SPL Muhasebe ve Finansal Raporlama Muhasebenin Temel Kavramları, İlkeleri ve Genel Muhasebe Konu Anlatımı

Muhasebe, yalnızca deftere kayıt yapma faaliyeti değil, işletme hakkında güvenilir ekonomik bilgi üretme sistemidir.

İşletmeler faaliyetleri sırasında satış yapar, mal alır, borçlanır, tahsilat yapar, ücret öder ve yatırım gerçekleştirir.

Bu işlemlerin işletme ile ilişkili taraflar için anlam taşıması, tam, doğru ve zamanında bilgiye dönüştürülmesine bağlıdır.

Muhasebe bu nedenle işletme faaliyetleri ile karar vericiler arasında köprü kurar.

Ancak muhasebenin konusu her olay değildir; işlem tamamen veya kısmen finansal nitelik taşımalı ve para ile güvenilir biçimde ifade edilebilmelidir.

İşletmenin çalışanlarının bilgi birikimi veya müşterilerde oluşan olumlu algı değerli olabilir, fakat güvenilir parasal ölçüme konu edilemediği ölçüde muhasebe kaydına girmez.

Muhasebe tanımı üç temel işlevi birlikte içerir.

İlk olarak bilgiler ilgili kaynaklardan toplanır ve doğruluğu saptanır.

İkinci olarak işlemler sistemli biçimde kaydedilir ve sınıflandırılır.

Sınıflandırma olmadan binlerce ticari işlem finansal tablo kullanıcıları için anlamlı sonuç üretmez.

Üçüncü olarak bilgiler raporlanır, analiz edilir ve yorumlanır.

Bu son aşama muhasebenin yalnız geçmişi saklayan bir kayıt düzeni olmadığını gösterir.

Kayıtlar, yöneticilerin, ortakların, kredi verenlerin, çalışanların, kamu otoritelerinin ve diğer ilgililerin kararlarında kullanılabilecek finansal bilgiye dönüşür.

Bu nedenle muhasebe bilgi sistemi hem işletmenin hafızasıdır hem de finansal raporlamanın temelidir.

Finansal raporlama, işletmenin finansal durumunu ve finansal performansını ilgililere sunar.

Finansal durum, belli bir andaki varlık, borç ve özsermaye yapısını anlatır ve bilanço ile raporlanır.

Finansal performans, belli bir dönemde gelirler ve giderler sonucunda oluşan kar veya zararı gösterir ve gelir tablosuyla izlenir.

Nakit akış tablosu ve özkaynak değişim tablosu gibi yardımcı tablolar ise finansal durumdaki değişimi farklı açılardan açıklar.

Klasik anlayışta finansal tablolar merkezde yer alsa da günümüzde finansal raporlama, tablo dipnotları ve tamamlayıcı açıklamalarla daha geniş bir bilgi seti haline gelmiştir.

Muhasebenin temel kavramları, üretilen bilginin dayandığı varsayımları ve davranış ilkelerini oluşturur.

Sosyal sorumluluk kavramı, muhasebenin belli bir kişi veya grubun çıkarına göre değil, tüm toplumun ve bilgi kullanıcılarının yararını gözeterek tarafsız, gerçeğe uygun ve dürüst bilgi üretmesini gerektirir.

İşletmelerde ortaklar, yöneticiler, kredi verenler ve çalışanlar farklı çıkarlar taşıyabilir.

Muhasebe bilgisi bu çıkar çatışmasının yönetildiği alandır.

Bu yüzden kayıt ve raporlamada herhangi bir çıkar grubunu öne çıkaran yaklaşım, muhasebenin güvenilirliğini zedeler.

Kişilik kavramı, işletmenin sahiplerinden, yöneticilerinden, çalışanlarından ve diğer ilgililerden ayrı bir kişiliğe sahip olduğunu kabul eder.

İşletmenin kasası ile sahibinin kişisel kasası ayrılmadığında finansal bilgi gerçeğe uygun üretilemez.

İşletmenin sürekliliği kavramı, işletmenin faaliyetlerini öngörülebilir gelecekte sürdüreceği varsayımına dayanır.

Bu varsayım, varlıkların tasfiye değeriyle değil olağan faaliyet içinde kullanılacağı düşüncesiyle değerlendirilmesini destekler.

Eğer işletmenin sürekliliği konusunda ciddi bir niyet veya ihtiyaç değişikliği varsa finansal tabloların farklı temelde hazırlanması ve bunun açıklanması gerekir.

Dönemsellik kavramı, sınırsız kabul edilen işletme ömrünün belli dönemlere ayrılmasını ve her dönemin faaliyet sonucunun bağımsız belirlenmesini sağlar.

Gelir ve giderlerin ilgili oldukları dönemde karşılaştırılması bu kavramla bağlantılıdır.

Parayla ölçülme kavramı, farklı nitelikteki işlemlerin ortak ölçü birimi olan para ile muhasebeleştirilmesini gerektirir.

Maliyet esası, varlık ve hizmetlerin edinim maliyetinin kayıt için temel alınmasını ifade eder.

Tutarlılık kavramı, muhasebe politikalarının dönemler arasında keyfi biçimde değiştirilmemesini; tam açıklama, kullanıcıların kararını etkileyebilecek bilgilerin yeterli biçimde sunulmasını; ihtiyatlılık ise belirsizlik karşısında temkinli davranılmasını anlatır.

Önemlilik, kararları etkileyebilecek bilgilerin ayrıca dikkate alınmasını; özün önceliği ise işlemlerin biçiminden çok ekonomik gerçekliğine göre değerlendirilmesini sağlar.

Genel muhasebe, bu kavramları teknik kayıt düzenine bağlar.

Ticari işlemler işletmenin ekonomik yapısını değiştirir ve muhasebe temel denklemiyle izlenir.

Denklemin sade biçimi varlıkların kaynaklara eşit olmasıdır; kaynaklar da borçlar ve özsermayeden oluşur.

Aktif taraf işletmenin sahip olduğu ekonomik değerleri, pasif taraf bu değerlerin hangi kaynaklarla finanse edildiğini gösterir.

Sonuç meydana getirmeyen işlemler toplam yapıyı değiştirmeden varlık veya kaynak kalemlerinin bileşimini değiştirebilir.

Sonuç meydana getiren işlemler ise özsermayeyi etkileyerek kar veya zarar doğurur.

Bilanço, işletmenin belli bir andaki finansal durumunu gösterir ve muhasebe temel denkleminin tablo biçimidir.

Varlıklar, borçlar ve özsermaye ayrıntılı şekilde sunulur.

Gelir tablosu ise belli bir dönemin gelir ve giderlerini raporlar; bu nedenle bilanço gibi anlık değil, dönemsel bir tablo niteliği taşır.

Gelirler işletmeye kaynak akışını, giderler gelir elde etmek için katlanılan kaynak kullanımlarını ifade eder.

Gelirler giderlerden büyükse kar, giderler gelirlerden büyükse zarar oluşur.

Bu iki tablo birlikte okunduğunda işletmenin hem dönem sonundaki durumu hem de o duruma nasıl ulaştığı anlaşılır.

Muhasebe temel denklemi işletmenin değer hareketlerini anlamak için kullanılan çekirdek modeldir.

Varlıklar işletmenin kontrol ettiği ve gelecekte yarar sağlaması beklenen ekonomik değerlerdir.

Borçlar, bu varlıklar üzerindeki üçüncü kişi haklarını; özsermaye ise sahiplerin işletme üzerindeki kalan hakkını ifade eder.

Bir işlem varlıkları artırırken aynı anda borçları artırabilir, bir başka işlem bir varlığı azaltıp başka bir varlığı artırabilir.

Kar doğuran işlemler özsermayeyi artırır, zarar doğuran işlemler azaltır.

Bu mantık öğrenilmeden bilanço ve gelir tablosu birbirinden kopuk ezberlere dönüşür.

Hesap sistemi, ticari işlemlerin sınıflandırılarak izlenmesini sağlar.

Her hesabın borç ve alacak tarafı bulunur.

Varlıklardaki artışlar genel olarak borç tarafına, azalışlar alacak tarafına; borç ve özsermaye hesaplarındaki artışlar alacak tarafına, azalışlar borç tarafına kaydedilir.

Giderlerdeki artışlar borç, gelirlerdeki artışlar alacak yönlü çalışır.

Bu işleyiş çift yanlı kayıt sisteminin mantığını oluşturur: her işlem en az iki hesabı etkiler ve kayıtlar dengeyi korur.