Türkiye Muhasebe/Finansal Raporlama Standartlarına Göre Raporlama (TMS/TFRS, BOBİ FRS) Konu Anlatımı

Bu konu başlığında TMS/TFRS ve BOBİ FRS birlikte anılsa da, atanmış kaynak doğrudan TFRS 18 Finansal Tablolarda Sunum ve Açıklama standardıdır.

Bu nedenle burada öğrenilecek güvenli zemin, Türkiye Finansal Raporlama Standartları kapsamında finansal tabloların nasıl sunulacağı ve hangi bilgilerin açıklanacağıdır.

Kaynak, BOBİ FRS’ye ilişkin özel hükümler anlatmadığı için bu derste BOBİ FRS’ye ayrı işletme grubu, kapsam, tablo seti veya ölçüm sonucu bağlanmaz.

Sınav çalışmasında bu ayrım önemlidir: konu kimliği korunur, fakat cevap üretirken yalnız kaynakta bulunan TMS/TFRS sunum ve açıklama ilkeleri kullanılır.

TFRS 18’in amacı, genel amaçlı finansal tabloların işletmenin varlıklarını, yükümlülüklerini, özkaynaklarını, gelirlerini ve giderlerini gerçeğe uygun yansıtmasına yardım eden sunum ve açıklama hükümlerini belirlemektir.

Finansal tabloların amacı ise kullanıcıların işletmenin gelecekteki net nakit girişlerine ilişkin beklentilerini ve yönetimin ekonomik kaynakları nasıl kullandığını değerlendirebilmesine yararlı finansal bilgi sağlamaktır.

Bu nedenle raporlama sadece muhasebe kayıtlarını bir araya getirmek değildir.

Rapor, işletmeye kaynak sağlayacak veya yönetimin kaynak kullanımını değerlendirecek asli kullanıcıların kararını destekleyecek biçimde hazırlanmalıdır.

Tam bir finansal tablolar seti, raporlama dönemine ait finansal performans tablosunu veya tablolarını, dönem sonuna ait finansal durum tablosunu, raporlama dönemine ait özkaynak değişim tablosunu, nakit akış tablosunu, dipnotları, önceki döneme ait karşılaştırmalı bilgileri ve zorunlu olduğu durumda önceki dönemin başına ait finansal durum tablosunu içerir.

Kaynak bu temel tabloların eşit derecede önemle sunulacağını belirtir.

Finansal performans sunumu tek tabloda kâr veya zarar ve diğer kapsamlı gelir bölümleriyle yapılabileceği gibi, kâr veya zarar tablosu ile kapsamlı geliri gösteren ayrı tablo şeklinde de yapılabilir.

Temel finansal tablolar ile dipnotların işlevi aynı değildir.

Temel tablolar, finansal tablolara alınmış varlık, yükümlülük, özkaynak, gelir, gider ve nakit akışları hakkında faydalı biçimlendirilmiş özetler verir.

Bu özetler kullanıcıya genel bakış sağlar, işletmeler arasında ve aynı işletmenin dönemleri arasında karşılaştırma yapmayı kolaylaştırır ve dipnotlarda ek bilgi gerektirebilecek alanları görünür kılar.

Dipnotlar ise temel tablolardaki kalemlerin anlaşılmasını sağlar ve tabloların amacına ulaşması için gereken ilave bilgiyi verir.

Bu yüzden dipnotlar, ana tabloların yerine geçen dağınık bilgi deposu değil, ana tabloları açıklayan ve destekleyen sistematik bölümdür.

Önemlilik, sunum ve açıklama kararının merkezindedir.

TFRS 18’e göre işletme yalnız önemli bilgileri sunar veya açıklar; bir TFRS belirli bir açıklamayı zorunlu tutsa bile, sağlanan bilgi önemli değilse bu sunum ya da açıklama yapılmayabilir.

Tersi de geçerlidir: TFRS’lerdeki belirli hükümlere uymak kullanıcıların işlem, olay ve koşulların etkisini anlamasına yetmiyorsa işletme ilave açıklama gerekip gerekmediğini değerlendirir.

Bu yaklaşım, ezbere asgari açıklama listesinden daha ileri bir muhakeme ister.

Öğrenci, bir bilginin kullanıcının kararını etkileyip etkilemeyeceğini ve eksik, yanlış ya da belirsiz verilmesinin tabloyu yanıltıcı hale getirip getirmeyeceğini sorgulamalıdır.

Birleştirme, sınıflandırma ve ayrıştırma TFRS 18’in tablo kurma dilidir.

Kaynakta birleştirme, aynı sınıfta yer alan ve ortak özelliklere sahip kalemlerin bir araya getirilmesi; sınıflandırma, ortak özelliklere göre gruplandırma; ayrıştırma ise ortak olmayan özelliklere sahip alt bileşenlere ayırma olarak açıklanır.

İşletme temel tablolarda faydalı biçimlendirilmiş özet sağlamak için kalemleri birleştirir veya ayrıştırır; dipnotlarda ise önemli bilgiyi sağlayacak ayrıntı düzeyini belirler.

Bu işlem önemli bilgiyi anlaşılmaz hale getirmemelidir.

Benzer kalemleri gereksiz ayrıştırmak tabloyu kalabalıklaştırır; farklı ekonomik anlam taşıyan önemli kalemleri birleştirmek ise bilgiyi gizler.

Kalemlerin adlandırılması da sunumun parçasıdır.

İşletme temel tablolarda sunulan veya dipnotlarda açıklanan kalemleri, özelliklerini gerçeğe uygun yansıtacak şekilde adlandırmalı ve tanımlamalıdır.

Kullanıcının bir kalemi anlayabilmesi için gerekli açıklamalar verilir; bazı durumlarda kullanılan terimlerin anlamı ile kalemlerin nasıl birleştirildiği veya ayrıştırıldığı da açıklanır.

Bu hüküm sınavda küçük görünse de önemlidir, çünkü yanlış veya belirsiz başlık finansal tablo kaleminin ekonomik içeriğini örtebilir.

TFRS 18 farklı başlık kullanımına izin verirken, adın kalemin özelliğini gerçeğe uygun yansıtmasını şart koşar.

Netleştirme yasağı, raporun hacim ve risk bilgisini koruyan temel ilkedir.

İşletme, bir TFRS zorunlu kılmadıkça veya izin vermedikçe varlıklar ile yükümlülükleri ya da gelirler ile giderleri netleştiremez.

Ayrı raporlama kullanıcıların gerçekleşmiş işlem, olay ve koşulları anlamasını ve gelecekteki nakit akışlarını değerlendirmesini kolaylaştırır.

Net gösterim işlem veya olayların özünü yansıtmıyorsa, kullanıcının alacak, borç, gelir veya gider büyüklüğünü doğru okumasını engeller.

Buna karşılık bir varlığın değer düşüklüğü indirildikten sonra net tutarıyla ölçülmesi netleştirme sayılmaz; burada sunulan şey varlığın ölçüm değeridir.

Kâr veya zarar tablosu, TFRS 18’de gelir ve giderlerin beş bölümde sınıflandırılmasıyla okunur: esas faaliyetler, yatırım faaliyetleri, finansman faaliyetleri, vergi ve durdurulan faaliyetler.

Esas faaliyetler bölümü, diğer bölümlere girmeyen gelir ve giderleri kapsar ve işletmenin faaliyet performansını anlamada merkezî rol oynar.

Yatırım faaliyetleri bölümü, belirli yatırımlar, nakit ve nakit benzerleri veya diğer kaynaklardan büyük ölçüde bağımsız getiri sağlayan varlıklarla ilgili gelir ve giderleri içerir.

Finansman faaliyetleri bölümü ise finansman sağlamayı amaçlayan yükümlülüklerden veya belirli faiz etkilerinden kaynaklanan gelir ve giderleri ayırır.

Vergi ve durdurulan faaliyetler bölümleri de ilgili standart bağlantılarıyla ayrı gösterilir.

Kâr veya zarar tablosunda sunulacak toplamlar ve ara toplamlar da belirlenmiştir.

İşletme esas faaliyet kârı veya zararı, finansman ve vergi öncesi kâr veya zarar ve kâr veya zarar toplamını sunar.

Kâr veya zarar, tabloda yer alan tüm bölümlerdeki gelir ve giderlerin tamamını kapsayan sonuçtur.

Esas faaliyet giderleri, gider çeşitlerine veya işletmedeki fonksiyonlarına göre sınıflandırılabilir; amaç, en faydalı biçimlendirilmiş özeti sağlamaktır.

Fonksiyon esaslı sunum yapıldığında, satışların maliyeti ayrı gösterilebilir ve fonksiyon kalemlerinin içerdiği gider çeşitleri hakkında açıklama yapılır.

Böylece kullanıcı sadece toplam gideri değil, gider sunumunun nasıl kurulduğunu da izleyebilir.

Finansal durum tablosunda varlık ve yükümlülüklerin sunumu da kullanıcı yararlılığına bağlanır.

İşletme, likidite esasına göre sunum daha faydalı bir özet sağlamadığı sürece, dönen ve duran varlıklar ile kısa ve uzun vadeli yükümlülükleri ayrı sınıflar halinde sunar.

Hangi yöntem kullanılırsa kullanılsın, on iki aydan daha uzun sürede geri kazanılması veya ödenmesi beklenen tutarlar açıklanır.

Dönen varlık sınıflandırması faaliyet döngüsü, ticari amaçla elde tutma, on iki ay içinde geri kazanma beklentisi veya serbest nakit ve nakit benzeri olma gibi ölçütlere; kısa vadeli yükümlülük sınıflandırması ise ödeme beklentisi, ticari amaç, vade veya erteleme hakkının bulunmaması gibi ölçütlere dayanır.

Karşılaştırmalı bilgi ve tutarlılık, finansal tabloların dönemler arasında okunmasını sağlar.

İşletme, belirli koşullar dışında sunum, açıklama ve sınıflandırmayı dönemler itibarıyla değiştirmez.

Değişiklik ancak işletme faaliyetlerinin niteliğindeki önemli değişiklik veya tabloların gözden geçirilmesi sonucunda başka bir sunumun daha uygun olduğunun açık olması ya da bir TFRS’nin değişikliği zorunlu kılması halinde gündeme gelir.

Cari dönemde raporlanan tutarlar için önceki döneme ilişkin karşılaştırmalı bilgiler verilir; yeniden sınıflandırma yapılırsa niteliği, tutarı ve gerekçesi açıklanır.

Önemli geriye dönük uygulama, düzeltme veya yeniden sınıflandırma durumunda üçüncü bir finansal durum tablosu gerekebilir.

Dipnotların yapısı, finansal tablo setinin anlaşılabilirliğini tamamlar.