SPL Temel Finans Matematiği ve Değerleme Yöntemleri Portföy Performans Ölçüm Teknikleri Konu Anlatımı

Portföy performans ölçümü, yatırım sonucunu yalnız elde edilen getiriyle değerlendirmemek gerektiği fikrine dayanır.

Bir portföy yüksek getiri sağlamış olabilir; fakat bu getiri çok yüksek oynaklık, yoğunlaşma veya sistematik risk alınarak elde edilmişse başarı yorumu değişir.

Tersine daha düşük getirili bir portföy, aynı dönemde çok daha sınırlı riskle çalışmışsa yatırımcı açısından daha verimli kabul edilebilir.

Bu nedenle performans ölçümünde artık getiri, toplam risk, sistematik risk, aşağı yönlü risk, aktif risk ve faktör duyarlılığı gibi kavramlar birlikte kullanılır.

Ölçütün seçimi portföyün amacına, çeşitlendirme düzeyine ve karşılaştırma ölçütünün varlığına bağlıdır.

Sharpe ölçütü, en bilinen riske göre düzeltilmiş performans göstergelerinden biridir.

Portföy getirisinden risksiz faiz oranı çıkarılır ve bulunan artık getiri portföyün standart sapmasına bölünür.

Standart sapma toplam riski temsil ettiği için Sharpe ölçütü, portföyün bir birim toplam risk başına ne kadar fazla getiri sağladığını gösterir.

Bu yönüyle iyi çeşitlendirilmemiş portföylerde de anlamlıdır; çünkü sistematik olmayan risk de standart sapmaya dahildir.

Ancak getirilerin normal dağılmadığı, büyük aşağı yönlü sıçramaların bulunduğu veya portföy getirisinin risksiz faizin altında kaldığı durumlarda yorum daha dikkatli yapılmalıdır.

Sharpe oranı portföyleri sıralamak için yararlıdır, fakat tek başına yatırımcının servetine kaç puan katkı yapıldığını anlatmaz.

Treynor ölçütü de artık getiriyi kullanır, fakat risk ölçüsü olarak standart sapma yerine beta katsayısını esas alır.

Beta, portföyün piyasa hareketlerine duyarlılığını gösteren sistematik risk ölçüsüdür.

Bu nedenle Treynor ölçütü özellikle iyi çeşitlendirilmiş portföylerde anlam kazanır.

Eğer portföyde sistematik olmayan risk büyük ölçüde azaltılmışsa yatırımcının katlandığı esas risk piyasa riski olur ve bir birim beta başına artık getiri daha doğru karşılaştırma sağlar.

Buna karşılık yoğunlaşmış ve çeşitlendirmesi zayıf bir portföyde Treynor iyi görünebilir; çünkü beta düşük olsa bile hisseye özgü oynaklık yatırımcı için hala önemlidir.

Böyle durumlarda Sharpe ile birlikte değerlendirme yapmak gerekir.

M2 ölçütü, Sharpe mantığını daha anlaşılır bir getiri farkına dönüştürür.

Portföyün riski piyasa portföyünün risk düzeyine ayarlanır ve bu ayarlanmış portföyün getirisinin piyasa getirisine göre farkı hesaplanır.

Böylece sonuç soyut bir oran yerine yüzde puan cinsinden yorumlanabilir.

Sortino ölçütü ise toplam oynaklığın tamamını cezalandırmak yerine hedefin veya kabul edilen minimum getirinin altındaki sapmalara odaklanır.

Yatırımcı açısından yukarı yönlü oynaklık istenmeyen risk olmayabileceği için, asimetrik getiri profiline sahip portföylerde Sortino daha açıklayıcı olabilir.

Bu ölçütler aynı portföy hakkında farklı sorular sorar; biri toplam dalgalanmayı, diğeri aşağı yönlü kaybı, bir başkası piyasa riskini merkeze alır.

Jensen alfası, portföy performansını sermaye varlıkları fiyatlama modeli çerçevesinde değerlendirir.

Model, portföyün beta düzeyine göre beklenen getiriyi verir.

Gerçekleşen portföy getirisi bu beklenen getirinin üzerindeyse pozitif alfa, altında kalıyorsa negatif alfa oluşur.

Alfa bu nedenle yöneticinin piyasa riskinin ötesinde katma değer yaratıp yaratmadığını göstermeye çalışır.

Ancak alfa yorumlanırken portföyün çeşitlendirme yapısı ve modelin açıklayamadığı riskler dikkate alınmalıdır.

Yoğunlaşmış portföylerde görülen yüksek alfa bazen gerçek seçim başarısından değil, modelin yakalayamadığı özel risklerden kaynaklanabilir.

Bu yüzden alfa, tek başına kesin yetenek ölçüsü değil, risk modeliyle birlikte okunması gereken farksal getiri göstergesidir.

Aktif yönetimde bilgi ölçütü önemli bir tamamlayıcıdır.

Portföyün karşılaştırma ölçütüne göre sağladığı aktif getiri, bu aktif getirinin oynaklığına bölünür.

Böylece yönetici, endeksten saparak aldığı aktif risk karşılığında ne kadar ek getiri ürettiği açısından değerlendirilir.

Yakalama oranları da yükselen ve düşen piyasa dönemlerinde portföyün endekse göre davranışını gösterir.

Yükselişlerde endeksten daha fazla kazanıp düşüşlerde daha az kaybeden bir portföy güçlü bir profile sahip olabilir.

Fakat bu tür sonuçların hangi risklerden geldiği ayrı analiz gerektirir; çünkü yüksek aktif getiri, yüksek yoğunlaşma veya belirli faktörlere aşırı maruz kalma sonucunda da ortaya çıkabilir.

Faktör bazlı performans analizi bu ayrıştırmayı yapmaya çalışır.

Portföyün getirisi, piyasa riski, büyüklük, değer, momentum, volatilite, likidite, kalite, enflasyon, faiz oranı veya kredi gibi risk faktörleriyle ilişkilendirilir.

Her faktör için uzun kısa portföyler veya temsilci getiriler oluşturulur; sonra portföy getirisi bu faktörlere duyarlılık açısından incelenir.

Duyarlılık katsayısı, portföyün ilgili faktöre ne kadar açık olduğunu gösterir.

Örneğin pozitif büyüklük duyarlılığı küçük ölçekli şirketlere yönelimi, negatif değer duyarlılığı büyüme odaklı hisselerin ağırlığını gösterebilir.

Bu analiz, getirinin ne kadarının sistematik risk faktörlerinden, ne kadarının yönetici seçimi veya açıklanamayan özel etkilerden geldiğini ayırır.

Portföy performansının bileşenleri genellikle risk faktörü etkisi, zamanlama veya alfa etkisi ve yoğunlaşma etkisi olarak düşünülebilir.

Risk faktörü etkisi, portföyün ödüllendirilen sistematik risklere maruz kalmasından doğar.

Alfa veya zamanlama etkisi, yöneticinin faktörlerin ötesinde değer yaratma iddiasını temsil eder.

Hata terimi veya açıklanamayan bölüm ise portföyün yoğunlaşması ve hisseye özgü riskleriyle ilişkilendirilebilir.

İyi çeşitlendirilmiş portföylerde sistematik riskler daha baskın hale gelir; yoğun portföylerde spesifik risk yükselir.

Bu nedenle başarılı performans değerlendirmesi tek ölçüte bağlanmaz.

Sharpe, Treynor, M2, Sortino, Jensen alfası, bilgi ölçütü ve faktör analizi birlikte kullanıldığında, portföyün sadece ne kadar kazandığı değil, kazancı hangi riskleri alarak ürettiği de anlaşılır.

Performans ölçütlerinin doğru kullanımı için ölçüm ufku ve portföy amacı açık olmalıdır.

Kısa dönemli dalgalanma, uzun vadeli stratejinin başarısını gizleyebilir; uzun dönemli ortalama ise yakın dönemde artan riski maskeleyebilir.

Karşılaştırma ölçütü olan aktif fonlarda bilgi ölçütü ve aktif risk daha anlamlıdır; mutlak getiri hedefleyen portföylerde Sharpe, Sortino ve M2 daha doğrudan fikir verebilir.

Beta temelli ölçütler, piyasa riskinin doğru temsil edildiği varsayımına dayanır.

Eğer portföy faiz, kredi, likidite veya belirli hisse faktörlerine yoğun biçimde açıksa, tek beta ile açıklama yetersiz kalır.

Faktör bazlı analiz bu nedenle performans ölçümünü yalnız sonuca değil, sonucun kaynağına taşır.

Sağlıklı değerlendirme, yüksek getirinin kalıcı risk primi mi, doğru zamanlama mı, yoğun pozisyon şansı mı yoksa açıklanamayan özel risk mi olduğunu ayırmaya çalışır.