Mali Müşavirlik Devlet Bütçesi ve Bütçe İlkeleri Konu Anlatımı

Devlet bütçesi, kamu gelirlerinin ve kamu giderlerinin belirli bir mali dönem için öngörüldüğü, yürütmeye harcama ve gelir toplama sürecini işletme yetkisi veren temel mali belgedir.

Bu tanım bütçenin yalnızca sayısal bir tablo olmadığını gösterir.

Bütçe, kamu ekonomisinde hangi hizmetlere kaynak ayrılacağını, bu kaynakların hangi gelirlerle karşılanacağını ve yürütmenin hangi sınırlar içinde hareket edeceğini belirleyen hukuki ve siyasal bir araçtır.

Bütçenin klasik işlevleri, maliye sorularında sıkça birbirine karıştırılan dört ana fikir etrafında toplanır.

Ekonomik veya mali işlev, kamu hizmetlerinin gereksiz maliyet doğurmadan yürütülmesini ve gelir-gider dengesinin gözetilmesini anlatır.

Siyasal işlev, toplum adına kaynak kullanma kararının temsil ve tercih süreci içinde verilmesidir.

Hukuki işlev, bütçenin yürütmeye belirli bir süre ve sınır içinde yetki veren özel nitelikte bir kanun olmasıyla ilgilidir.

Denetim işlevi ise bütçe uygulamasının sonradan incelenmesini ve harcamaların verilen izne uygun yapılıp yapılmadığının görülmesini sağlar.

Çağdaş bütçe anlayışı, bütçeye yalnızca izin ve denetim belgesi olarak bakmaz.

Bütçe aynı zamanda planlama ve yönetim aracıdır.

Kamu idareleri hedeflerini, faaliyetlerini ve kaynak ihtiyaçlarını bütçe süreci içinde ilişkilendirir.

Ekonomik istikrar işleviyle bütçe, enflasyon ve durgunluk gibi makroekonomik sorunlara karşı maliye politikasının aracı olabilir.

Gelir dağılımı işleviyle vergi ve harcama tercihleri farklı toplum kesimlerinin refahını etkileyebilir.

Kaynak tahsisi işleviyle de kamu ve özel kesim arasında kaynakların hangi alanlarda kullanılacağına etki edilir.

Bütçe ilkeleri, bu işlevlerin düzenli ve denetlenebilir biçimde uygulanmasına hizmet eder.

Yıllık olma ilkesi bütçenin belirli bir mali yıl için hazırlanmasını ve uygulanmasını anlatır.

Genellik ilkesi gelir ve giderlerin bütçede tam olarak gösterilmesini gerektirir.

Birlik ilkesi kamu gelir ve giderlerinin tek bir bütçe bütünlüğü içinde görülmesini amaçlar.

Açıklık ilkesi bütçe bilgilerinin anlaşılabilir olmasını, doğruluk ilkesi gelir ve gider tahminlerinin gerçekçi hazırlanmasını, önceden izin ilkesi ise harcamaların yapılmadan önce yetkili organ tarafından kabul edilmesini ifade eder.

Bütçenin bu ilkeleri soyut kural olarak değil, kamu kaynaklarının hesap verilebilir kullanılması için düşünülmelidir.

Gelirlerin bütçe dışında tutulması, giderlerin parçalı gösterilmesi veya harcamaların yetki alınmadan yapılması bütçenin siyasal ve hukuki işlevini zayıflatır.

Bu nedenle bütçe ilkeleri denetimle doğrudan bağlantılıdır.

Bütçede öngörülen ile yıl sonunda gerçekleşen arasındaki ilişki, kesin hesap ve dış denetim sürecinde görünür hale gelir.

Sınavda bütçe başlığında başarılı olmak için adayın her ifadeyi şu soruyla değerlendirmesi yararlı olur: Bu ifade bütçenin hangi işlevine veya hangi ilkesine ilişkindir.