Dış Teyitler, Analitik Prosedürler ve Örnekleme (BDS 505, 520, 530) Konu Anlatımı

BDS 505, dış teyit prosedürlerini bağımsız denetimde denetim kanıtı elde etmenin özel bir yolu olarak düzenler.

Bu standart, denetçinin BDS 330 ve BDS 500 çerçevesinde kanıt elde ederken üçüncü kişilerden doğrudan yazılı yanıt almasını ele alır.

Dış teyit, işletme içinden gelen bir açıklama veya yönetimin sunduğu bir belge değildir; denetçinin teyit eden taraftan fiziki, elektronik veya başka bir ortamda doğrudan aldığı yazılı yanıttır.

Bu özellik dış teyidi kanıt güvenilirliği bakımından özel kılar.

Çünkü kanıtın kaynağı işletme dışıdır, denetçiyle doğrudan bağlantı kurar ve çoğu durumda belge niteliği taşır.

BDS 505’in dayandığı kanıt mantığı BDS 500’deki güvenilirlik ilkeleriyle uyumludur.

Denetim kanıtı işletme dışındaki bağımsız kaynaklardan elde edildiğinde genellikle daha güvenilirdir.

Denetçi tarafından doğrudan elde edilen kanıt, dolaylı yoldan veya çıkarımla elde edilen kanıta göre daha güvenilir olabilir.

Kanıtın belge şeklinde olması da güvenilirliği artıran bir özelliktir.

Bu genellemeler her dış teyidin otomatik olarak kusursuz olduğu anlamına gelmez; ancak denetim şartları uygun olduğunda dış teyit, işletme içinde üretilen kanıtlardan daha ikna edici olabilir.

Bu nedenle standart, denetçinin dış teyitleri ihtiyaca uygun ve güvenilir kanıt sağlayacak şekilde tasarlamasına odaklanır.

Dış teyit prosedürlerinde denetçinin kontrolü merkezi önemdedir.

Denetçi, hangi bilginin teyit edileceğine veya hangi bilginin talep edileceğine karar verir.

Uygun teyit tarafını seçer; çünkü yanlış veya yetkisiz bir kişiden gelen yanıt kanıt değerini zayıflatabilir.

Talep tasarımında gönderimin doğru yapılmasını ve yanıtların doğrudan denetçiye ulaşmasını sağlayacak iletişim bilgilerinin yer almasını gözetir.

Talepler uygun teyit tarafına gönderilir ve gerekirse tekit yapılır.

Bu kontrol zinciri koparsa dış teyit, işletme tarafından yönlendirilen veya güvenilirliği belirsiz bir belgeye dönüşebilir.

Dış teyit tasarımındaki bu kontrol, teyidin hangi yönetim beyanını destekleyeceğiyle de ilgilidir.

Denetçi teyit edilecek bilgiyi seçerken sadece hesap adını düşünmez; varlık, hak ve yükümlülük, tamlık, doğruluk veya değerleme gibi denetim amacına hangi bilginin hizmet edeceğini değerlendirir.

Uygun teyit tarafının seçimi de bu nedenle önemlidir.

Bilgiyi bilmeyen, yetkisi sınırlı olan veya işletmeyle ilişkisi kanıtın tarafsızlığını zayıflatan bir taraf, dış teyidin beklenen gücünü azaltabilir.

BDS 505’in doğrudan yanıt vurgusu, denetçinin kanıt akışını işletmeden bağımsız tutma ihtiyacını yansıtır.

Standart olumlu teyit talebi ile olumsuz teyit talebini ayırır.

Olumlu teyit talebinde teyit eden taraf doğrudan denetçiye yanıt verir; talepte yer alan bilgiyle mutabık olup olmadığını bildirir veya talep edilen bilgiyi sunar.

Olumsuz teyit talebinde ise teyit eden taraf yalnız talepteki bilgiyle mutabık değilse denetçiye yanıt verir.

Bu fark kanıt gücünü etkiler.

Olumlu teyitte yanıtın gelmesi aktif bir doğrulama sağlar.

Olumsuz teyitte yanıt gelmemesi, tarafın talebi aldığı, incelediği ve mutabık olduğu sonucunu kesin biçimde göstermez.

Bu yüzden olumsuz teyit daha az ikna edici kanıt sağlar.

Yönetimin denetçinin teyit talebi göndermesine izin vermemesi önemli bir uyarı alanıdır.

Böyle bir durumda denetçi önce yönetimin gerekçelerini sorgular ve bu gerekçelerin geçerliliği ile uygunluğu konusunda kanıt elde etmeye çalışır.

Ardından izin vermemenin hile riski dahil önemli yanlışlık risklerine ilişkin değerlendirmeyi ve diğer prosedürlerin niteliğini, zamanlamasını ve kapsamını nasıl etkilediğini düşünür.

Ayrıca ihtiyaca uygun ve güvenilir kanıt elde etmek için alternatif prosedürler uygular.

Yönetimin engellemesi makul bulunmazsa veya alternatif prosedürler yeterli kanıt sağlamazsa denetçi üst yönetimden sorumlu olanlarla iletişim kurar ve bu durumun denetim ile denetçi görüşü üzerindeki etkisini değerlendirir.

Yönetimin engellemesine ilişkin değerlendirme, dış teyidin hile riskiyle bağlantısını da gösterir.

Üçüncü kişilerden doğrudan kanıt alma isteği özellikle kayıtların güvenilirliğine veya yönetim beyanlarına ilişkin şüphe bulunan alanlarda önem kazanabilir.

Yönetim bu akışı sınırladığında, denetçi yalnız idari bir engelle karşılaşmış olmaz; aynı zamanda risk değerlendirmesini etkileyebilecek bir davranışla karşılaşır.

Alternatif prosedürlerin yeterli olup olmadığı bu bağlamda değerlendirilir.

Bazı kanıt ihtiyaçları başka yollarla karşılanabilir, bazıları için doğrudan teyit yanıtı vazgeçilmez olabilir.

Dış teyitlerde yanıtın gelmesi tek başına bütün sorunları çözmez.

Denetçi, bir teyit yanıtının güvenilirliği konusunda şüphe doğuran faktörler belirlerse bu şüpheleri gidermek için ilave kanıt elde eder.

Yanıtın güvenilir olmadığı sonucuna ulaşılırsa, bu durum hile riski dahil önemli yanlışlık risklerinin değerlendirilmesini ve diğer denetim prosedürlerinin kapsamını etkileyebilir.

Örneğin yanıtın kaynağı belirsizse, yanıt işletme aracılığıyla yönlendirilmiş görünüyorsa veya beklenen iletişim yolundan farklı gelmişse denetçi kanıt değerini sorgulamalıdır.

Dış teyidin gücü, yanıtın gerçekten bağımsız taraftan ve denetçiye doğrudan gelmesine bağlıdır.

Yanıt verilmemesi de ayrı bir kanıt problemidir.

Olumlu teyit talebine yanıt gelmemesi, eksik yanıt verilmesi veya talebin teslim edilemeden dönmesi durumunda denetçi alternatif denetim prosedürleri uygular.

Ancak bazı durumlarda denetçi yeterli ve uygun kanıt elde etmek için olumlu teyit yanıtının gerekli olduğuna karar vermiş olabilir.

Böyle bir durumda alternatif prosedürler denetçinin ihtiyaç duyduğu kanıtı sağlayamayacaktır.

Teyit elde edilemezse denetçi bu eksikliğin denetim ve görüş üzerindeki etkisini BDS 705 çerçevesinde değerlendirir.

Bu hüküm, teyidin bazen yalnız destekleyici değil, gerekli kanıt olabileceğini gösterir.

İstisna kavramı, teyit edilen bilgi ile işletme kayıtları arasındaki farklılığı anlatır.

Denetçi istisnaları yanlışlık göstergesi olup olmadıklarına karar vermek için araştırır.

Her farklılık otomatik olarak önemli yanlışlık demek değildir; zamanlama farkı, mutabakat ihtiyacı veya bilgi formatı farkı olabilir.

Ancak istisna araştırılmadan bırakılırsa dış teyit prosedürünün amacı zayıflar.

Denetçi farklılığın nedenini anlamalı, finansal tablolardaki ilgili yönetim beyanıyla bağlantısını kurmalı ve gerekirse ek prosedür uygulamalıdır.

Bu araştırma, dış teyidin yalnız yanıt toplama değil, yanıtları denetim sonucuna dönüştürme süreci olduğunu gösterir.