SPL Sermaye Piyasası Faaliyetleri Düzey 2 Lisansı Sınav Konuları Finansal Yönetim ve Mali Analiz Konu Anlatımı

Finansal yönetim, şirketin ihtiyaç duyduğu fonları bulma, bu fonları varlıklara yatırma ve elde edilen kârın kullanımına karar verme alanıdır. Şirketler üretim yapmak için reel varlıklara, bu varlıkları edinmek için de finansal kaynaklara ihtiyaç duyar. Bu nedenle finans yöneticisinin kararları hem şirket başarısını hem de kaynakların ekonomideki etkin kullanımını etkiler. Modern yaklaşımda finansal yönetim yalnızca kaynak sağlama fonksiyonu değildir; yatırım, finansman, kâr payı dağıtımı, finansal planlama, çalışma sermayesi yönetimi, duran varlık yönetimi ve risk yönetimi birlikte ele alınır. Kâr maksimizasyonu tek başına yeterli amaç sayılmaz çünkü zamanlama, nakit yaratma ve risk unsurlarını ihmal edebilir. Bu nedenle finansal kararların ana ölçütü değer yaratmaktır. Değer, belirli bir risk düzeyinde yatırımların getirisinin sermaye maliyetini aşmasıyla ortaya çıkar.

Finansal planlama, şirketin kısa dönemli fon ihtiyacını belirlemek için kullanılan teknikleri kapsar. Bu sürecin sağlıklı işlemesi için şirket içinde planlama ve bütçe sistemi bulunmalıdır; çünkü nakit bütçesi ile proforma gelir tablosu ve bilanço, diğer bölümlerin satış, üretim, stok, satın alma ve gider tahminlerine dayanır. Nakit bütçesi yalnızca para giriş ve çıkışlarını izleyerek belirli dönemlerde nakit açığı ya da fazlasını gösterir. Proforma tablolar daha geniştir; satış tahminiyle başlar, gelir tablosunda kârı tahmin eder, ardından bilanço kalemlerini ve fon ihtiyacını dengeler. Bütçe döneminin uzunluğu şirketin faaliyet yapısına ve belirsizlik derecesine göre aylık, haftalık hatta günlük seçilebilir. Varsayımlar aynıysa nakit bütçesiyle bulunan finansman ihtiyacı ile proforma bilanço üzerinden görülen ihtiyaç yaklaşık uyumlu olmalıdır.

Sermaye maliyeti, şirketin kullandığı kaynakların şirkete yüklediği beklenen getiri maliyetidir ve yatırım kararlarında temel iskonto oranı olarak kullanılır. Bir proje sermaye maliyetinin üzerinde getiri sağlıyorsa değer yaratır; altında kalıyorsa şirket değerini azaltır. Şirketin iki temel kaynağı borç ve özsermayedir. Borcun maliyeti kredi veya tahvil gibi borçlanma araçları için ödenen faiz oranıyla ilişkilidir; faiz vergiden düşülebildiği için borcun vergi sonrası maliyeti dikkate alınır. Özsermaye maliyeti ise ortakların talep ettiği getiri oranıdır ve kâr payı borç faizi gibi vergi avantajı sağlamaz. Ağırlıklı ortalama sermaye maliyeti, borç ve özsermayenin piyasa değeri ağırlıklarıyla bireysel maliyetlerinin birleştirilmesiyle bulunur. Bu oran yatırım değerlemesi, sermaye yapısı kararı, performans ölçümü ve firma değeri hesaplamasında doğru karar sürecinde kullanılır.

Sermaye yapısı, işletme kaynakları içinde borç ve özsermayenin göreceli payını ifade eder. Yeni bir yatırım için kaynak gerektiğinde yanlış finansman tercihi sermaye maliyetini yükseltebilir, projelerin net bugünkü değerini azaltabilir ve şirket değerini olumsuz etkileyebilir. Borç genellikle özsermayeden ucuzdur çünkü borç verenler gelir ve varlıklar üzerinde öncelikli hakka sahiptir, faiz ve anapara ödemeleri daha belirgindir ve faiz vergiden düşülebilir. Ancak borç arttıkça finansal risk ve özsermaye sahiplerinin talep ettiği getiri yükselir. Sermaye yapısı teorileri bu dengeyi açıklar. Geleneksel görüş optimal bir borç-özsermaye bileşimi olduğunu savunur. Modigliani-Miller yaklaşımı mükemmel piyasalarda sermaye yapısının değeri değiştirmeyeceğini, vergi varsa borcun vergi tasarrufu nedeniyle değer artırabileceğini gösterir. Dengeleme teorisi ise vergi faydasını finansal sıkıntı ve temsil maliyetleriyle birlikte değerlendirir.

İşletme sermayesi yönetimi, kasa, alacak ve stok gibi dönen varlıkların düzeyi ile bunların hangi vadeli kaynaklarla finanse edileceğini birlikte ele alır. Kaynağın temel mantığı nakit döngüsüdür: para hammaddeye, üretimle mamule, satışla alacağa ve tahsilatla yeniden paraya döner. Bu dönüşüm hızlandıkça finansman ihtiyacı azalır; yavaşladıkça kredi gereksinimi ve maliyet artar. Yüksek dönen varlık düzeyi likidite riskini azaltır, fakat düşük getirili varlıklara bağlanan fon nedeniyle kârlılığı baskılayabilir. Çok düşük işletme sermayesi ise üretim kesintisi, stok tükenmesi, müşteri talebini karşılayamama ve kısa vadeli borçları ödeyememe riskini büyütür. Bu nedenle finans yöneticisi nakit tutma, alacak vadesi, tahsilat politikası, stok miktarı, emniyet stoku ve borç ödeme süresini tek bir çalışma sermayesi dengesi içinde değerlendirir. Ölçümde tahsil süresi, stok devir hızı ve işletme sermayesi devir hızı birlikte izlenir.

Yatırım projelerinin değerlemesi, bir projenin bugün gerektirdiği kaynak ile gelecekte yaratacağı nakit girişlerini karşılaştırma sürecidir. Kaynağa göre kararın temel unsurları ilk yatırım tutarı, gelecekteki net nakit akışları, bu akışların zamanı, projenin ömrü ve varsa hurda değeridir. Değerleme kârdan çok nakde dayanır; çünkü şirket yatırım yaparken gelecekte elde edeceği kullanılabilir nakdi dikkate alır. Nakit akışları vergi sonrası, projeye özgü ek akışlar şeklinde belirlenmeli; batık maliyetler dışarıda bırakılmalı; işletme sermayesi ihtiyacı, fırsat maliyeti ve projeye bağlı genel gider artışları hesaba katılmalıdır. Ortalama kârlılık ve basit geri ödeme süresi paranın zaman değerini dikkate almaz. Net bugünkü değer, iç verim oranı ve kârlılık endeksi ise iskonto mantığıyla sermaye maliyeti, proje riski ve değer yaratma ilişkisini kurar.

Birleşme ve devir başlığı, şirketlerin hukuki ve ekonomik bütünleşmesini finansal değer yaratma mantığıyla açıklar. Birleşmede bağımsız şirketler yeni bir yapı içinde bütünleşirken, satın almada devralan şirket varlığını sürdürür ve hedef şirketin varlık ile borçlarını devralır. En önemli gerekçe sinerjidir: iki şirketin birlikte, ayrı ayrı yaratacakları değerden daha yüksek değer üretmesi beklenir. Bu değer ölçek ekonomisi, verimlilik, pazar gücü, teknoloji paylaşımı, vergi avantajı, kaynakların ortak kullanımı ve daha düşük finansman maliyeti gibi nedenlerden doğabilir. Süreçte hedef şirketin seçimi, beklenen kazancın hesaplanması, birleşme türünün belirlenmesi ve koşulların gerçekçi kurulması gerekir. Devir yoluyla birleşmede birleşme oranı ortaklık yüzdelerini, pay değişim oranı ise devrolan şirket paylarının devralan şirket paylarına nasıl dönüşeceğini gösterir. Riskler de beklenen sinerjinin gerçekleşmemesi ve kontrol kaybıdır.

Finansal analiz, bilanço, gelir tablosu ve nakit akım bilgisini şirketin likidite, borçluluk, faaliyet etkinliği, kârlılık, büyüme ve piyasa algısı açısından yorumlama sürecidir. Kaynağın özellikle vurguladığı nokta, oran hesaplamanın tek başına amaç olmadığıdır; oranlar şirketle ilgili anlamlı sorulara cevap verdiği ölçüde değerlidir. Cari oran kısa vadeli borç ödeme gücünü, asit test oranı stoklar dışarıda bırakıldığında likiditeyi, nakit oran ise en hazır varlıklarla ödeme kapasitesini gösterir. Finansal yapı oranları borcun varlık ve özsermaye içindeki ağırlığını, faiz karşılama oranı faaliyet kârının finansman giderini karşılama gücünü ölçer. Devir hızları işletme sermayesinin nakde dönüşme süresini, kârlılık oranları satış ve varlıkların getirisini, nakit akım analizi ise tahakkuk esaslı tabloların ötesindeki gerçek nakit yaratma gücünü gösterir ve uyarır.

Leasing, faktöring ve forfaiting, işletmelerin klasik borç ve özkaynak kaynakları dışında finansman sağlayabildiği üç farklı tekniktir. Leasing, bir varlığın mülkiyeti kiralayanda kalırken kullanım hakkının belirli süre ve bedel karşılığında kiracıya verilmesidir; bu nedenle özellikle orta ve uzun vadeli sabit varlık finansmanında borç finansmanının ikamesi gibi çalışır. Faktöring, vadeli satışlardan doğan kısa vadeli alacakların faktoring şirketine devredilmesiyle finansman, tahsilat hizmeti ve bazı türlerde garanti sağlayan yöntemdir. Satıcı alacağın önemli kısmını vadesinden önce nakde çevirir. Forfaiting ise daha çok vadeli ihracattan doğan orta ve uzun vadeli alacakların rücu hakkı olmaksızın forfaiter tarafından satın alınmasıdır. Temel ayrım, leasingde kullanım hakkı; faktöringde kısa vadeli ticari alacak; forfaitingde ihracata dayalı vadeli alacağın risk devriyle nakde çevrilmesidir.