Denetime İlişkin Temel Kavramlar ve Denetim Türleri Konu Anlatımı

BDS 200, bağımsız denetimin temel kavramlarını anlamak için ana çerçeveyi verir.

Finansal tabloların denetimi, işletme yönetiminin hazırladığı finansal tablolar hakkında denetçinin bağımsız bir görüş oluşturmasıdır.

Bu görüşün amacı, hedef kullanıcıların finansal tablolara duyduğu güven seviyesini artırmaktır.

Denetçi, finansal tabloların tüm önemli yönleriyle geçerli finansal raporlama çerçevesine uygun hazırlanıp hazırlanmadığını değerlendirir ve bulgularına göre raporlama yapar.

Bu nedenle bağımsız denetim, işletmenin gelecekte başarılı olacağına dair garanti, yönetimin tüm kararlarının onayı veya her işlemin doğruluğunun tek tek tasdiki değildir.

Denetim, finansal tabloların bir bütün olarak önemli yanlışlık içerip içermediği hakkında makul güvence sağlayan sistematik bir çalışmadır.

Denetime tabi finansal tablolar yönetim tarafından, uygun hallerde üst yönetimden sorumlu olanların gözetiminde hazırlanır.

BDS'ler yönetimin sorumluluklarını ortadan kaldırmaz ve denetçiye finansal tablo hazırlama sorumluluğu yüklemez.

Yönetim, finansal tabloların geçerli finansal raporlama çerçevesine uygun hazırlanmasından ve hata veya hile kaynaklı önemli yanlışlık içermeyecek şekilde gerekli iç kontrolün kurulmasından sorumludur.

Denetçi ise bu tablolar üzerinde yeterli ve uygun denetim kanıtı toplayarak görüş oluşturur.

Bu ayrım temel önemdedir: finansal tablo üretimi yönetimin alanıdır, bu tablolar hakkında güvence sağlama denetçinin alanıdır.

BDS 200'de güvence kavramı makul güvence olarak ifade edilir.

Makul güvence yüksek düzeyde güvence sağlar, fakat mutlak güvence değildir.

Bunun nedeni denetimin yapısal kısıtlamalarıdır.

Denetim kanıtlarının çoğu kesin olmaktan çok ikna edici niteliktedir; denetim örnekleme, muhakeme, tahmin ve iç kontrolün sınırları gibi unsurlarla yürütülür.

Hile içeren düzenlemeler özellikle saklama, belge uydurma veya danışıklı işlemler nedeniyle tespit açısından daha zor olabilir.

Bu nedenle denetçi, finansal tabloların önemli yanlışlık içermesine rağmen uygun olmayan görüş verme riskini kabul edilebilir düşük seviyeye indirir; fakat bu riski tamamen sıfırlayamaz.

Denetim riski kavramı bu sınırı açıklar.

Önemli yanlışlık, finansal tablo kullanıcılarının ekonomik kararlarını etkileyebilecek hata veya hile kaynaklı yanlışlıklardır.

Denetçi finansal tabloları bir bütün olarak ele alır; amacı önemsiz yanlışlıkların tamamını bulmak değildir.

Hata kasıt içermeyen yanlışlıkları, hile ise kasıtlı yanlışlıkları ifade eder.

Her iki durumda da denetçinin yaklaşımı risk değerlendirmesiyle başlar.

İşletmeyi, çevresini ve iç kontrol sistemini anlamak; hata veya hile kaynaklı önemli yanlışlık risklerini belirlemek; bu risklere karşı uygun denetim prosedürleri tasarlamak ve uygulamak gerekir.

Elde edilen kanıtlar, denetçinin sonuçlara ulaşmasına ve finansal tablolar hakkında görüş vermesine temel oluşturur.

Denetim kanıtı, denetçinin görüşüne dayanak oluşturan sonuçlara ulaşmak için kullandığı bilgilerdir.

Muhasebe kayıtlarındaki bilgiler ve diğer destekleyici bilgiler kanıt kapsamında olabilir.

Kanıtın yeterliliği miktarı, uygunluğu ise kalitesiyle ilgilidir.

Risk yükseldikçe daha fazla kanıta ihtiyaç duyulabilir; fakat yalnız miktar yeterli değildir, kanıtın ihtiyaca uygun ve güvenilir olması gerekir.

Örneğin yüksek riskli bir alanda çok sayıda zayıf belge, daha az sayıda fakat bağımsız ve güvenilir kanıtın yerini tutmayabilir.

BDS 200 bu nedenle yeterli ve uygun denetim kanıtını makul güvencenin temeli olarak görür.

Mesleki şüphecilik denetçinin sorgulayıcı bir zihinle hareket etmesini ifade eder.

Denetçi, finansal tabloların önemli ölçüde yanlışlık içermesine sebep olabilecek şartların bulunabileceğini kabul ederek denetimi planlar ve yürütür.

Bu yaklaşım, yönetimi peşinen güvensiz görmek anlamına gelmez; fakat açıklamaları, belgeleri ve kanıtları eleştirel biçimde değerlendirmeyi gerektirir.

Çelişkili kanıtlar, olağandışı ilişkiler, hile riski göstergeleri veya beklenmeyen sonuçlar ortaya çıktığında denetçi ek sorgulama ve prosedür ihtiyacını değerlendirir.

Mesleki şüphecilik özellikle hile riskinde önemlidir, çünkü hile çoğu zaman normal işlem görünümü altında gizlenebilir.

Mesleki muhakeme, denetimin planlanması ve yürütülmesinde bilgiye dayalı karar verme becerisidir.

Denetçi önemlilik düzeyini belirlerken, riskleri değerlendirirken, prosedürlerin niteliğini ve kapsamını seçerken, kanıtların yeterli ve uygun olup olmadığına karar verirken ve ulaşılan sonuçların rapora etkisini değerlendirirken mesleki muhakeme kullanır.

Bu muhakeme keyfi karar değildir; eğitim, deneyim, standartlar, mevzuat ve denetim şartlarıyla desteklenir.

YMM düzeyinde denetim konusunu öğrenirken, denetçinin yalnız kontrol listesi uygulayan kişi olmadığını görmek gerekir.

Denetçi, standartların amaçlarını somut işletme koşullarına uygulayan profesyonel yargı sahibidir.

Etik hükümler ve bağımsızlık da BDS 200 çerçevesinin ayrılmaz parçasıdır.

Denetçi finansal tabloların denetiminde bağımsızlıkla ilgili olanlar dahil etik hükümlere uyar.

Bağımsızlık, denetçi görüşünün kullanıcılar nezdinde güvenilir olmasının temel koşullarındandır.

Denetçi yönetimin etkisi altında kalırsa veya çıkar çatışması içinde hareket ederse, teknik prosedürler uygulanmış olsa bile güvence işlevi zayıflar.

Bu nedenle bağımsız denetim yalnız kanıt toplama faaliyeti değil, etik duruş ve tarafsızlık gerektiren bir güvence hizmetidir.

BDS'lere uygun denetim yürütme iddiası, ilgili standartlara biçimsel atıf yapmaktan fazlasını gerektirir.

Denetçi, yürütülen denetimle ilgili tüm BDS'lere uyar; bir standardın ele aldığı şartlar mevcutsa o standart denetimle ilgilidir.

Denetçi, bir BDS'nin amaçlarını anlayabilmek ve hükümlerini uygun uygulayabilmek için açıklayıcı hükümler ve uygulama bölümü dahil standardın tamamına vakıf olmalıdır.

BDS'lerin hükümlerine uyulmadıkça denetim raporunda denetimin BDS'lere uygun yürütüldüğü belirtilemez.

İlgili bir amaca ulaşılamaması halinde denetçi bunun genel amaçlara ulaşmasını engelleyip engellemediğini ve rapor üzerindeki etkisini değerlendirir.

BDS'lerde yer alan amaçlar denetçiye yalnız sonuç hedefi vermez; planlama ve uygulama sırasında hangi ek çalışmaların gerekli olabileceğini değerlendirme zemini de sağlar.

Denetçi bir standardın amacına ulaşıp ulaşmadığını değerlendirirken, ilgili BDS'ler arasındaki karşılıklı ilişkileri göz önünde bulundurur.

Bazı durumlarda standartların zorunlu kıldığı prosedürler yeterli olmayabilir ve denetçi genel amaçlara ulaşmak için ek prosedürlere ihtiyaç duyabilir.

Bu yönüyle BDS 200, denetimi mekanik bir uyum çalışmasından çıkarır ve amaç, risk, kanıt ve raporlama arasındaki bağlantıyı kurar.