Finansal Tablolara İlişkin Görüş Oluşturma ve Raporlama (BDS 700) Konu Anlatımı

BDS 700, bağımsız denetimin raporlama aşamasında denetçinin finansal tablolara ilişkin görüşü nasıl oluşturacağını ve bu görüşü denetçi raporunda nasıl ifade edeceğini düzenler.

Standardın merkezinde iki amaç vardır: denetçinin elde ettiği denetim kanıtlarından çıkardığı sonuçları değerlendirerek finansal tablolara ilişkin bir görüş oluşturması ve bu görüşü yazılı bir rapor aracılığıyla açık biçimde ifade etmesi.

Bu nedenle BDS 700, denetimin yalnız son metin biçimini değil, rapora götüren değerlendirme mantığını da öğretir.

Rapor, denetim çalışmasının iletişim aracıdır; fakat güvenilirliği görüş oluşturma sürecinin sağlamlığına bağlıdır.

Denetçi görüş oluştururken finansal tabloların tüm önemli yönleriyle geçerli finansal raporlama çerçevesine uygun hazırlanıp hazırlanmadığını değerlendirir.

Bu değerlendirme, bir bütün olarak finansal tabloların hata veya hile kaynaklı önemli yanlışlık içerip içermediğine ilişkin makul güvence elde edilip edilmediği sonucuyla bağlantılıdır.

Denetçi yeterli ve uygun denetim kanıtı elde edip etmediğini, düzeltilmemiş yanlışlıkların tek başına veya toplu olarak önemli olup olmadığını ve BDS 700’de sayılan finansal tablo değerlendirmelerini birlikte dikkate alır.

Böylece görüş, tek bir prosedürün sonucuna değil, kanıt, yanlışlık değerlendirmesi ve sunum değerlendirmesinin birleşimine dayanır.

BDS 700, finansal tabloların geçerli çerçeve hükümlerine uygun hazırlanıp hazırlanmadığını değerlendirirken muhasebe uygulamalarının nitel yönlerine de bakılmasını ister.

Denetçi yönetimin yargılarındaki muhtemel taraflılık göstergelerini dikkate alır.

Seçilen ve uygulanan önemli muhasebe politikalarının finansal tablolarda uygun şekilde açıklanıp açıklanmadığını, bu politikaların işletmenin ihtiyacına uygun olup olmadığını ve anlaşılabilir sunulup sunulmadığını değerlendirir.

Ayrıca politikaların geçerli finansal raporlama çerçevesiyle tutarlılığı ve yönetim tarafından yapılan muhasebe tahminleri ile ilgili açıklamaların makullüğü de görüş oluşturmanın parçasıdır.

Finansal tablolarda sunulan bilgilerin niteliği de denetçinin değerlendirme alanındadır.

Bilgilerin ihtiyaca uygun, güvenilir, karşılaştırılabilir ve anlaşılabilir olup olmadığı değerlendirilir.

Denetçi dahil edilmesi gereken bilgilerin yer alıp almadığını, bu bilgilerin uygun sınıflandırılıp sınıflandırılmadığını, bir araya getirilme veya alt bölümlere ayrılma biçimini ve özelliğine uygun belirtilip belirtilmediğini düşünür.

Ayrıca ihtiyaca uygun olmayan ya da açıklanan konuların doğru anlaşılmasını engelleyen bilgilerin genel sunumu zedeleyip zedelemediğini değerlendirir.

Bu bakış, finansal tabloların yalnız rakam doğruluğuyla değil, bilgi sunum kalitesiyle de denetlendiğini gösterir.

Önemli işlem ve olayların finansal tablolarda aktarılan bilgiler üzerindeki etkisinin anlaşılabilir olması da görüş oluşturma sürecine dahildir.

Denetçi, hedef kullanıcıların bu etkileri anlayabilmesi için yeterli açıklama yapılıp yapılmadığını değerlendirir.

Finansal tablolarda kullanılan terminolojinin, her tablonun başlığı dahil olmak üzere uygun olup olmadığı da bu değerlendirmeye girer.

Böylece raporlama çerçevesine uygunluk yalnız ölçüm ilkelerine uyumla sınırlı kalmaz; açıklama dili, sınıflandırma ve sunum biçimi de denetçinin kanaatini etkiler.

Finansal tablolar doğru tutarları içerse bile, kullanıcıların anlamasını zorlaştıran sunum sorunları görüş açısından önem taşıyabilir.

Gerçeğe uygun sunum çerçevesi kullanıldığında denetçi ek bir değerlendirme yapar.

Finansal tabloların genel sunumu, yapısı ve içeriği dikkate alınır.

Ayrıca finansal tabloların temelini oluşturan işlem ve olayları gerçeğe uygun sunumu sağlayacak şekilde yansıtıp yansıtmadığı değerlendirilir.

Bu çerçevede yalnız kurallara biçimsel uyum yeterli görülmez; tabloların kullanıcılara işlem ve olayların ekonomik etkisini doğru yansıtıp yansıtmadığı da önem taşır.

Uygunluk çerçevesinde ise denetçinin gerçeğe uygun sunum değerlendirmesi yapması zorunlu değildir; ancak çok istisnai durumda tabloların yanıltıcı olduğu sonucuna varırsa yönetimle müzakere eder ve rapordaki etkisini değerlendirir.

Olumlu görüş, denetçinin finansal tabloların tüm önemli yönleriyle geçerli finansal raporlama çerçevesine uygun hazırlandığı sonucuna varması durumunda verilir.

Gerçeğe uygun sunum çerçevesinde olumlu görüş, finansal tabloların tüm önemli yönleriyle gerçeğe uygun biçimde sunduğu veya doğru ve gerçeğe uygun görünüm sağladığı ifadeleriyle kurulabilir.

Uygunluk çerçevesinde ise finansal tabloların tüm önemli yönleriyle ilgili çerçeveye uygun hazırlandığı ifade edilir.

Buna karşılık denetçi, elde edilen kanıtlara dayanarak finansal tabloların önemli yanlışlık içerdiği sonucuna varırsa veya önemli yanlışlık içermediği sonucuna varmak için yeterli ve uygun kanıt elde edemezse olumlu görüş dışında bir görüş BDS 705 çerçevesinde değerlendirilir.

Denetçi raporu yazılı olarak düzenlenir ve açık bir başlık taşır.

Raporun ilk bölümü görüş bölümüdür.

Bu bölümde denetlenmiş işletme belirtilir, finansal tabloların denetlenmiş olduğu ifade edilir, finansal tabloları oluşturan her bir tablonun başlığı yazılır, önemli muhasebe politikalarının özeti dahil dipnotlara atıf yapılır ve her finansal tablonun tarihi veya dönemi belirtilir.

Görüş bölümünden hemen sonra görüşün dayanağı bölümü gelir.

Bu bölümde denetimin BDS’lere uygun yürütüldüğü, denetçinin sorumluluklarının raporda açıklandığı, denetçinin etik hükümler uyarınca bağımsız olduğu ve diğer etik sorumluluklarını yerine getirdiği belirtilir.

Ayrıca elde edilen denetim kanıtlarının görüşe dayanak oluşturmak için yeterli ve uygun olup olmadığına ilişkin kanaat ifade edilir.

BDS 700 raporda süreklilik, kilit denetim konuları ve diğer bilgiler gibi alanların uygun hallerde ilgili standartlara göre ele alınmasını öngörür.

Türkiye uygulamasına ilişkin T kodlu hüküm, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu uyarınca yapılan bağımsız denetimlerde denetime tabi tüm şirketlerin finansal tablolarının denetiminde kilit denetim konularının BDS 701’e uygun olarak raporda bildirilmesini öne çıkarır.

Rapor ayrıca yönetimin finansal tablolara ilişkin sorumluluklarını ve bağımsız denetçinin finansal tabloların denetimine ilişkin sorumluluklarını içerir.

Yönetim, finansal tabloların hazırlanmasından, gerekli iç kontrolden ve süreklilik değerlendirmesinden sorumlu olarak açıklanır.

Denetçi raporunun tarihi de görüşün dayanağıyla bağlantılıdır.

Rapor tarihi, finansal tabloları oluşturan bütün tabloların ve açıklamaların hazırlandığına, yetkili kişilerin bu tablolara ilişkin sorumluluklarını üstlendiğine ve denetçinin görüşüne dayanak olacak yeterli ve uygun kanıtı elde ettiğine ilişkin kanıtların sağlandığı tarihten önce olamaz.

Bu hüküm, rapor tarihinin biçimsel bir imza günü olmadığını gösterir.

Tarih, denetçinin sorumluluk dönemi ve elde edilen kanıtların sınırı açısından anlam taşır.

Ayrıca denetçi raporunda imza, adres ve gerektiğinde sorumlu denetçi adı gibi unsurların bulunması raporun kurumsal ve mesleki kimliğini tamamlar.

Denetçinin sorumlulukları bölümünde denetimin amacı, makul güvence ve raporlama ilişkisi anlatılır.

Makul güvence yüksek bir güvence seviyesidir; fakat var olan önemli bir yanlışlığın her zaman tespit edileceğini garanti etmez.