SPL Temel Finans Matematiği ve Değerleme Yöntemleri Temel Analiz Konu Anlatımı

Temel analiz, pay senedinin değerini şirketin ekonomik gerçeklerinden hareketle açıklamaya çalışan bütüncül bir yaklaşımdır.

Bir şirket aynı sektördeki başka işletmelere benzeyebilir; fakat varlık yapısı, borçluluğu, yönetim kalitesi, örgütlenme biçimi, müşteri tabanı ve maddi olmayan değerleri nedeniyle kendine özgü bir ekonomik varlıktır.

Bu nedenle yalnız piyasa fiyatına bakmak yeterli değildir.

Temel analiz, genel ekonomi, sektör ve şirket düzeyindeki bilgileri birleştirerek şirketin gelecekte sağlayacağı nakit akışlarını, hisse başına kazancını ve kar payı ödeme gücünü tahmin etmeye çalışır.

Bu tahminler değerleme oranına veya indirgeme modeline mekanik veri sağlamaz; aynı zamanda varsayımların ekonomik gerekçesini kurar.

Analiz çoğu zaman yukarıdan aşağıya ilerler.

İlk aşama genel ekonomi analizidir.

Bir payın değeri gelecekte beklenen nakit akışlarının iskonto edilmesiyle ilişkili olduğundan, ekonominin büyüme veya daralma yönü şirket değerini doğrudan etkiler.

Gayrisafi yurt içi hasıla beklentisi satış hacmi için ana zemin oluşturur.

İstihdam, işsizlik, enflasyon, faiz oranları ve bütçe açığı gibi göstergeler hem talebi hem de iskonto oranını etkileyebilir.

Vergi politikası, kamu harcamaları ve para arzını etkileyen kararlar da şirketin satışlarını, finansman maliyetini ve marjlarını değiştirebilir.

Örneğin faiz oranlarının yükseldiği bir ortamda borçlu şirketlerin finansman gideri artabilir; aynı zamanda daha yüksek iskonto oranı gelecekteki nakit akışlarının bugünkü değerini azaltabilir.

Makro çerçevenin içinde ekonomik döngünün bulunduğu evre ayrıca önemlidir.

Toparlanma ve genişleme dönemlerinde üretim, satışlar, tüketici güveni ve risk iştahı güçlenebilir.

Geç genişleme evresinde enflasyon baskısı belirginleştiğinde para politikası sıkılaşabilir ve bu durum değerleme varsayımlarını değiştirir.

Yavaşlama ve resesyon evrelerinde ise talep zayıflayabilir, kredi koşulları bozulabilir ve şirketlerin nakit yaratma gücü baskı altında kalabilir.

Temel analiz bu evreleri tek başına kesin tahmin aracı olarak kullanmaz; fakat döngüsel sektörler ile daha dayanıklı sektörleri ayırmak için gerekli bağlamı sağlar.

İkinci aşama sektör analizidir.

Aynı makro ortam bütün şirketleri aynı ölçüde etkilemez.

Bir sektörün büyüklüğü, talep eğilimi, rekabet yoğunluğu, giriş engelleri, tedarik yapısı, müşteri pazarlık gücü ve düzenleyici koşulları şirketin sürdürülebilir karını belirler.

Stratejik rekabet analizi bu noktada devreye girer.

Sektörde güçlü marka, ölçek ekonomisi, dağıtım ağı veya maliyet üstünlüğü olan şirketler aynı talep koşullarında daha yüksek faaliyet marjı yaratabilir.

Buna karşılık yoğun rekabet veya zayıf fiyatlama gücü, satış büyüse bile karlılığı sınırlayabilir.

Bu yüzden temel analizde sektör hikayesi, şirket projeksiyonlarının üstüne yazılan bir süs değildir; gelir, gider, yatırım ve sermaye ihtiyacı varsayımlarının dayanağıdır.

Üçüncü aşama şirket analizidir.

Finansal tablolar burada geçmiş performansı anlamak ve geleceği modellemek için kullanılır.

Satış büyümesi, brüt kar marjı, faaliyet giderleri, amortisman, yatırım harcamaları, işletme sermayesi ihtiyacı, borçluluk ve vergi yükü birlikte değerlendirilir.

Amaç muhasebe karını olduğu gibi almak değil, şirketin sermaye sağlayıcılarına ne kadar nakit yaratabileceğini anlamaktır.

Bu nedenle finansal modelleme, nitel bilgilerin sayısal tahminlere çevrildiği aşamadır.

Yönetimin stratejisi, sektör konumu ve makro beklentiler satış projeksiyonuna; maliyet yapısı marj tahminine; kapasite ihtiyacı yatırım harcamalarına; büyüme hızı da işletme sermayesi varsayımlarına yansır.

Değerleme yaklaşımları bu hazırlığın sonucudur.

Temettü indirgeme modeli, pay sahibine aktarılacak kar paylarını bugüne indirger ve özellikle düzenli temettü ödeme kapasitesi olan şirketlerde anlamlıdır.

Serbest nakit akımı yaklaşımı, faaliyetlerden yaratılan nakdin yatırımlar ve işletme sermayesi ihtiyacı sonrası ne kadarının sermaye sahipleri için kalacağını sorgular.

Firma değerine giden modellerde önce operasyonel varlıkların değeri bulunur; sonra faaliyet dışı varlıklar eklenir, finansal borçlar düşülür ve özkaynak değerine ulaşılır.

Çarpan yöntemi ise benzer şirketlerin piyasa fiyatlarından türetilen F/K, PD/DD, FD/FAVÖK veya FD/serbest nakit akımı gibi oranlarla göreli değerleme yapar.

Her yöntemin üstün olduğu ve sınırlı kaldığı alan vardır.

F/K oranı kazanç üzerinden hızlı karşılaştırma sağlar; ancak borçluluk, geçici kar düşüşü veya farklı muhasebe etkileri nedeniyle yanıltıcı olabilir.

FD/FAVÖK, işletme değerini operasyonel karlılıkla ilişkilendirerek borçluluk farklarını daha iyi hesaba katar; fakat yatırım harcaması ve işletme sermayesi ihtiyacını dışarıda bırakabilir.

Serbest nakit akımı temelli çarpanlar teorik olarak daha güçlüdür, çünkü büyüyen şirketlerde nakde bağlanan alacak ve stok gibi unsurları dikkate alır.

Temel analizde doğru sonuç, tek bir oranın ezberlenmesiyle değil, kullanılan ölçünün şirketin ekonomik yapısına uygun olup olmadığının sorgulanmasıyla elde edilir.

Temel analizde değer sonucunun arkasındaki hassasiyetler de ayrıca incelenmelidir.

İndirgenmiş nakit akımı modelinde iskonto oranı ve uç dönem büyüme oranı gibi küçük görünen varsayımlar özkaynak değerini ciddi biçimde değiştirebilir.

Uç değer, çoğu değerlemede toplam değerin büyük kısmını oluşturduğu için sonsuza kadar süreceği varsayılan büyümenin şirketin yeniden yatırım ihtiyacıyla tutarlı olması gerekir.

Yüksek büyüme varsayımı, bu büyümeyi finanse edecek yatırım ve işletme sermayesi gereksinimi yok sayıldığında abartılı değer üretir.

Aynı biçimde faaliyet dışı nakit, yatırım amaçlı varlıklar ve net borç doğru ayrıştırılmadığında firma değeri ile özkaynak değeri karışır.

Bu nedenle temel analizde sonuçtan önce süreç önemlidir: makro beklenti sektör varsayımına, sektör varsayımı şirket projeksiyonuna, projeksiyon da kullanılan değerleme yöntemine tutarlı biçimde bağlanmalıdır.

Öğrenen kişi için pratik kontrol noktası, her değerleme rakamının bir ekonomik hikayeye dayanıp dayanmadığını sormaktır.

Temel analiz ayrıca teknik analizle karıştırılmamalıdır.

Teknik analiz fiyat davranışından zamanlama sinyali üretmeye çalışırken, temel analiz şirketin içsel değerini ve bu değerin hangi ekonomik değişkenlerden beslendiğini açıklar.

Bu ayrım özellikle pay seçimi ile işlem zamanı arasındaki farkı anlamak için önemlidir.

Bir şirket temel açıdan güçlü olabilir, fakat piyasa fiyatı zaten iyimser beklentileri fazlasıyla içeriyorsa beklenen getiri sınırlanabilir.

Tersine düşük çarpanla işlem gören bir şirket, zayıf karlılık veya yüksek borçluluk nedeniyle ucuz görünmesine rağmen değer tuzağı olabilir.