SPL Sermaye Piyasası Faaliyetleri Düzey 2 Lisansı Sınav Konuları Muhasebe ve Finansal Raporlama Konu Anlatımı

Muhasebe, işletmenin finansal nitelikli ve para ile ifade edilebilen işlemlerini toplayan, doğrulayan, kaydeden, sınıflandıran, raporlayan ve yorumlanabilir bilgiye dönüştüren bir bilgi sistemidir. Bu sistem işletme faaliyetleri ile karar vericiler arasında köprü kurar; yalnız kayıt tutmaz, finansal durum ve finansal performans hakkında güvenilir bilgi üretir. Muhasebenin temel kavramları bu bilginin kuramsal zeminidir: sosyal sorumluluk, kişilik, işletmenin sürekliliği, dönemsellik, parayla ölçülme, maliyet esası, tarafsızlık ve belgelendirme, tutarlılık, tam açıklama, ihtiyatlılık, önemlilik ve özün önceliği gibi kavramlar kayıtların hangi anlayışla tutulacağını belirler. Genel muhasebenin teknik çekirdeğinde muhasebe temel denklemi yer alır: varlıklar, borçlar ve özsermaye arasındaki denge bilançonun mantığını açıklar. Gelir tablosu ise gelir ve giderleri dönemsel olarak karşılaştırarak kar veya zararı gösterir.

Finansal raporlamaya ilişkin kavramsal çerçeve, finansal tabloların kime, hangi amaçla ve hangi nitelikte bilgi sunacağını açıklar. Finansal tablo kullanıcıları işletmenin paydaşlarıdır; mevcut ve potansiyel yatırımcılar, borç verenler ve kredi verenler asli kullanıcı olarak öne çıkar, çünkü işletmeden doğrudan özel bilgi isteme imkanları sınırlıdır. Finansal raporlamanın amacı, bu kullanıcıların işletmeye kaynak sağlama, yatırım yapma, borç verme veya diğer kararlarında faydalı olacak finansal bilgiyi sağlamaktır. Faydalı finansal bilgi için iki temel nitelik gerekir: ihtiyaca uygunluk ve gerçeğe uygun sunum. Karşılaştırılabilirlik, doğrulanabilirlik, zamanında sunum ve anlaşılabilirlik ise bilginin faydasını artırır. Kavramsal çerçeve ayrıca finansal tablo kalemlerinin ne zaman tahakkuk edeceğini ve hangi ölçüm esaslarıyla raporlanacağını belirler. Gelecekte ekonomik yarar olasılığı ve güvenilir ölçüm, varlık, borç, gelir ve giderlerin finansal tablolara alınmasında temel eşiklerdir.

TMS/TFRS, finansal tabloların gerçeğe uygun, ihtiyaca uygun, karşılaştırılabilir ve anlaşılabilir bilgi sunması için kullanılan standartlar bütünüdür. Kaynak, bu başlığı kavramsal çerçeve ve finansal tabloların sunuluşu standardı üzerinden açıklar: finansal tablolar işletmenin finansal durumu, finansal performansı ve nakit akışları hakkında karar alıcılara yararlı bilgi sağlar; aynı zamanda yönetimin kaynakları ne ölçüde etkin kullandığını gösterir. Asgari finansal tablo seti finansal durum tablosu, kar veya zarar tablosu, nakit akış tablosu, özkaynak değişim tablosu ve önemli muhasebe politikaları ile açıklayıcı dipnotlardan oluşur. Genel raporlama ilkeleri işletmenin sürekliliği, tahakkuk esası, ihtiyatlılık, önemlilik, mahsup yasağı, en az yıllık raporlama, karşılaştırmalı bilgi ve sunumda tutarlılık etrafında şekillenir. Standart mantığı, stoklardan finansal araçlara, hasılattan değer düşüklüğüne kadar her kalemin tanım, ölçüm, sunum ve açıklamasını belirler.

Sermaye Piyasasında Finansal Raporlamaya İlişkin Esaslar Tebliği II-14.1, sermaye piyasasında kamunun zamanında, yeterli ve doğru aydınlatılması için finansal raporların nasıl hazırlanacağını ve ilgililere nasıl sunulacağını düzenler. Tebliğ kapsamındaki işletmeler, yatırım fonları ile konut finansmanı ve varlık finansmanı fonları dışında kalan ihraççılar ve sermaye piyasası kurumlarıdır. Pay dışındaki araçları yurt içinde ihraç eden halka açık olmayan işletmeler de belirli sürelerle kapsama girer. Finansal tabloların hazırlanmasında KGK tarafından yayımlanan TMS/TFRS esas alınır; SPK, uygulama birliğini sağlamak için karar alabilir. Tebliğ yıllık ve ara dönem finansal rapor yükümlülüklerini, yönetim kurulu sorumluluğunu, raporların ilanını, internet sitesinde yayımlanmasını ve sermaye piyasası defteri gibi bağlantı kayıtlarını birlikte ele alır. Bu nedenle konu, yalnız muhasebe standardı değil, yatırımcıya güvenilir bilgi ulaştırma rejimidir.

Bağımsız denetimin temel kavramları, finansal bilgilerin güvenilirliğini artırmak için denetçinin hangi amaçla, hangi kanıta dayanarak ve hangi güvence düzeyinde görüş oluşturduğunu açıklar. Denetim, yalnız hata yakalama faaliyeti değil; finansal tabloların belirlenmiş kıstaslara uygunluğu hakkında kullanıcılara güven veren sistemli bir incelemedir. Kaynak, bu ihtiyacı işletme sahipliği ile yönetim arasındaki asil-vekil ilişkisi, hesap verme sorumluluğu ve finansal bilgiye duyulan güven üzerinden kurar. Makul güvence mutlak güvence değildir; örnekleme, iç kontrolün doğal sınırlamaları, kanıtların ikna edici niteliği ve mesleki yargı nedeniyle denetim riski tamamen sıfırlanamaz. Denetçi türleri bağımsız denetçi, iç denetçi ve kamu denetçisi gibi rollere ayrılır. Denetim standartları ise planlama, kanıt toplama, mesleki şüphecilik, önemlilik, risk değerlendirmesi ve raporlama kalitesini ortak zemine bağlar.

Bağımsız denetime ilişkin düzenlemeler, hangi şirketlerin denetime tabi olduğunu, denetimin hangi standartlara göre yapılacağını, denetçinin kim olabileceğini ve denetim raporunun nasıl sonuç doğuracağını belirler. Kaynak, bu düzeni TTK hükümleri, 660 sayılı KHK ile KGK’nın görevleri, Bağımsız Denetim Yönetmeliği, SPK’nın bağımsız denetim standartları tebliği ve bağımsız denetime tabi şirketleri belirleyen kararlar üzerinden açıklar. TTK’ya göre denetime tabi anonim şirketlerin ve toplulukların finansal tabloları Türkiye Denetim Standartlarına göre denetlenir; denetlenmemiş tablolar düzenlenmemiş sayılabilir. KGK, denetim standartlarını yayımlayan, denetçileri ve denetim kuruluşlarını yetkilendiren ve gözeten kurumdur. Denetçi bağımsızlık, mesleki özen, mesleki şüphecilik ve etik ilkelere bağlı çalışır. SPK alanında raporların ilanı, Kurula ve borsaya iletilmesi, müşteri kabulü, rapor kesinleşmesi ve özel amaçlı denetimler de önem kazanır.