SPL Temel Finans Matematiği ve Değerleme Yöntemleri Sermaye Piyasası Araçlarının Değerlemesi Konu Anlatımı

Sermaye piyasası araçlarının değerlemesi, menkul kıymetin yatırımcıya sağlayacağı gelecekteki nakit akışlarının bugünkü değere dönüştürülmesi mantığına dayanır.

Kaynak metin bu konuyu tahvil, bono ve hisse senedi gibi araçların değerinin nasıl belirlendiği üzerinden açıklar.

Menkul kıymet; ortaklık veya alacaklılık hakkı sağlayan, belirli bir tutarı temsil eden, yatırım aracı olarak kullanılan, dönemsel gelir getirebilen ve seri halinde çıkarılan kıymetli evrak niteliğindedir.

Değerleme açısından temel soru, bu hakkın bugün ne kadar ettiği ve yatırımcının üstlendiği risk karşılığında hangi getiriyi beklemesi gerektiğidir.

Sabit getirili menkul kıymetler, kaynak metinde yatırımcı için önemli bir araç grubu olarak ele alınır.

Tahvil ve bono bu grubun temel örnekleridir.

Bu araçlar sahibine gelecekte belirli nakit akışları sağlar.

Tahvilde genellikle dönemsel faiz ödemeleri ve vade sonunda anapara geri ödemesi söz konusudur.

Getiri çoğu zaman sabit kabul edilse de piyasa faizleri, enflasyon ve ihraççının risk düzeyi nedeniyle gerçekleşen getiri beklenenden farklı olabilir.

Bu nedenle sabit getirili ifadesi, riskin olmadığı anlamına gelmez.

Tahvil yatırımında ilk risk, anapara ve faizin ödenmeme riskidir.

İhraççı, vadesinde faiz ve anapara ödemeyi taahhüt eder; fakat finansal durum bozulursa bu yükümlülüğü yerine getiremeyebilir.

Özel sektör tahvillerinde bu risk daha görünürdür, ancak devlet borçlanma araçlarında da ülke riskine bağlı olarak bütünüyle yok sayılmaz.

Kredi derecelendirme kuruluşlarının ülkeleri ve borçlanan kurumları değerlendirmesi bu riskin fiyatlanmasıyla ilişkilidir.

Risk arttıkça yatırımcı daha yüksek faiz talep eder.

Faiz oranı riski, ihraç edilmiş tahvillerin piyasa değerini güçlü biçimde etkiler.

Piyasa faizleri yükseldiğinde daha önce düşük kuponla çıkarılmış bir tahvilin cazibesi azalır ve fiyatı düşer.

Piyasa faizleri düştüğünde ise mevcut yüksek kuponlu tahviller daha değerli hale gelir.

Bu ters ilişki, tahvil değerlemesinin temel ilkelerindendir.

Yatırımcı yalnız kupon faizine değil, piyasa faizlerindeki değişimin tahvil fiyatına etkisine de bakmalıdır.

Vade uzadıkça faiz oranı değişimlerine duyarlılık genellikle daha önemli hale gelir.

Enflasyon riski, tahvilin gerçek getirisini etkiler.

Gelecekteki enflasyon tam öngörülebilseydi faiz oranı bu kaybı telafi edecek şekilde oluşabilirdi.

Ancak gerçekleşen enflasyon beklenenden yüksek olduğunda, sabit nakit akışlarının satın alma gücü azalır.

Vade riski de belirsizlikle ilgilidir.

Uzun vadeli tahvillerde geleceğe ilişkin belirsizlik daha fazla olduğu için yatırımcı likiditeden vazgeçmenin ve uzun süre beklemenin karşılığında daha yüksek getiri isteyebilir.

Likidite riski ise tahvilin istenildiği anda makul fiyatla nakde çevrilebilme kolaylığına bağlıdır.

Erken itfa riski de sabit getirili araçlarda dikkate alınması gereken bir başka unsurdur.

İhraççı, koşullar elverdiğinde borcunu vadesinden önce kapatma hakkına sahipse yatırımcı beklediği nakit akışı düzenini kaybedebilir.

Özellikle faizlerin düştüğü ortamda ihraççı daha düşük maliyetle yeniden borçlanmak isteyebilir.

Bu durumda yatırımcı, geri aldığı tutarı önceki kadar yüksek getiriyle yeniden yatıramayabilir.

Böyle bir özellik tahvilin değerini ve yatırımcının talep ettiği getiriyi etkiler.

Tahvil değerlemesinde ana yöntem, gelecekteki kupon ödemeleri ile vade sonunda alınacak anaparanın uygun iskonto oranıyla bugüne indirgenmesidir.

İskonto oranı, piyasa faiz oranı veya yatırımcının bu tahvilden beklediği verim oranı olarak düşünülebilir.

Kupon faizi piyasa faizinden yüksekse tahvil nominal değerinin üzerinde, düşükse nominal değerinin altında işlem görebilir.

Bu nedenle tahvilin üzerinde yazan nominal değer, piyasa değerinin her zaman aynı olacağı anlamına gelmez.

Değer, nakit akışlarının zamanlamasına ve iskonto oranına bağlıdır.

Kaynak metin tahvil yatırımında nominal verim, cari verim ve vadeye kadar verim kavramlarını ayırır.

Nominal verim kupon faiz oranını ifade eder.

Cari verim, yıllık kupon ödemesinin tahvilin piyasa değerine bölünmesiyle bulunur ve yatırımcının mevcut fiyat üzerinden kupon gelirine bakmasını sağlar.

Vadeye kadar verim ise tahvilin piyasa fiyatı bilindiğinde, tüm kuponlar ve anapara dikkate alınarak bulunan iç verim oranıdır.

Bu ölçü, yatırımcının tahvili vade sonuna kadar elinde tuttuğu ve ara nakit akışlarını aynı oranla yeniden değerlendirdiği varsayımlarına dayanır.

Yatırım kararı, vadeye kadar verim ile yatırımcının talep ettiği getiri veya piyasa faizi karşılaştırılarak yorumlanabilir.

Vadeye kadar verim istenen getiriden yüksekse tahvil düşük değerlenmiş olabilir ve satın alma cazip hale gelir.

Vadeye kadar verim istenen getiriden düşükse tahvil yüksek değerlenmiş sayılabilir.

Eşitlik durumunda yatırımcı kayıtsız kalabilir.

Bu mantık, değerleme ile yatırım kararının nasıl bağlandığını gösterir.

Ancak karar verirken kredi riski, likidite, vergi, vade ve piyasa koşulları da değerlendirilmelidir.

Spot faiz oranları, başa baş faizler ve vadeli faizler değerleme çerçevesini derinleştirir.

Spot faiz, belirli vadeli nakit akışını bugüne indirgemede kullanılan vade yapısını temsil eder.

Kuponsuz devlet tahvili getirileri spot eğrisinin oluşturulmasında kullanılabilir.

İskonto faktörü, gelecekteki tutarı bugünkü değere dönüştüren katsayıdır ve faiz ile vade arttıkça azalır.

Başa baş faiz oranı, kuponlu bir tahvilin nominal değerinden işlem görmesini sağlayan kupon oranı gibi düşünülebilir.

Vadeli faiz oranları ise spot faizlerin ima ettiği gelecekteki faiz oranlarını gösterir.

Getiri eğrisi bilgisi, farklı vadelerdeki nakit akışlarının aynı oranla iskonto edilmemesi gerektiğini hatırlatır.

Kısa vadeli ve uzun vadeli faizlerin farklı olduğu bir piyasada, her nakit akışı kendi vadesine uygun oranla bugüne indirgenebilir.

Bu yaklaşım özellikle kuponlu tahvillerde daha tutarlı sonuç verir.

Spot eğrisi, başa baş eğrisi ve vadeli faiz eğrisi birlikte okunduğunda yatırımcı hem bugünkü fiyatlamayı hem de piyasanın gelecekteki faiz beklentisini daha iyi değerlendirebilir.

Hisse senedi değerlemesi de aynı bugünkü değer mantığıyla ilişkilidir, ancak nakit akışlarının belirsizliği daha yüksektir.

Temettü iskonto modeli, hisse değerini gelecekte beklenen temettülerin bugünkü değerine bağlar.

İndirgenmiş nakit akımları ise şirketin veya özsermayenin yaratacağı serbest nakit akışlarını değerlemede kullanır.

Sabit getirili araçlarda kupon ve anapara daha belirgin olduğu için değerleme formülü daha mekanik görünür; hisse senedinde ise büyüme, kârlılık ve iskonto oranı varsayımları daha geniş yorum gerektirir.

Kurumsal yönetim derecelendirme açısından sermaye piyasası araçlarının değerlemesi, yatırımcı hakları ve risk algısıyla yakından ilişkilidir.