SPL Sermaye Piyasası Faaliyetleri Düzey 3 Lisansı Sınav Konuları Yatırım Kuruluşları Konu Anlatımı

III-37.1 sayılı Tebliğ, sermaye piyasasında yatırım hizmetleri ve faaliyetleri ile yan hizmetlerin hangi kurumlarca, hangi izin veya bildirim rejimi altında ve hangi faaliyet esaslarıyla yürütüleceğini açıklar. Yatırım hizmetleri için Kurul izni gerekir; yan hizmetler ise yetkili yatırım kuruluşlarınca bildirim esasına göre sunulur. Aracı kurumlar risk ve faaliyet kapsamına göre dar, kısmi ve geniş yetkili olarak sınıflandırılır. Alım satıma aracılık üç ana biçimde yürür: emir iletimine aracılık, işlem aracılığı ve portföy aracılığı. Emir iletiminde emir başka yetkili kuruluşa aktarılır; işlem aracılığında emir gerçekleştirilir; portföy aracılığında yatırım kuruluşu karşı taraf olur. Tebliğ ayrıca türev ve kaldıraçlı işlemler, yatırım danışmanlığı, bireysel portföy yöneticiliği, halka arza aracılık ve saklama hizmetlerinde izin, organizasyon, teminat, bildirim ve çıkar çatışması kurallarını bütünleştirir.

III-39.1 sayılı Tebliğ, yatırım hizmetleri ve yan hizmetleri sunacak yatırım kuruluşlarının kuruluşunu, faaliyete geçmesini, organizasyonunu, personelini ve müşteriye karşı temel yükümlülüklerini düzenler. Yatırım kuruluşu aracı kurumlar, bankalar ve Kurulca kuruluş ve faaliyet esasları belirlenen diğer sermaye piyasası kurumlarını ifade eder; aracı kurum ise belirli alım satım ve halka arza aracılık faaliyetleri için yetkilendirilen yatırım kuruluşudur. Aracı kurumların anonim ortaklık şeklinde kurulması, nama yazılı ve nakit karşılığı pay yapısına sahip olması, şeffaf ortaklık yapısı ve güçlü sermaye taşıması gerekir. Kuruluş izni faaliyet izni değildir; faaliyet için organizasyon, personel, bilgi işlem, iç denetim ve sermaye yeterliliği şartları ayrıca sağlanır. Tebliğ, çıkar çatışması politikası, mesleki yeterlilik, özen, dürüstlük, sır saklama, risk bildirimi, çerçeve sözleşme, müşteri numarası ve müşteri sınıflandırmasını yatırımcı korumasının araçları olarak kurar.

III-45.1 sayılı Belge ve Kayıt Tebliği, yatırım kuruluşlarının yatırım hizmetleri ve yan hizmetler sırasında düzenleyeceği belgeleri, müşteri emirlerinin kaydını, işlem sonuçlarının bildirimini ve kayıtların saklanmasını düzenler. Tebliğ muhasebeleştirme hükümleri kurmaz; işlemlere dayanak oluşturan belge ve kayıt disiplinini belirler. Yatırım kuruluşları işlem yapmadan önce müşteriyle çerçeve sözleşme kurmalı, müşteriyi tanıma kuralını yerine getirmeli ve müşteri numarasını hesaplarla ilişkilendirmelidir. Yazılı, sözlü, telefon, faks, internet veya elektronik ortamdan gelen emirler kayıt altına alınır; sözlü emrin varlığını ispat yükü yatırım kuruluşundadır. Emir formu, işlem talimat formu, işlem sonuç formu, hesap ekstresi, türev teminat raporu ve pozisyon limit aşımı raporu yatırımcı ile kurum arasındaki ilişkinin izlenebilirliğini sağlar. Belgeler, elektronik kayıtlar, ses kayıtları, loglar ve şikayet kayıtları kural olarak on yıl saklanır.

Seri: V, No: 65 Tebliği, kredili alım, açığa satış ve sermaye piyasası aracı ödünç işlemlerini alım satım aracılığının riskli uzantıları olarak düzenler. Temel amaç, fiyat oluşumuna katkı veren bu işlemlerin piyasa düzenini, aracı kurum mali yapısını ve yatırımcı teminatını bozmayacak kurallara bağlanmasıdır. Aracı kurumlar alım satıma aracılık yetkileri ve Kurula bildirimle bu işlemleri yapabilir; bankalar daha sınırlı çerçevede yer alır, Takasbank ise ödünç piyasasında merkezi rol üstlenir. İşleme konu araçlar Borsa listeleriyle belirlenir; Yıldız ve Ana Pazar payları ile BYF'ler kredili alım ve açığa satışa elverişli olabilirken bazı araçlar kapsam dışıdır. Genel ve özel işlem sınırları, kredi hesabının ayrı tutulması, çerçeve sözleşme, özkaynak oranı, günlük değerleme ve özkaynak tamamlama çağrısı birlikte çalışır. Böylece kaldıraçlı piyasa davranışı serbest bırakılmaz; ölçülür, teminatlandırılır ve gerektiğinde tasfiye edilir.

Kitle Fonlaması Tebliği III-35/A.2, girişim şirketi veya projenin ihtiyaç duyduğu fonun pay ya da borçlanma aracı karşılığında platformlar üzerinden halktan toplanmasını düzenler. Model, yatırımcı tazmini hükümlerine bağlı klasik aracılık mantığından farklıdır; bu nedenle güven, platformun listeye alınması, bilgi formu, yatırım komitesi ve emanet yapısı üzerinden kurulur. Platform anonim ortaklık olmalı, sermaye ve özsermaye şartını sağlamalı, münhasır faaliyet konusu kitle fonlaması olmalı, MKK ve emanet yetkilisiyle teknik uyum kurmalı, çıkar çatışması politikasını yazılılaştırmalıdır. Kampanya yatırım komitesinin bilgi formunu onaylamasıyla yürür; toplanan fonlar kampanya tamamlanana kadar emanet yetkilisi nezdinde bloke edilir. Paya dayalı modelde sermaye artırımı ve payların MKK'da kayden oluşturulması, borçlanmaya dayalı modelde kredibilite raporu, vade, getiri ve ödeme kapasitesi belirleyicidir. Tebliğin özü, girişim finansmanını şeffaflık, sınır, saklama ve iade mekanizmalarıyla disipline etmektir.

Uzaktan Kimlik Tespiti Tebliği III-42.1, aracı kurumlar ve portföy yönetim şirketlerinin müşteriyi aynı fiziksel ortamda bulunmadan edinmesini ve ardından elektronik ortamda sözleşme kurmasını mümkün kılar. Kaynakta uzaktan kimlik tespiti, personel ile kişinin çevrim içi görüntülü görüşme ve iletişim yoluyla kimliği doğrulaması olarak kurulur; süreç yüz yüze tespit kadar düşük riskli tasarlanmalıdır. İşlem müşteri tarafından başlatılır, bilgi teknolojileri kontrolleriyle ilerler, eğitimli personelin onayı ve gerektiğinde ikinci personel kontrolüyle tamamlanır. Başvuruda MASAK kapsamındaki bilgiler, iş ilişkisinin amacı, fon kaynağı, gelir ve tahmini işlem hacmi alınarak risk değerlendirmesi yapılır. Kimlik belgesi NFC yongasıyla veya görsel güvenlik unsurlarıyla doğrulanır; canlılık, biyometrik karşılaştırma, SMS OTP ve kesintisiz güvenli iletişim aranır. Sürecin tamamı denetlenebilir biçimde kaydedilir. Elektronik sözleşmede müşterinin irade beyanı kimlik doğrulama sonrası alınır ve gerekli şartlarda yazılı şekil sağlanmış sayılır.