Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) Konu Anlatımı

Özel Tüketim Vergisi, Türk vergi sisteminde seçilmiş mallar üzerinden alınan özel bir tüketim vergisidir.

4760 sayılı Kanunun ilk maddesi konuyu liste esasına bağlar.

Bu yüzden ÖTV değerlendirmesinde ilk soru, işlemin ekonomik olarak tüketim sayılıp sayılmadığı değil, malın kanuna ekli listelerden birinde bulunup bulunmadığıdır.

Kanuna ekli mallar Türk Gümrük Tarife Cetvelindeki tanımlarla ilişkilendirilir; fakat listeler dışındaki tarife numarası veya tanım değişiklikleri ÖTV uygulamasını kendiliğinden değiştirmez.

Bu kural, verginin kanuniliği bakımından önemlidir.

Verginin konusu geniş yorumla değil, listelerdeki mal ve kanunun bağladığı işlem türü üzerinden belirlenir.

ÖTV ile KDV arasındaki karşılaştırma öğrenme bakımından yararlıdır.

KDV mal ve hizmet teslimlerinin çok geniş bir kısmını kapsayan, zincirin her aşamasında hesaplanan ve indirim mekanizmasıyla ilerleyen genel tüketim vergisidir.

ÖTV ise belirli mallar için seçilmiş aşamada doğar ve kural olarak bir defaya mahsus uygulanır.

Bu nedenle aynı malın üreticiden toptancıya, toptancıdan perakendeciye, perakendeciden tüketiciye geçmesi her aşamada yeni ÖTV doğuracak gibi düşünülmez.

ÖTV'de amaç zincirin her halkasını izlemek değil, kanunun kritik gördüğü ilk teslim, ilk iktisap, ithalat veya müzayede aşamasını vergilemektir.

Soruda birden fazla satış görünse bile liste ve işlem anı doğru tespit edilmeden mükellef belirlenemez.

Birinci listedeki mallarda verginin konusu, bu malların ithalatçıları veya rafineriler dahil imal edenler tarafından teslimidir.

Bu liste çoğunlukla akaryakıt ve benzeri mallarla ilişkilendirildiği için ithalatçı ve imalatçı teslimi öne çıkar.

İkinci listedeki mallarda daha dikkatli bir ayrım gerekir.

Kayıt ve tescile tabi olanlarda vergi, ilk iktisap üzerinden kurulur.

Kayıt ve tescile tabi olmayan ikinci liste malları ise üçüncü ve dördüncü listelerdeki mallarla birlikte ithalat veya imal ya da inşa edenler tarafından teslim edildiğinde verginin konusuna girer.

Ayrıca birinci, üçüncü ve dördüncü listedeki mallar ile kayıt ve tescile tabi olmayan ikinci liste mallarının ÖTV uygulanmadan önce müzayede yoluyla satılması da konuya dahildir.

Bu tablo, aynı liste numarasının tek başına yetmediğini; kayıt ve tescil şartının ve işlem türünün ayrıca okunması gerektiğini gösterir.

Kanundaki tanımlar, özellikle motorlu araç sorularında sonucu değiştirir.

İthalat, verginin konusuna giren malların Türkiye Cumhuriyeti Gümrük Bölgesine girişidir.

İlk iktisap, ikinci listedeki kayıt ve tescile tabi malların Türkiye'de daha önce kayıt ve tescil edilmemiş olması halinde kullanılmak üzere ithalini, motorlu araç ticareti yapanlardan iktisabını, bu kişilerce kullanılmaya başlanmasını, aktife alınmasını veya adlarına kayıt ve tescil ettirilmesini kapsar.

Kayıt ve tescil, ilgili mevzuat uyarınca trafik, belediye, liman veya sivil hava vasıtaları siciline yapılan kaydı ifade eder.

Motorlu araç ticareti yapanlar da yalnız fiilen araç satan herhangi bir kişi değildir; imal, inşa veya ithal edenler ile sözleşmeli bayi, yetkili satıcı, acente ve idarenin bu nitelikte kabul ettiği kişiler bu kavram içinde değerlendirilir.

Teslim kavramı mal üzerindeki tasarruf hakkının alıcıya geçirilmesine dayanır.

Malın alıcının gösterdiği yere bırakılması, nakliyenin başlatılması veya malın taşıyıcıya verilmesi teslim sonucunu doğurabilir.

Trampa iki ayrı teslim olarak ele alınır; mülkiyeti muhafaza kaydıyla satışta zilyetliğin devri teslim sayılır.

Vergiye tabi malların, vergiye tabi malların imalinde kullanılma hali dışında işletmeden çekilmesi, sarf edilmesi veya personele ücret, prim, ikramiye, hediye gibi adlarla verilmesi de teslim sayılan haller arasında düşünülür.

Buradaki sınav tuzağı, sadece klasik satış sözleşmesi yoksa ÖTV doğmayacağını sanmaktır.

Kanun, ekonomik tasarruf devri ve işletmeden çekme gibi olayları da vergi konusu bakımından teslim rejimine bağlar.

Vergiyi doğuran olay, ÖTV'nin zaman unsurudur.

Mal teslimi veya ilk iktisap hallerinde olay teslim ya da ilk iktisapla gerçekleşir.

Teslimden önce fatura veya benzeri belge düzenlenirse, belgede gösterilen miktarla sınırlı olarak vergi daha erken doğar.

Kısım kısım teslim mutat olan veya tarafların bu şekilde anlaştığı işlemlerde her kısmın teslimi ayrı değerlendirilir.

Komisyoncu veya konsinyasyon yoluyla satışlarda kanun listelere göre ayrım yapar; bazı listelerde alıcıya teslim, üçüncü listedeki mallarda ise komisyoncuya veya konsinyi işletmeye teslim belirleyici olabilir.

İthalatta gümrük yükümlülüğünün doğması esas alınır; ithalat vergilerine tabi olmayan işlemlerde gümrük beyannamesinin tescili verginin doğduğu andır.

Bu ayrıntılar, beyan dönemi ve mükellefiyetin kime ait olduğu bakımından doğrudan sonuç verir.

Mükellef, liste ve işlem türüne göre belirlenir.

Birinci, üçüncü ve dördüncü listedeki mallar ile ikinci listedeki kayıt ve tescile tabi olmayan mallarda imal, inşa veya ithal edenler ve müzayede yoluyla satışı gerçekleştirenler mükelleftir.

İkinci listedeki kayıt ve tescile tabi mallarda ise motorlu araç ticareti yapanlar, kullanmak üzere ithal edenler veya müzayede yoluyla satış yapanlar mükellef olabilir.

Mükellefin Türkiye'de ikametgahı, işyeri, kanuni veya iş merkezinin bulunmaması halinde ya da idarenin gerekli gördüğü diğer durumlarda, vergi alacağını güvenceye almak için işleme taraf olanlar verginin ödenmesinden sorumlu tutulabilir.

Ayrıca belgesiz mal bulundurulduğunun tespitinde alış belgesi ibrazı için süre verilmesi, ibraz edilemeyen mal bakımından emsal bedel üzerinden re'sen tarh ve vergi ziyaı cezası gibi sonuçlar gündeme gelebilir.

İstisnalar, ÖTV'nin konuya giren her işlemde mutlaka tahsil edileceği anlamına gelmediğini gösterir.

İhracat istisnasında teslimin yurt dışındaki müşteriye yapılması ve malın Türkiye Cumhuriyeti Gümrük Bölgesinden çıkması gerekir.

Malın ihraç edilmeden önce yurt içindeki alıcıya, alıcı adına hareket edene veya serbest bölgeye teslimi ihracat sayılmayabilir; bu nedenle ihracat istisnası yalnız fatura muhatabıyla değil, malın fiilen yurt dışına çıkmasıyla birlikte düşünülür.

Diplomatik istisnada karşılıklılık, diplomatik temsilcilik, konsolosluk, uluslararası kuruluş ve bunların belirli mensupları için ilk iktisap, ithal veya teslim işlemleri önem kazanır.

Diğer istisnalar içinde milli savunma ve güvenlik kurumlarının ihtiyaçları, petrol arama faaliyetleri, afet veya olağanüstü durumlarda belirli teslimler, engellilere yönelik bazı araç ilk iktisapları, Türk Hava Kurumu veya Cumhurbaşkanlığı merkez teşkilatı gibi özel düzenlemeler yer alabilir.

Her istisna kendi şartlarıyla sınırlıdır; konuya giren malın varlığı istisnayı otomatik doğurmaz.

ÖTV sorularında pratik çözüm dört adımlıdır.

Önce malın hangi listede olduğu belirlenir.