SPL Muhasebe ve Finansal Raporlama TMS/TFRS Konu Anlatımı

TMS/TFRS başlığı, Türkiye’de finansal tabloların hangi raporlama diline göre hazırlanacağını anlamak için merkezi bir konudur.

TMS, Türkiye Muhasebe Standartlarını; TFRS ise Türkiye Finansal Raporlama Standartlarını ifade eder.

Bu standartlar, KGK tarafından yayımlanan ve uluslararası finansal raporlama standartlarıyla uyumlu hale getirilen kurallar bütünüdür.

Amaç, işletmelerin finansal tablolarını yalnızca yerel kayıt mantığına göre değil, kullanıcıların karşılaştırabilir ve güvenilir bilgi ihtiyacına cevap verecek biçimde hazırlamasıdır.

Bu nedenle TMS/TFRS, finansal raporlamanın hem teknik hem de kamusal güven boyutunu taşır.

TTK’nın muhasebe ve finansal raporlamaya ilişkin düzeni, TMS/TFRS’nin neden ayrı bir başlık olarak öğrenilmesi gerektiğini açık gösterir.

Tacirlerin yasal defterleri temel olarak vergi düzenlemelerine göre tutulur; buna karşılık finansal tablolar TTK’nın öngördüğü çerçevede Türkiye Muhasebe Standartlarına göre hazırlanır.

Bu ayrım, muhasebe kaydı ile finansal raporlamanın aynı işlevi görmediğini anlatır.

Vergi kaydı vergi matrahına hizmet ederken, TMS/TFRS’ye göre hazırlanan finansal tablolar işletmenin finansal durumunu ve performansını kullanıcıların ekonomik kararlarında kullanabileceği biçimde sunar.

Türkiye Muhasebe Standartları kavramı kaynakta geniş ve dar anlamlarıyla ele alınır.

Dar anlamıyla TMS/TFRS, Türkiye Muhasebe Standartları, Türkiye Finansal Raporlama Standartları ve bunların yorumlarından oluşan standart setidir.

Geniş anlamda ise KGK’nın değişik işletme büyüklükleri, sektörler ve kâr amacı gütmeyen kuruluşlar için belirlediği özel standartlar ve diğer düzenlemeler de Türkiye Muhasebe Standartları sisteminin parçası kabul edilir.

Bu nedenle TMS denildiğinde bazı metinlerde yalnızca IFRS uyumlu standart seti, bazı bağlamlarda ise KGK’nın tüm finansal raporlama düzeni kastedilebilir.

KGK’nın rolü, TMS/TFRS sisteminin kurumlaşmasını sağlar.

Kamu tüzel kişiliğine sahip olan KGK, uluslararası standartları Türkiye iç hukukuna aktaran, standartları yayımlayan ve gerektiğinde güncelleyen kurumdur.

Önceden standartların tebliğler aracılığıyla yayımlanması söz konusu iken, yayım sürecini hızlandırmak ve teknik değişiklikleri kolaylaştırmak için Kurul Kararı biçiminde yayımlama yaklaşımı benimsenmiştir.

Bu durum, standartların durağan metinler değil, uluslararası finansal raporlama gelişmeleriyle birlikte yenilenebilen bir düzen olduğunu gösterir.

TMS/TFRS kapsamını belirlerken TTK’nın Geçici 1’inci maddesi önem kazanır.

Bu düzenleme, hangi işletmelerin TMS uygulayacağını ve hangi işletmelerin KGK’nın özel standart ve düzenlemelerine tabi olacağını ayırır.

Sermaye piyasası araçları borsada veya teşkilatlanmış piyasalarda işlem gören şirketler, aracı kurumlar, portföy yönetim şirketleri ve konsolidasyon kapsamındaki işletmeler TMS uygulama alanının tipik örnekleridir.

Bankalar ve bağlı ortaklıkları, sigorta ve reasürans şirketleri ile emeklilik şirketleri de bu kapsamda sayılır.

TMS uygulama zorunluluğu bulunmadığı halde bunu tercih eden işletmeler de standartları uygulayabilir.

TFRS uygulama kapsamı zaman içinde bağımsız denetim kapsamıyla bire bir aynı tutulmamıştır.

Bağımsız denetime tabi işletme sayısı genişledikçe, her işletmeye TFRS gibi daha karmaşık bir standart setini zorunlu kılmanın maliyet yaratabileceği değerlendirilmiştir.

Bu nedenle TFRS uygulama alanı genel olarak kamu yararını ilgilendiren kuruluşlarla sınırlandırılmış, diğer işletmeler için daha uygun çerçeveler geliştirilmiştir.

Bu yaklaşım, finansal raporlamada tek bir standardın her işletmeye aynı maliyetle uygulanamayacağını; işletmenin büyüklüğü, kamusal etkisi ve kullanıcı ihtiyaçlarının dikkate alındığını gösterir.

BOBİ FRS bu ayrımın önemli sonucudur.

Bağımsız denetime tabi olup TFRS uygulamakla yükümlü olmayan kurum, kuruluş ve işletmelerin münferit ve konsolide finansal tablolarında BOBİ FRS uygulanır; ancak bu işletmeler isteğe bağlı olarak TFRS de uygulayabilir.

BOBİ FRS’nin amacı, büyük ve orta boy işletmeler için gerçeğe uygun, finansal bilgi ihtiyacına uygun ve karşılaştırılabilir finansal tabloların düzenlenmesini sağlamaktır.

Böylece finansal raporlama sistemi, KAYİK niteliğindeki işletmeler için TFRS, diğer büyük ve orta boy işletmeler için BOBİ FRS gibi katmanlı bir yapı kazanır.

TMS/TFRS kapsamındaki işletmeler listesi yalnızca şirket türlerine değil, faaliyet alanlarına ve düzenleyici otoritelere de bağlıdır.

Sermaye Piyasası Kanunu kapsamındaki bazı anonim şirketler, yatırım kuruluşları, kolektif yatırım kuruluşları, portföy yönetim şirketleri, ipotek finansmanı kuruluşları, bağımsız denetim kuruluşları, değerleme ve derecelendirme kuruluşları, takas ve saklama kuruluşları gibi yapılar TFRS uygulama alanında sayılabilir.

Bankacılık düzenlemesine tabi bankalar, finansal kiralama, faktoring, finansman, varlık yönetim ve ödeme kuruluşları da listede yer alır.

Sigorta, reasürans ve emeklilik şirketleri de finansal raporlama kapsamının kamu yararı boyutunu gösterir.

TMS/TFRS’nin öğrenilmesinde en sık karıştırılan nokta, standartların yalnızca teknik muhasebe hükümleri olarak görülmesidir.

Oysa standartlar, finansal tablo kullanıcılarının işletmeyi anlamasına hizmet eder.

Varlıkların, borçların, gelirlerin, giderlerin ve öz kaynak unsurlarının hangi ölçütlerle raporlanacağı; işletmeler arasında karşılaştırma yapılmasını, yatırımcıların karar vermesini ve kredi verenlerin risk değerlendirmesini etkiler.

Bu nedenle standartların kapsamı, kimlerin uygulayacağı ve hangi çerçevenin hangi işletmeye uygun olduğu bilgisi birlikte düşünülmelidir.

Sonuç olarak TMS/TFRS, Türkiye’de finansal raporlamanın uluslararası uyumlu ana standardizasyon hattıdır.

TTK finansal tabloların Türkiye Muhasebe Standartlarına göre hazırlanmasını öngörür; KGK ise bu standartları ve özel düzenlemeleri belirler.

TFRS daha çok kamu yararını ilgilendiren ve yoğun düzenleyici gözetim altındaki işletmelerde zorunlu hale gelirken, BOBİ FRS gibi çerçeveler diğer işletmeler için daha ölçülü bir raporlama dili sunar.

Konunun özü, finansal tabloların hangi işletme için hangi standart setiyle hazırlanacağını ve bunun kullanıcı güveniyle nasıl bağlantılı olduğunu kavramaktır.

TMS/TFRS ile BOBİ FRS arasındaki ilişki, finansal raporlamada orantılılık fikrini gösterir.

KAYİK niteliğindeki işletmeler geniş yatırımcı kitlesini ve finansal sistemi etkilediği için TFRS düzeyinde ayrıntılı ve uluslararası uyumlu raporlama beklenir.

Buna karşılık TFRS uygulama kapsamı dışında kalan büyük ve orta boy işletmeler için daha uygulanabilir bir çerçeve olan BOBİ FRS öne çıkar.

Bu ayrım, raporlama kalitesinden vazgeçmek değil, kullanıcı ihtiyacı ile uygulama maliyeti arasında dengeli bir sistem kurmak anlamına gelir.

İsteğe bağlı TFRS uygulama imkânı da işletmelere daha yüksek karşılaştırılabilirlik hedeflediklerinde geniş standart setini seçme olanağı verir.

Standartların kapsamı öğrenilirken sadece kurum adları değil, bu kurumların neden kapsama alındığı da düşünülmelidir.

Bankalar, sigorta şirketleri, aracı kurumlar, portföy yönetim şirketleri ve halka açık şirketler çok sayıda kullanıcıyı etkileyen finansal bilgi üretir.