SPL Muhasebe ve Finansal Raporlama Sermaye Piyasasında Finansal Raporlamaya İlişkin Esaslar Tebliği II-14.1 Konu Anlatımı

Sermaye Piyasasında Finansal Raporlamaya İlişkin Esaslar Tebliği II-14.1, finansal raporlamanın sermaye piyasası boyutunu düzenleyen temel metinlerden biridir.

Tebliğin ana amacı, kamunun zamanında, yeterli ve doğru biçimde aydınlatılmasını sağlamaktır.

Sermaye piyasasında yatırım kararları çoğu zaman kamuya açıklanan finansal raporlara dayanır.

Bu nedenle raporların hangi işletmeler tarafından hazırlanacağı, hangi standartlara göre düzenleneceği ve hangi usullerle ilgililere sunulacağı yalnızca muhasebe tekniği değil, yatırımcı korunması ve piyasa güveni meselesidir.

Tebliğde işletme kavramı özel olarak tanımlanır.

Yatırım fonları ile konut finansmanı ve varlık finansmanı fonları dışında kalan ihraççılar ve sermaye piyasası kurumları Tebliğ anlamında işletme sayılır.

İhraççı, sermaye piyasası araçlarını ihraç eden, ihraç etmek üzere Kurula başvuran veya sermaye piyasası araçları halka arz edilen tüzel kişileri ifade eder.

Sermaye piyasası kurumları ise yatırım kuruluşları, kolektif yatırım kuruluşları, sermaye piyasasında faaliyette bulunacak bağımsız denetim, değerleme ve derecelendirme kuruluşları, portföy yönetim şirketleri, ipotek finansmanı kuruluşları ve benzeri düzenlenmiş kuruluşları kapsar.

Bu kapsamın geniş tutulmasının nedeni, sermaye piyasasında bilginin kamusal etkisidir.

Bir şirketin payı, borçlanma aracı veya diğer sermaye piyasası aracı yatırımcılar tarafından alınıp satıldığında, finansal raporlar yalnızca şirket yönetimiyle ortaklar arasındaki özel bilgi olmaktan çıkar.

Piyasadaki mevcut ve potansiyel yatırımcılar, kredi verenler, analistler ve düzenleyici otoriteler aynı raporlara bakarak karar verir.

Tebliğ, bu ortak bilgi alanının güvenilir olmasını hedefler.

Bu nedenle raporlama yükümlülüğü, piyasada işlem görme veya sermaye piyasası aracı ihraç etme gibi durumlarla bağlantılıdır.

Tebliğ kapsamına giren bazı işletmeler için işlem sırasının geçici durdurulması da kapsam dışına çıkma sonucunu doğurmaz.

Sermaye piyasası aracının işlem sırası geçici olarak durdurulan işletmeler, Tebliğin uygulaması bakımından araçları borsada veya teşkilatlanmış diğer pazar yerlerinde işlem gören işletme olarak kabul edilir.

Bu yaklaşım, geçici işlem durmasının kamunun bilgi ihtiyacını ortadan kaldırmadığını gösterir.

Piyasa aracıyla yatırımcı arasında bağ devam ettiği sürece finansal raporlama yükümlülüğü de önemini korur.

Pay dışındaki sermaye piyasası araçlarını yurt içinde ihraç eden halka açık olmayan işletmeler bakımından da dikkatli bir ayrım yapılır.

Bu işletmeler, ihraç ettikleri araçların itfa tarihine kadar Tebliğ hükümlerine tabi olabilir.

İlgili finansal raporun kamuya açıklanmasına ilişkin son bildirim tarihi bu kapsamın uygulanmasında önem taşır.

Ayrıca ihraç belgesi veya izahname geçerli olduğu halde ilgili bildirim tarihi itibarıyla tedavülde sermaye piyasası aracı bulunmayan bazı halka açık olmayan işletmeler de onaylı belgenin geçerlilik süresi boyunca Tebliğ hükümlerine bağlı kalabilir.

Böylece yatırımcıya sunulan ihraç süreciyle finansal raporlama yükümlülüğü arasında süreklilik kurulur.

Halka açık olmayan ortaklıkların münhasıran yurt dışında gerçekleştirecekleri pay dışındaki sermaye piyasası aracı ihraçlarında finansal raporlama yükümlülükleri bakımından Tebliğ hükümlerinin uygulanmayacağı da kaynak metinde yer alır.

Bu istisna, Tebliğin kapsamını anlamak için önemlidir; çünkü düzenleme, Türkiye sermaye piyasası ve Kurul gözetimiyle bağlantılı finansal raporlama alanını hedefler.

Kapsama giren ve girmeyen işlemleri ayırmak, sadece ezber değil, düzenlemenin hangi kamuyu aydınlatma ihtiyacına cevap verdiğini anlamaktır.

Tebliğin finansal raporlama standartlarıyla ilişkisi, sermaye piyasası işletmelerinin raporlarının hangi kalite düzeyinde hazırlanacağını belirler.

Sermaye piyasasında raporlama, Türkiye Muhasebe Standartları ve ilgili finansal raporlama çerçevesiyle bağlantılıdır.

Standartlara uygun hazırlanan finansal tablolar; işletmenin finansal durumunu, performansını, nakit akışlarını ve önemli açıklamalarını kullanıcıların karşılaştırabileceği biçimde sunar.

Tebliğ ise bu tabloların sermaye piyasası ortamında hazırlanması, sunulması ve açıklanması sürecini düzenleyerek standart bilgisinin piyasaya aktarılmasını sağlar.

Kamunun aydınlatılması ilkesi, Tebliğin öğretici merkezidir.

Zamanında bilgi, yatırımcının gecikmiş veya eski verilerle karar vermesini önler.

Yeterli bilgi, yalnızca özet rakamların değil, karar için gerekli açıklamaların da sunulmasını gerektirir.

Doğru bilgi ise finansal raporların güvenilir ölçüm ve sunum esaslarına dayanmasını ifade eder.

Bu üç unsurdan biri eksik olduğunda sermaye piyasasında bilgi asimetrisi artar.

Bilgi asimetrisi arttıkça yatırımcıların risk algısı bozulur, fiyatlama kalitesi düşer ve piyasa güveni zayıflar.

Tebliğde sayılan sermaye piyasası kurumları, finansal sistemin farklı işlevlerini yerine getirir.

Yatırım kuruluşları yatırımcı emirlerinin piyasaya taşınmasında, portföy yönetim şirketleri yatırım varlıklarının yönetiminde, takas ve saklama kuruluşları piyasa işlemlerinin tamamlanmasında, değerleme ve derecelendirme kuruluşları ise bilgi üretiminde rol oynar.

Bu kurumların finansal raporlarının düzenli ve güvenilir olması, yalnızca kendi ortaklarını değil, faaliyetleriyle temas eden geniş kullanıcı kitlesini etkiler.

Bu nedenle Tebliğ kapsamı, sermaye piyasasının altyapı kurumlarını da dikkate alır.

Tebliği TMS/TFRS başlığından ayıran nokta, bir standart seti olmaktan çok raporlama yükümlülüklerini sermaye piyasası bağlamında düzenlemesidir.

Standartlar finansal bilginin nasıl ölçülüp sunulacağını belirlerken, Tebliğ hangi işletmelerin hangi finansal raporları hazırlayıp kamuya sunacağını ve bu raporlamanın hangi esaslara bağlanacağını gösterir.

Bu iki yapı birlikte çalışır.

Standartsız raporlama karşılaştırılabilirlik sorunu yaratır; Tebliğsiz standart uygulaması ise sermaye piyasasında zamanında ve düzenli açıklama ihtiyacını tek başına karşılamaz.

Sonuç olarak II-14.1 Tebliği, sermaye piyasasında finansal raporlamanın şeffaflık ve güven boyutunu düzenler.

İhraççılar, sermaye piyasası kurumları, işlem gören araçlar, pay dışı ihraçlar, özel kapsam ve istisnalar aynı amaç etrafında birleşir: yatırımcıların ve kamunun doğru zamanda yeterli finansal bilgiye ulaşması.

Konunun özü, Tebliğin yalnızca bir rapor formatı değil, sermaye piyasasında bilginin düzenli, standartlara bağlı ve kamuyu aydınlatmaya elverişli biçimde dolaşmasını sağlayan bir düzenleme olduğunu kavramaktır.

Tebliğ kapsamının ihraç, halka arz, borsada işlem görme ve sermaye piyasası kurumu olma gibi olaylarla bağlantılı olması tesadüf değildir.

Bu olayların her biri, işletme bilgisinin daha geniş bir yatırımcı çevresi tarafından kullanılmasına yol açar.

Bir borçlanma aracının itfasına kadar raporlama yükümlülüğünün devam edebilmesi de bu nedenle anlamlıdır; yatırımcı açısından bilgi ihtiyacı aracın satış anında bitmez, yatırım ilişkisi sürdükçe devam eder.

Tebliğ ayrıca finansal raporlama ile kamuyu aydınlatma arasındaki ayrımı ve ilişkiyi birlikte düşündürür.