Türk Vergi Sistemi ve Beyanname Uygulamaları Konu Anlatımı

Türk vergi sistemi tek bir vergiden ibaret değildir; farklı ekonomik olayları farklı tekniklerle vergileyen bir bütündür.

Gelir vergisi gerçek kişilerin kazanç ve iratlarını, kurumlar vergisi kurum kazançlarını, KDV ve ÖTV harcama ve tüketim işlemlerini, damga vergisi belgeleri, emlak ve motorlu taşıtlar vergileri servet unsurlarını, veraset ve intikal vergisi ise ivazsız servet geçişlerini hedefler.

Bu farklılık, beyanname uygulamalarını da çeşitlendirir.

Her vergi için aynı beyan dönemi, aynı mükellef ve aynı tahakkuk biçimi aranmaz.

Beyan esası, mükellefin vergiye tabi matrahını idareye bildirmesi üzerine tarhiyat yapılmasıdır.

Gelir vergisinde gerçek kişiler, beyana tabi kazanç ve iratlarını yıllık beyannameyle bildirir; bazı ücretler, menkul sermaye iratları veya tevkifata tabi gelirlerde beyan gerekip gerekmediği kanundaki sınırlara ve gelirin niteliğine bağlıdır.

Kurumlar vergisinde her mükellef, vergiye tabi kazancının tamamı için beyanname verir; şube, mağaza veya ajanların bağımsız muhasebeleri olsa bile kurum adına ayrı beyanname verilmez.

KDV'de ise işlem hacmi dönemsel olarak beyan edilir; mükellef hesapladığı KDV'den indirim konusu yapabileceği KDV'yi düşerek ödenecek tutarı belirler.

ÖTV'de beyan, malın listesi ve işlem türüne göre doğan vergiye bağlanır.

Tevkifat, beyan sistemini tamamlayan bir güvence aracıdır.

Ücret ödemelerinde işverenin çalışan adına vergi kesip yatırması, serbest meslek ödemeleri veya bazı kira ve menkul sermaye gelirlerinde kesinti yapılması, vergi sorumlusu kurumunun uygulamadaki görünümüdür.

Tevkifat yapılması her zaman yıllık beyanın tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmez; bazı gelirlerde kesinti nihai vergi olurken, bazı gelirlerde istisna veya beyan sınırı aşıldığında ayrıca beyanname verilir.

Bu nedenle beyanname sorularında önce gelirin türü, sonra tevkifat yapılıp yapılmadığı, ardından yıllık beyan şartlarının doğup doğmadığı değerlendirilir.

Beyannamenin gönderilme yöntemi de usul bakımından önemlidir.

Beyanname mükellef tarafından vergi dairesine elden verilebilir; iadeli taahhütlü posta ile gönderildiğinde postaya verildiği tarih, adi posta ile gönderildiğinde vergi dairesine ulaştığı tarih dikkate alınır.

Elektronik ortamda verilen beyannamelerde onay tarihi önem kazanır.

Beyan üzerine tahakkuk fişi düzenlenir ve beyana dayalı vergilerde tarh ile tahakkuk aşamaları çoğu kez aynı anda tamamlanır.

Ödeme yapılmadığında sistem tahsil hukukuna geçer.

Vergi Usul Kanunu'nun alanı verginin tahakkuku ve tahsil edilebilir hale gelmesine kadar uzanırken, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun tahsil edilebilir kamu alacağının fiilen tahsiline odaklanır.

Vadesinde ödenmeyen alacak için ödeme emri tebliğ edilir; borçlu belirli süre içinde ödeme yapmaz veya mal bildiriminde bulunmazsa haciz, satış, tecil ve diğer tahsil araçları gündeme gelir.