SPL Sermaye Piyasası Araçları 1 Borçlanma Araçları (Kavramsal Çerçeve, Borçlanma Araçları Tebliği VII-128.8 ve Borçlanma Aracı Sahipleri Kurulu Tebliği II-31/A.1) Konu Anlatımı

Borçlanma araçlarını anlamanın ilk adımı, bunları paylardan ayırmaktır.

Pay yatırımcıya ortaklık konumu verir; yatırımcı şirketin ekonomik sonucuna ve belirli yönetim haklarına katılır.

Borçlanma aracında ise yatırımcı ihraççının ortağı olmaz, ihraççı karşısında alacaklı konumuna geçer.

Bu nedenle sınav açısından borçlanma aracının merkezinde oy hakkı veya ortaklık yönetimi değil, borcun geri ödenmesi, faiz veya iskonto getirisi, vade, ihraç limiti, teminat, kaydi izleme ve ihraççının ödeme yükümlülüğü bulunur.

Sermaye piyasası mevzuatı bu araçları yalnız halka arz edildikleri için değil, ihraççının borçlu sıfatıyla sermaye piyasasından fon sağlaması nedeniyle düzenler.

Sermaye Piyasası Kanunu sisteminde borçlanma araçları menkul kıymetler arasında yer alır ve sermaye piyasası aracı niteliği taşır.

Halka açık olmayan anonim ortaklıkların halka arz edilmeyen pay ihraçları Kanun kapsamı dışında bırakılmışken, borçlanma araçları için aynı türden genel bir dışlama yoktur.

Bu yüzden borçlanma araçları halka arz edilse de edilmese de, kural olarak sermaye piyasası düzenlemeleriyle ilişkilidir.

Ancak halka arz edilmeyen ihraçta izahname yükümlülüğü bakımından farklı sonuçlar doğabilir; bu durumda ihraç belgesi gibi kamuyu aydınlatma belgeleri ve Kurul onayı rejimi önem kazanır.

Yurt dışında satılmak üzere yapılan ihraçların da Tebliğ kapsamına girmesi, düzenlemenin yalnız yerli yatırımcıya yapılan halka arzla sınırlı olmadığını gösterir.

Borçlanma Araçları Tebliği, borçlanma araçlarını tahvil, paya dönüştürülebilir tahvil, değiştirilebilir tahvil, finansman bonosu, kıymetli maden bonosu ve niteliği itibarıyla borçlanma aracı olduğu Kurulca kabul edilebilecek sermaye piyasası araçları olarak ele alır.

Bu sayım, kapalı bir ezber listesi gibi değil, aracın ekonomik niteliğini kavramaya yarayan bir çerçeve gibi okunmalıdır.

Ortak nokta, ihraççının borçlu sıfatıyla araç çıkarması ve yatırımcıya belirli şartlarla geri ödeme veya buna bağlı haklar tanımasıdır.

Tebliğde finansman bonosu teriminin özellikle kullanılması da önemlidir; amaç, sermaye piyasası aracı olan kısa vadeli borçlanma aracının kambiyo senedi anlamındaki bono ile karıştırılmasını önlemektir.

İhraç kararında yetkili organ konusu, TTK ile sermaye piyasası mevzuatının birlikte okunmasını gerektirir.

Kural olarak borçlanma aracı çıkarılması genel kurul kararına dayanır.

Bununla birlikte ihraç yetkisi esas sözleşme ile yönetim kuruluna verilebilir veya genel kurul belirli süreyle yönetim kurulunu yetkilendirebilir.

Yetkili organ kararında en azından planlanan borçlanma araçlarının azami tutarı ve satışın yurt içinde halka arz edilerek, halka arz edilmeksizin veya yurt dışında yapılacağı belirtilmelidir.

Eğer araç paya dönüştürülebilir tahvil, değiştirilebilir tahvil veya Kurulca borçlanma aracı sayılacak özel nitelikli başka bir araçsa türün açıkça yazılması gerekir.

Aksi halde yalnız genel bir borçlanma aracı ifadesi, başvurunun tahvil ve finansman bonosu ile sınırlı anlaşılmasına yol açabilir.

İhraç limiti, ihraççının sınırsız borçlanma aracı çıkaramayacağını gösteren temel denetim noktasıdır.

Limit hesaplanırken Kurula başvuru tarihi esas alınır ve belirli finansal tablolar dikkate alınır.

Halka açık ortaklıklarda genel çerçeve özkaynak tutarının beş katı, halka açık olmayan ortaklıklarda üç katı sınırı üzerine kuruludur.

Konsolide finansal tablo varsa ana ortaklığa ait özkaynak esas alınır.

Bazı bankalarda yatırım yapılabilir seviyenin üst kademelerine denk gelen uzun vadeli derecelendirme notu limit artırımı doğurabilir.

Tedavülde bulunan ve henüz satılmamış bazı borçlanma araçları, teminatlı menkul kıymetler ve belirli kira sertifikaları ise indirim kalemi olarak hesaba katılır.

Bu yapı, ihraççının ödeme kapasitesi ile piyasadan sağlayabileceği borçlanma tutarı arasında bağ kurar.

Kurula başvuru ve kamuyu aydınlatma belgeleri ihraç sürecinin hukuki omurgasıdır.

Yurt içinde halka arz edilecek borçlanma araçları için Tebliğde belirtilen halka arz belgeleriyle, halka arz edilmeksizin veya yurt dışında yapılacak ihraçlar için ayrı belge setleriyle başvuru yapılır.

Yetkili organ kararından sonra başvurunun belirli süre içinde yapılması gerekir.

Halka arzlarda izahname, sermaye piyasası aracı notu ve özet gibi belgeler yatırımcının kararı için bilgi sağlar.

Kurul, gerektiğinde ödeme yükümlülüklerinin banka veya üçüncü kişi tarafından garantiye bağlanmasını, satış koşullarına sınırlama getirilmesini veya ihraç belgesinin geçerlilik süresinin kısaltılmasını isteyebilir.

Bu yetki, ihraççının finansman ihtiyacı ile yatırımcı koruması arasındaki dengeyi kurmaya yöneliktir.

Kayden ihraç ve MKK bildirimi, borçlanma araçlarında hak sahipliğinin izlenmesi bakımından kritik önemdedir.

Yurt içinde ihraç edilen borçlanma araçları MKK nezdinde elektronik ortamda kayden ihraç edilir ve haklar yatırımcı bazında takip edilir.

Yurt dışında ihraç edilen araçlarda ise ihraç tutarı, ihraç tarihi, ISIN kodu, vade başlangıcı, vade, faiz oranı, saklamacı kuruluş, döviz cinsi ve ülke gibi bilgiler belirli süre içinde MKK’ya bildirilir; bu bilgilerde değişiklik olursa, örneğin erken itfa söz konusu olursa, değişiklik de bildirilir.

Böylece yurt içi ihraçta kaydi hak sahipliği, yurt dışı ihraçta ise bilgi akışı ve izlenebilirlik öne çıkar.

Satış yöntemleri borçlanma aracının kime ve hangi piyasa düzeni içinde sunulduğunu belirler.

Araçlar yurt içinde halka arz edilerek, halka arz edilmeksizin veya yurt dışında satılmak üzere ihraç edilebilir.

Halka arz edilmeyen yurt içi satışlar nitelikli yatırımcıya satış ve belirli nominal eşiklere bağlı tahsisli satış şeklinde yapılabilir.

Kurulca uygun görülen ihraç tavanı içinde farklı şartlara sahip tertipler çıkarılabilir; yurt içi ve yurt dışı ihraçlar için ayrı tavan alınması gerekir.

Halka arz edilecek borçlanma araçlarının borsada işlem görmesi ve borsaya başvuru yapılması zorunludur.

Halka arz edilmeksizin ihraç edilen araçlarda borsada işlem planlanıyorsa finansal tablolar ve başvuru formu gibi bilgilerin KAP’ta ilanı gündeme gelir.

Araç türleri arasındaki ayrım vade ve yatırımcı hakkı üzerinden okunmalıdır.

Tahvil, vadesi en az 365 gün olan ve nominal değerin vadede veya vade içinde taksitlerle geri ödenmesini içeren borçlanma aracıdır; iskontolu, primli veya kupon ödemeli satılabilir.

Finansman bonosu daha kısa vadeli borçlanma aracıdır; vadesi 30 günden az ve 364 günden fazla olamaz, iskonto mantığıyla veya kupon ödemeli şekilde ihraç edilebilir.

Kıymetli maden bonosu, kıymetli maden aracı kurumlarınca belirli kıymetli maden cinsinden çıkarılır ve ödeme esasları ilgili kıymetli maden fiyatı, döviz veya fiziki teslim kurgusuna bağlanabilir.

Bu üç araçta yatırımcı esasen alacaklı kalır.

Paya dönüştürülebilir tahvil ve değiştirilebilir tahvil ise klasik borçlanma ilişkisinin içine pay bağlantılı bir hak ekler.

Paya dönüştürülebilir tahvil, yatırımcıya ihraççı ortaklığın paylarına dönüşme imkanı verir; dönüşüm kural olarak nominal değer üzerinden ve belirlenen fiyat-oran esaslarıyla yapılır.

Değiştirilebilir tahvilde ise yatırımcı, ihraççı tarafından çıkarılan tahvili payları borsada işlem gören başka bir ortaklığın paylarıyla değiştirme hakkına sahiptir.

Her iki araçta da vade 365 günden az olamaz ve dönüşüm veya değiştirme vade başlangıcından itibaren en erken 365 gün sonra yapılabilir.

Dönüşüm veya değiştirme hakkını kullanmayan yatırımcı, koşullar yerine getirilmişse anapara ve işlemiş faizini alarak borç ilişkisi içinde kalır.

Borçlanma Aracı Sahipleri Kurulu, borçlanma aracı yatırımcılarının dağınık alacaklılar olarak tek tek hareket etmesi yerine belirli konularda ortak karar almasını sağlar.

II-31/A.1 sayılı Tebliğ, özellikle faiz, vade ve anapara gibi asli hüküm ve şartlarda yatırımcı kararını etkileyebilecek değişiklikler için Tertip BASK kararını merkeze alır.

İzahname veya ihraç belgesinde başka asli şartlar da belirlenebilir.

Tertip BASK kararları, aksi daha ağır nisap öngörülmemişse ilgili tertibin tedavüldeki nominal değerinin üçte ikisini temsil eden olumlu oyla alınır ve ihraççı yönetim kurulunun onayı olmadan geçerli olmaz.

Onaylanan karar, katılmayan veya olumsuz oy veren aynı tertip sahipleri bakımından da sonuç doğurabilir.

Genel BASK, bir tertipte alınan kararın diğer tertip sahiplerinin haklarını olumsuz etkilediği iddiasıyla devreye girebilen denge mekanizmasıdır.

Diğer tertiplerin belirli ağırlığa sahip yatırımcıları süresi içinde Genel BASK toplanmasını isteyebilir; Genel BASK gerekli çoğunlukla ilgili kararı reddederse Tertip BASK kararı yürürlüğe girmez.

Ayrıca temsilci seçimi, toplantının fiziki veya elektronik yapılması, ihraççı ve ilişkili tarafların sahip oldukları araçlarla oy kullanamaması, süreçlerin izahname veya ihraç belgesinde gösterilmesi ve özel durum açıklaması yükümlülükleri yatırımcı korumasını güçlendirir.