir yatırımcı kitlesinden fon toplamasına imkan veren özel bir finansman yöntemidir.

Kanundaki tanım, projenin veya girişim şirketinin ihtiyaç duyduğu fonun Kurulca belirlenen esaslar içinde, kitle fonlama platformları aracılığıyla halktan toplanmasına dayanır.

Bu modelde yatırımcı tazmin hükümlerinin uygulanmaması özellikle önemlidir; çünkü yatırımcı koruması, tazmin mekanizmasından çok platformun Kurulca listeye alınması, bilgilendirme, yatırım sınırı, emanet yetkilisi, MKK altyapısı, kampanya sayfası ve fon kullanım denetimi gibi önleyici kurallarla sağlanır.

Tebliğ iki temel türü kapsar.

Paya dayalı kitle fonlamasında yatırımcı fon karşılığında pay edinir.

Borçlanmaya dayalı kitle fonlamasında ise fonlama borçlanma aracı karşılığında yapılır ve girişimci veya girişim şirketi ödeme yükümlülüğü altına girer.

Platform, kitle fonlaması sisteminin merkezindeki kuruluştur; fakat yalnız internet sitesi açan bir aracı olarak düşünülmemelidir.

Platformun anonim ortaklık olması, sermayesinin ve özsermayesinin Tebliğde aranan asgari seviyeyi karşılaması, paylarının nama yazılı olması, ticaret unvanında kitle fonlama platformu ibaresini taşıması ve esas sözleşmesindeki faaliyet konusunun paya veya borçlanmaya dayalı kitle fonlamasına aracılıkla sınırlı olması gerekir.

Bu kuruluş şartları platformun başka finansal faaliyetlerle karışmasını ve yatırımcıda yanlış beklenti oluşmasını önler.

Faaliyet için ayrıca Kurulca listeye alınma şartı vardır.

Listeye alınma aşamasında kuruluş şartlarının korunması, ortak ve yönetim kurulu üyelerinin gerekli nitelikleri taşıması, yatırım komitesinin oluşturulması, iç kontrol, risk yönetimi, muhasebe ve operasyon altyapısının kurulması, bilgi sistemleri yeterliliğinin sağlanması, MKK ve emanet yetkilisiyle gerekli sözleşmelerin yapılması aranır.

Kurucu, ortak ve yönetim kurulu üyelerine ilişkin şartlar platformun güvenilirliğini kişi düzeyinde de denetler.

Müflis olmama, konkordato veya iflas ertelemesi gibi mali güvenilirliği zedeleyen durumların bulunmaması, faaliyet izni iptal edilen kuruluşlardaki sorumluluklar, belirli suçlardan mahkumiyet, işlem yasağı ve işin gerektirdiği dürüstlük ve itibara sahip olma bu çerçevede değerlendirilir.

Platformun önemli etkiye sahip tüzel kişi ortaklarının arkasındaki önemli ortaklar da aynı bakışla incelenir.

Yönetim kurulunda bireysel katılım sermayesi alanında bilgi sahibi üye bulunmasına ilişkin düzenleme, girişim finansmanı mantığının platform kararlarında temsil edilmesini amaçlar.

Dışarıdan hizmet alınması mümkündür; ancak hizmet alımı platformun sorumluluğunu kaldırmaz.

Ortaklık yapısı değişiklikleri, liste dışına çıkma ve faaliyetlerin sona ermesi de Kurul denetimiyle ilişkilendirilir.

Yatırım komitesi, kampanyanın platformda yayımlanması konusunda temel filtre işlevi görür.

Girişimci veya girişim şirketinin başvurusu, projenin niteliği, fon ihtiyacı, bilgi formu ve Tebliğ şartları yönünden değerlendirilir.

Platform, her proje için kampanya sayfası oluşturur ve yatırım komitesi tarafından onaylanan bilgi formunu bu sayfada yayımlar.

Bilgi formu yatırımcının kararına dayanak olacak ana belgedir; girişimin amacı, toplanacak fon, fonun kullanım yerleri, riskler, pay veya borçlanma yapısı ve kampanya süreci hakkında açıklık sağlar.

Platform üyeleri, girişimciler ve fonlanan şirket yetkilileriyle elektronik iletişim kurabilecek altyapıyı kurmalı; çıkar çatışmalarını tanımlayan ve yönetim kurulu kararıyla kabul edilen yazılı bir politika oluşturmalıdır.

Platformların kendi portföyleri için yatırım tavsiyesi vermesi, ikincil piyasa işletmesi veya mevzuatın izin vermediği başka sermaye piyasası faaliyetleri yürütmesi gibi alanlar Tebliğde sınırlanır.

Üyelik işlemleri, yatırımcı korumasının başlangıç noktasıdır.

Platforma üye olan yatırımcıdan kimlik ve iletişim bilgileri alınır, elektronik ortamda işlem yapılacaksa güvenli erişim ve bildirim düzeni kurulur.

Nitelikli yatırımcı olmayan gerçek kişiler için yatırım sınırları getirilmesi, küçük yatırımcının tek bir yılda aşırı risk üstlenmesini önlemeye yöneliktir.

Paya dayalı kitle fonlamasında belirli yıllık yatırım sınırı uygulanır; yatırımcının beyan ettiği yıllık net gelire göre daha yüksek bir sınıra çıkılabilse de Tebliğde üst sınır korunur.

Borçlanmaya dayalı kitle fonlamasında da yatırım sınırları ve kredi limit kontrolü, özellikle geri ödeme riski bulunan yapının büyüklüğünü sınırlamak için kullanılır.

Bu kontrollerin MKK'ya iletilen beyanlar ve risk takip altyapısıyla ilişkilendirilmesi, platformlar arasında da izlenebilirlik sağlar.

Paya dayalı fonlamada toplanan fonların aktarılmasından önce girişimci tarafından anonim şirket kurulması veya mevcut limited şirketin anonim şirkete dönüşmesi gerekebilir; çünkü yatırımcıya pay verilmesi anonim ortaklık yapısıyla uyumludur.

Mevcut payların satışı yoluyla fon toplanması kural olarak hedeflenen finansman amacını karşılamaz; esas amaç projeye veya girişim şirketine yeni kaynak sağlamaktır.

Borçlanmaya dayalı fonlamada ise borçlanma aracından doğan ödeme yükümlülüğünün yerine getirilebilme kapasitesi ayrıca değerlendirilir.

Fon kullanım raporu, toplanan paranın hangi amaçla kullanılacağını baştan görünür kılar.

Toplanan fonlar, finansmanı talep edilen projeden kaynaklanmayan borçların ödenmesinde veya açıklanan amaç dışındaki alanlarda kullanılamaz.

Kampanya sonrasında fonlanan şirketin ve projenin durumu ile fonun kullanım yerleri belirli dönemlerde kampanya sayfasında duyurulur.

Bu nedenle III-35/A.2 sayılı Tebliğ, kitle fonlamasını yalnız fon toplama tekniği olarak değil, platform, yatırımcı, girişimci, bilgi formu, emanet mekanizması ve fon kullanım izleme düzeninden oluşan kontrollü bir sermaye piyasası faaliyeti olarak kurar.

Bu düzenlemenin mantığı, yenilikçi finansmana izin verirken klasik halka arz korumalarının bire bir bulunmadığı bir alanda şeffaflığı artırmaktır.

Platformun listeye alınması, yatırım komitesinin kampanya öncesi incelemesi, bilgi formunun yayımlanması, yatırım sınırlarının uygulanması ve fonların emanet yetkilisi üzerinden izlenmesi aynı amaca hizmet eder.

Yatırımcı, girişimin başarısız olabileceğini veya borçlanma aracından beklenen ödemenin gerçekleşmeyebileceğini bilerek karar vermelidir; platform ise bu riski gizleyen, abartan veya taraflar arasında çıkar çatışması yaratan davranışlardan kaçınmalıdır.

Girişimci açısından da Tebliğ yalnız para toplama kapısı değildir; fon kullanım amacına bağlı kalma, kampanya sonrası açıklama yapma ve fonlanan şirket yapısını mevzuata uygun kurma yükümlülükleri doğurur.

Bu bütünlük, kitle fonlamasını denetimsiz bağış veya basit internet kampanyasından ayırır.

Örneklerde platformun rolü ile girişimcinin rolünü ayırmak gerekir.

Platform kampanya ortamını, bilgi formunu, yatırım sınırı kontrolünü ve fonların aktarılma sürecini organize eder; girişimci veya girişim şirketi ise projeyi, fon ihtiyacını ve fon kullanım amacını açıklar.

Yatırım komitesi kampanyanın yayımlanmasına kapı açsa da bu, yatırımın başarılı olacağına dair garanti değildir.