SPL Düzey 2 Muhasebe ve Finansal Raporlama Konu Anlatımı

Muhasebe, işletmenin finansal nitelikli ve para ile ifade edilebilen işlemlerini toplayan, doğrulayan, kaydeden, sınıflandıran, raporlayan ve yorumlanabilir bilgiye dönüştüren bir bilgi sistemidir. Bu sistem işletme faaliyetleri ile karar vericiler arasında köprü kurar; yalnız kayıt tutmaz, finansal durum ve finansal performans hakkında güvenilir bilgi üretir. Muhasebenin temel kavramları bu bilginin kuramsal zeminidir: sosyal sorumluluk, kişilik, işletmenin sürekliliği, dönemsellik, parayla ölçülme, maliyet esası, tarafsızlık ve belgelendirme, tutarlılık, tam açıklama, ihtiyatlılık, önemlilik ve özün önceliği gibi kavramlar kayıtların hangi anlayışla tutulacağını belirler. Genel muhasebenin teknik çekirdeğinde muhasebe temel denklemi yer alır: varlıklar, borçlar ve özsermaye arasındaki denge bilançonun mantığını açıklar. Gelir tablosu ise gelir ve giderleri dönemsel olarak karşılaştırarak kar veya zararı gösterir.

Genel amaçlı finansal raporlamanın amacı, mevcut ve potansiyel yatırımcılar, borç verenler ve diğer kreditörlerin işletmeye kaynak sağlama kararlarında yararlı olacak bilgiyi sunmaktır. Faydalı bilgi ilgili olmalı ve ekonomik olayı gerçeğe uygun biçimde sunmalıdır; karşılaştırılabilirlik, doğrulanabilirlik, zamanında sunum ve anlaşılabilirlik bu iki temel niteliğin yararını artırır. Tahakkuk esasında işlemler nakit hareket ettiği anda değil, ekonomik etkileri doğduğu dönemde gösterilir. Bir kalemin finansal tablolara alınması için unsur tanımını karşılaması ve alınmasının ihtiyaca uygun bilgi ile gerçeğe uygun sunum sağlaması gerekir. Eski “gelecekteki yararın muhtemel olması ve maliyetin güvenilir ölçülmesi” kalıbı bütün varlık ve borçlar için güncel, bağımsız bir tanıma testi değildir; ölçüm belirsizliği ve maliyet-fayda kısıtı kararın içinde değerlendirilir.

TMS/TFRS finansal bilginin ihtiyaca uygun ve gerçeğe uygun sunulmasını; karşılaştırılabilirlik, doğrulanabilirlik, zamanında sunum ve anlaşılabilirlikle güçlendirilmesini amaçlar. Tam finansal tablo seti finansal durum, kâr veya zarar ve diğer kapsamlı gelir, özkaynak değişim ve nakit akış tabloları ile dipnotları içerir; gerekli durumda dönemin başına ait üçüncü finansal durum tablosu sunulur. İşletmenin sürekliliği, tahakkuk, önemlilik ve toplulaştırma, mahsup yasağı, karşılaştırmalı bilgi ve sunum tutarlılığı temel ilkelerdir. Stoklar maliyet ile net gerçekleşebilir değerin düşüğüyle ölçülür; TFRS 15 hasılatı beş adımlı edim yükümlülüğü modeliyle, TFRS 9 finansal araçları iş modeli, nakit akışı özellikleri ve beklenen kredi zararıyla ele alır. Eski risk-getiri devri yaklaşımı güncel hasılat standardının genel modeli değildir.

Sermaye Piyasasında Finansal Raporlamaya İlişkin Esaslar Tebliği II-14.1, sermaye piyasasında kamunun zamanında, yeterli ve doğru aydınlatılması için finansal raporların nasıl hazırlanacağını ve ilgililere nasıl sunulacağını düzenler. Tebliğ kapsamındaki işletmeler, yatırım fonları ile konut finansmanı ve varlık finansmanı fonları dışında kalan ihraççılar ve sermaye piyasası kurumlarıdır. Pay dışındaki araçları yurt içinde ihraç eden halka açık olmayan işletmeler de belirli sürelerle kapsama girer. Finansal tabloların hazırlanmasında KGK tarafından yayımlanan TMS/TFRS esas alınır; SPK, uygulama birliğini sağlamak için karar alabilir. Tebliğ yıllık ve ara dönem finansal rapor yükümlülüklerini, yönetim kurulu sorumluluğunu, raporların ilanını, internet sitesinde yayımlanmasını ve sermaye piyasası defteri gibi bağlantı kayıtlarını birlikte ele alır. Bu nedenle konu, yalnız muhasebe standardı değil, yatırımcıya güvenilir bilgi ulaştırma rejimidir.

Bağımsız denetim, finansal tabloların geçerli raporlama çerçevesine uygunluğu hakkında yeterli ve uygun kanıta dayanarak görüş oluşturur. Sağlanan makul güvence yüksek düzeydedir; örnekleme, muhasebe tahminleri, kontrollerin sınırlılıkları ve mesleki yargı nedeniyle mutlak güvence değildir. Denetim riski, önemli yanlışlık bulunduğu hâlde uygun olmayan görüş verme riskidir. BDS 200 ve BDS 315'in güncel terimleriyle önemli yanlışlık riski yapısal risk ile kontrol riskinden, denetçinin prosedürleriyle ilgili bileşen ise tespit edememe riskinden oluşur. Denetçi önemlilik, mesleki şüphecilik ve risk değerlendirmesiyle çalışmanın niteliğini, zamanlamasını ve kapsamını belirler. Sonuç; olumlu, sınırlı olumlu veya olumsuz görüş ya da görüş vermekten kaçınma biçiminde raporlanabilir. Bağımsızlık, etik hükümler ve standartlara uygun kanıt zinciri güvence mantığının temelidir.

Bağımsız denetime ilişkin düzenlemeler, hangi şirketlerin denetime tabi olduğunu, denetimin hangi standartlara göre yapılacağını, denetçinin kim olabileceğini ve denetim raporunun nasıl sonuç doğuracağını belirler. Kaynak, bu düzeni TTK hükümleri, 660 sayılı KHK ile KGK’nın görevleri, Bağımsız Denetim Yönetmeliği, SPK’nın bağımsız denetim standartları tebliği ve bağımsız denetime tabi şirketleri belirleyen kararlar üzerinden açıklar. TTK’ya göre denetime tabi anonim şirketlerin ve toplulukların finansal tabloları Türkiye Denetim Standartlarına göre denetlenir; denetlenmemiş tablolar düzenlenmemiş sayılabilir. KGK, denetim standartlarını yayımlayan, denetçileri ve denetim kuruluşlarını yetkilendiren ve gözeten kurumdur. Denetçi bağımsızlık, mesleki özen, mesleki şüphecilik ve etik ilkelere bağlı çalışır. SPK alanında raporların ilanı, Kurula ve borsaya iletilmesi, müşteri kabulü, rapor kesinleşmesi ve özel amaçlı denetimler de önem kazanır.