SPL Yatırım Kuruluşları Yatırım Kuruluşlarının Kuruluş ve Faaliyet Esasları Hakkında Tebliğ III-39.1 Konu Anlatımı

Yatırım Kuruluşlarının Kuruluş ve Faaliyet Esasları Hakkında Tebliğ, yatırım hizmetleri ve faaliyetleri ile yan hizmetleri sunacak kurumların piyasaya girişini ve faaliyet süresince taşıması gereken yapısal şartları düzenler.

Konu III-37.1 sayılı Tebliğden farklıdır.

III-37.1 hangi yatırım hizmetinin nasıl yürütüleceğine odaklanırken, III-39.1 bu hizmetleri sunacak yatırım kuruluşunun nasıl kurulacağını, kimler tarafından kurulabileceğini, hangi organizasyon ve personel şartlarına sahip olacağını, faaliyet izninin nasıl alınacağını ve faaliyet süresince hangi yükümlülükleri sürdüreceğini belirler.

Bu nedenle sınavda iki tebliğ birbirini tamamlayan fakat farklı sorulara cevap veren düzenlemeler olarak okunmalıdır.

Yatırım kuruluşu kavramı, aracı kurumlar ile yatırım hizmet ve faaliyetinde bulunmak üzere kuruluş ve faaliyet esasları Kurulca belirlenen diğer sermaye piyasası kurumlarını ve bankaları ifade eder.

Aracı kurum ise Kanunda sayılan alım satım aracılığı ve halka arza aracılık faaliyetlerini münhasıran yapmak üzere Kurul tarafından yetkilendirilen yatırım kuruluşudur.

Bankalar bakımından mevduat ve katılım bankaları ile kalkınma ve yatırım bankaları yatırım kuruluşu olarak değerlendirilebilir.

Buna karşılık portföy yönetim şirketleri yatırım hizmet ve faaliyetinde bulunsalar bile mevcut çerçevede yatırım kuruluşu kavramı içinde sayılmamıştır.

Bu ayrım, Tebliğdeki aracı kurum, banka ve yatırım kuruluşu ifadelerinin hangi hükümde kimi hedeflediğini anlamak için önemlidir.

Aracı kurum kuruluşu için Kurul izni gerekir.

Kuruluş izni verilebilmesi için aracı kurumun anonim ortaklık şeklinde kurulması, paylarının tamamının nama yazılı olması, payların nakit karşılığı çıkarılması, kuruluş sermayesinin Kurulca belirlenen asgari tutarın altında olmaması, esas sözleşmenin Kanun ve ilgili düzenlemelere uygun olması, kurucuların gerekli şartları taşıması ve ortaklık yapısının şeffaf ve açık olması gerekir.

Kaynakta Kurul ilke kararıyla kuruluş özsermayesine ilişkin güncel tutarlara yer verildiği de görülür.

Ancak sınav mantığında tutardan çok, sermaye yeterliliğinin kuruluş güvenilirliği ve faaliyet riskiyle bağlantısı önemlidir.

Kuruculara ilişkin şartlar aracı kurumun güven müessesesi olmasından kaynaklanır.

Kurucu ortakların müflis olmaması, konkordato ilan etmiş veya iflasın ertelenmesi kararı almış olmaması, faaliyet izni iptal edilmiş kuruluşlarda sorumlu kişilerden olmaması, belirli suçlardan mahkumiyetinin bulunmaması, gerekli mali güç ile dürüstlük ve itibara sahip olması gerekir.

Tüzel kişi kurucu ortakların önemli etkiye sahip ortakları da bu şartlara tabidir.

Önemli etki, sermaye veya oy haklarında belirli düzeyde paya sahip olmayı ya da daha düşük payla dahi yönetim kuruluna üye belirleme imtiyazını ifade eder.

Kuruluştan sonraki ortaklık yapısı değişikliklerinde de aynı güvenilirlik mantığı korunur.

Ticaret unvanı ve marka kullanımı da düzenleme alanıdır.

Aracı kurumların ticaret unvanlarında yatırım hizmet ve faaliyetlerini göstermek üzere menkul değerler veya menkul kıymetler ibarelerinden birinin bulunması gerekir.

Geniş yetkili aracı kurumlar yatırım menkul değerler veya yatırım menkul kıymetler ibarelerini kullanabilir.

İşletme adı veya marka kullanımı Kurul iznine tabidir ve yatırımcıyı yanıltmayacak şekilde ticaret unvanıyla bağlantılı olmalıdır.

İlan, reklam ve yazışmalarda işletme adı ile birlikte ticaret unvanının kullanılması, yatırımcının karşısındaki kurumun hukuki kimliğini açıkça görmesini sağlar.

Kuruluş izni ile faaliyet izni aynı şey değildir.

Aracı kurum kuruluş şartlarını sağlayarak Kuruldan kuruluş izni alabilir; fakat bu izin doğrudan yatırım hizmeti sunma yetkisi vermez.

Kuruluş iznini takiben belirli süre içinde faaliyet izni için ayrıca başvuru yapılmalıdır.

Süresinde başvuru yapılmazsa faaliyet izni alma hakkı düşer; başvuru uygun görülmezse kurumun sona erme kararı alması veya esas sözleşmesindeki unvan ve faaliyet hükümlerini yatırım hizmetlerini kapsamayacak şekilde değiştirmesi gerekir.

Faaliyet izin başvuruları, gerekli belgelerin eksiksiz sunulmasından sonra Kurul tarafından değerlendirilir.

Kurul uygun görürse yatırım kuruluşuna icra edebileceği yatırım hizmet ve faaliyetlerini gösteren tek bir yetki belgesi verilir; bu belge alınmadan faaliyete başlanamaz.

Faaliyete geçiş için aracı kurumların genel şartları sağlaması gerekir.

Kuruluş şartlarının kaybedilmemiş olması, asgari kuruluş sermayesinin nakden ve tamamen ödenmiş bulunması, sermaye yeterliliği yükümlülüklerinin yerine getirilmesi, organizasyon yapısının kurulması, personel ve genel müdür şartlarının sağlanması, bilgi işlem altyapısının oluşturulması, müşteri varlıklarına ilişkin güvenlik önlemlerinin alınması ve gerekiyorsa teminatların tesis edilmesi bu çerçevededir.

Bankalar için bazı şartlar farklı uygulanır; ancak yatırım hizmeti sunan bankaların da faaliyet konusuna uygun organizasyon, personel, güvenlik ve bilgi işlem altyapısı bakımından yeterli olması beklenir.

Yatırım kuruluşlarının Birliğe üye olması ve YTM'ye katılması da faaliyet rejiminin parçasıdır.

Organizasyon yapısı Tebliğin en önemli sınav alanlarından biridir.

Aracı kurum, tercih ettiği yatırım hizmetlerine uygun hizmet birimlerini kurmalı, yeterli mekan ve teknik donanımı sağlamalı, mevzuatta aranan nitelikte birim yöneticileri ve yeterli personel istihdam etmelidir.

Belge, kayıt ve muhasebe işlemleri için sorumlu birim oluşturulmalı; görev tanımları, iş akışları ve yetki-sorumluluk sınırları belirlenmelidir.

İç kontrol, teftiş ve risk yönetim sistemlerinden oluşan iç denetim sistemi organizasyonun parçası olmalıdır.

Müşteri varlıklarını, emir iletim sürecini, takas ve saklama işlemlerini izleyebilecek teknolojik altyapı bulunmalıdır.

Organizasyon, müşteri ile kurum, personel veya farklı müşteriler arasındaki çıkar çatışmalarını önleyecek biçimde kurulmalıdır.

Çıkar çatışması politikası yatırım kuruluşunun davranışsal güvenilirliğini tamamlar.

Yatırım kuruluşu; kendisi, ortakları, çalışanları, yöneticileri ve bunlarla ilişkili kişiler ile müşterileri arasında veya bir müşteri ile başka bir müşteri arasında doğabilecek çıkar çatışmalarını önlemek için idari tedbirler almalıdır.

Önlenemeyen durumlarda, hizmet verilmeden önce müşteriye çıkar çatışmasının içeriği ve nedenleri hakkında bilgi verilmesi gerekir ve bu bildirimin yapıldığını ispat yükü yatırım kuruluşuna aittir.

Yazılı çıkar çatışması politikası yönetim kurulu kararıyla yürürlüğe girer.

Politika, her faaliyet bakımından olası çatışmaları, önleyici tedbirleri, bilgi akışının engellenmesi veya yönetilmesini, gözetim, ücretlendirme ve görev yeri düzenlemelerini içermelidir.

Personel rejimi, yatırım hizmetlerinin uzmanlık gerektirmesi nedeniyle ayrıntılıdır.

Aracı kurum personeli yöneticiler, ihtisas personeli, müfettişler, iç kontrol elemanları ve risk yönetim elemanlarından oluşur.

Bu kişilerin kurucu ortaklara ilişkin güvenilirlik şartlarını, işlem yasağı bulunmama koşulunu ve görevlerine uygun lisanslama şartlarını taşıması gerekir.

Yöneticiler, müfettişler, iç kontrol ve risk yönetim elemanları ile araştırma uzmanı, yatırım danışmanı, kurumsal finansman uzmanı ve portföy yöneticileri için en az dört yıllık lisans eğitimi; müşteri temsilcisi, türev araçlar müşteri temsilcisi, borsa üye temsilcisi, takas ve operasyon sorumluları için en az iki yıllık ön lisans şartı aranır.

Bankaların yatırım hizmetleriyle ilgili birimlerindeki yönetici ve ihtisas personeli de görevleri bakımından bu çerçeveye tabidir.

Genel müdür, genel müdür yardımcıları ve yönetim kurulu için ayrıca özel kurallar vardır.

Aracı kurum genel müdürü ve yardımcılarının mali piyasalar veya işletmecilik alanında en az yedi yıllık mesleki deneyime ve işin gerektirdiği dürüstlük ve itibara sahip olması gerekir.