Kamu borçlanması, vergi gibi karşılıksız bir gelir değil, geri ödeme ve finansman maliyeti doğuran bir kamu finansmanı işlemidir. 5018 sayılı Kanun kamu maliyesine açığın finansmanını ve kamu yükümlülüklerinin yönetimini dâhil eder; borç yönetiminin asıl yetki, limit, garanti, muhasebe ve raporlama rejimi ise 4749 sayılı Kanundadır. Kanuni iç-dış ayrımı alacaklının uyruğuna indirgenmez: Devlet iç borcu, yurt içinde ihraç edilen Devlet iç borçlanma senetlerini, yurt içi piyasalardaki geçici nakit borçlanmalarını ve üstlenilen ilgili yükümlülükleri; Devlet dış borcu ise dış finansman kaynağından belirli itfa planıyla sağlanan imkânları ve kanunda sayılan üstlenimleri kapsar. Yıllık net borç kullanımı başlangıç ödenekleri ile tahmini gelirler arasındaki fark esaslı kanuni limite tabidir; sınırlı artışlar ayrıca düzenlenir. Bütçe hesabında anapara ile faiz aynı değildir: 4749, borçlanma ve anapara akımlarının bütçe dışı özel hesaplarda izlenmesine izin verirken faiz, iskonto ve genel giderlerin bütçe ödeneklerinden karşılanmasını öngörür. Sağlıklı değerlendirme; maliyet, vade, faiz, döviz, yeniden finansman ve garanti risklerini, borcun kullanım amacını ve sürdürülebilirliği birlikte inceler.
Mali Müşavirlik Kamu Borçları (İç ve Dış Borçlanma) Konu Anlatımı
Kamu Borçları (İç ve Dış Borçlanma) konusunun özeti ve anlatımı — Mali Müşavirlik Maliye (Kamu Maliyesi) dersi. Özet her zaman ücretsiz.
Kısaca
Bu özet her zaman ücretsizdir ve giriş yapmadan okunabilir.
Özet: Sesli anlatım yakında
Bu konuyu PDF ders notlarında da çalış
Mali Müşavirlik konu yapraklarının tamamını içeren ücretsiz ders notu PDF’ini indirip çevrim dışı tekrar edebilirsin. Bu yaprak PDF kitapçığın kapsam tablosunda yer alır; uygulamadaki soru ve sesli anlatım katmanları ayrıca sunulur.
Mali Müşavirlik ders notları PDF’ini indirKonu Anlatımı
Tam anlatım: Sesli anlatım yakında
Borçlanmanın kamu maliyesindeki yeri
Kamu borçlanması, devletin veya kanunen yetkili kamu biriminin bugün finansman sağlaması ve gelecekte anapara ile finansman maliyetini ödeme yükümlülüğü üstlenmesidir.
Vergi karşılıksız ve cebrî bir kamu geliri iken borçlanma geri ödeme ilişkisi kurar.
Bu nedenle borçlanmayı yalnız “gelir açığını kapatan kaynak” olarak görmek eksiktir; aynı işlem bugünkü nakit ihtiyacını karşılar, gelecekte borç servisi ve risk doğurur.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 3. maddesinde kamu kaynağı borçlanma suretiyle elde edilen imkânları da kapsar.
Aynı maddede kamu gideri; iç ve dış borç faizleri, genel giderler ve iskonto giderleri gibi kalemleri içerir.
Kamu geliri tanımında ise borçlanma senedi ihraç primi sayılır; borçlanmanın anaparası bütçe geliriyle özdeş değildir.
Kanunun 4. maddesi kamu maliyesini gelirlerin toplanması ve harcamaların yapılmasının yanında açığın finansmanı ile kamu varlık ve yükümlülüklerinin yönetimini de içeren bir bütün olarak kurar.
5018'in hazine birliğine ilişkin 6. maddesi, borçlanma ve borç yönetiminin ayrıntılarını kendi içinde tamamlamaz; iç ve dış borçlanma, dışarıya borç ve hibe verme, garanti, Hazine alacağı, nakit yönetimi ve bunlarla ilgili ilişkilerin ilgili kanun hükümlerine göre yürütüleceğini belirtir.
Bu alandaki temel özel düzenleme 4749 sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanundur.
Dolayısıyla 5018 genel mali yönetim çerçevesini, 4749 ise devlet borcu ve Hazine işlemlerinin operasyonel hukukunu verir.
Devlet borcu, borç servisi ve net borç kullanımı
4749'a göre Devlet borcu, Türkiye Cumhuriyeti adına borçlu sıfatıyla taraf olunan veya üstlenilen mali yükümlülüklerdir.
Borç servisi yalnız faiz değildir; iç ve dış borçtan doğan anapara ve faiz ödemeleri ile iskonto, ücret ve diğer ödemeleri birlikte ifade eder.
Bununla birlikte borç servisinin bütün unsurlarının bütçe muhasebesinde aynı biçimde gösterileceği sonucu çıkarılamaz.
Net borç kullanımı, yıl içinde yapılan iç ve dış borçlanmalardan aynı yıl vadesi gelen anapara ödemelerinin düşülmesiyle bulunan tutardır.
Brüt borçlanma, anapara geri ödemesi ve net borç kullanımı birbirinden ayrılmalıdır.
Bir yıl yüksek miktarda yeni borçlanma yapılmış olsa bile büyük anapara itfası nedeniyle net kullanım daha düşük olabilir.
Borç stokundaki değişim de yalnız net borçlanmadan ibaret değildir; kur, yeniden değerleme, üstlenim ve benzeri hareketler ayrıca etkili olabilir.
İç ve dış borç ayrımı
Kanuni ayrım, borç veren gerçek veya tüzel kişinin vatandaşlığına göre kurulmaz.
Devlet iç borcu; Hazine tarafından yurt içinde ihraç edilen Devlet iç borçlanma senetlerini, geçici nakit ihtiyacı için yurt içi piyasalardan yapılan borçlanmaları ve senede bağlı olup olmadığına bakılmaksızın kanun kapsamında üstlenilen mali yükümlülükleri içerir.
Devlet iç borçlanma senetlerinde ihraç tarihindeki vade bir yıldan kısa, yani en çok 364 gün ise Hazine bonosu; bir yıl ve daha uzun ise Devlet tahvili adlandırması kullanılır.
Devlet dış borcu ise dış finansman kaynağından belirli bir itfa planına göre sağlanan finansman imkânları ile borç üstlenimi ve Hazine garantileri kapsamında üstlenilen mali yükümlülükleri kapsar.
Dış finansman kaynağı; yabancı ülkeler, uluslararası veya bölgesel kuruluşlar, uluslararası piyasalarda faaliyet gösteren bankalar ve kanunda sayılan diğer dış kaynakları içerir.
Bu nedenle “Türkiye'de yerleşik kişi aldıysa iç borç, yabancı aldıysa dış borç” biçimindeki kişi merkezli test güvenli değildir; ihraç ve finansman kaynağının kanuni niteliği incelenir.
İç ve dış ayrımı ekonomik riskleri okumada da önemlidir, fakat tek başına yeterli değildir.
Döviz cinsinden veya dövize endeksli yükümlülük kur riskini, kısa vadede yoğunlaşan itfalar yeniden finansman riskini, değişken faizli borç faiz riskini artırabilir.
Bu riskler iç ya da dış etiketinden bağımsız olarak borcun para birimi, vadesi, faiz yapısı ve yatırımcı tabanıyla birlikte değerlendirilir.
Yetki ve limit
4749'un 4. maddesi Türkiye Cumhuriyeti adına Devlet iç ve dış borcu alma, belirli Hazine garantilerini verme, dış finansman izni, hibe ve ilgili mali yükümlülükleri yönetme yetkisini kanundaki dağılım içinde Bakan ve bazı işlemler bakımından Cumhurbaşkanı düzeyinde düzenler.
İç borçlanma araçlarının türü, satış yöntemi, faiz, vade ve ödeme şartları ile dış borcun mali koşulları da kanuni yetki çerçevesinde belirlenir.
Bir kamu idaresinin kendi adına borçlanması, Hazine taraf veya garantör değilse kendiliğinden Devlet borcu ya da Hazine garantisi yaratmaz.
Özellikle mahallî idare tahvil veya kira sertifikası için gereken izin, tek başına garanti anlamına gelmez.
Kanunun 5. maddesindeki temel yıllık sınır, bütçe kanunundaki başlangıç ödenekleri toplamı ile tahmin edilen gelirler arasındaki fark kadar net borç kullanımıdır.
Borç yönetiminin ihtiyaçları nedeniyle limit yıl içinde en fazla yüzde beş artırılabilir; bunun da yetersiz kaldığı durumda ilave yüzde beş artış ancak Cumhurbaşkanı kararıyla mümkündür.
Bütçenin denk olması hâli ve özel tertip senetler gibi konuların ayrıca kuralları vardır.
Garantili imkân ve dış borcun ikrazı limiti de yılı bütçe kanununda belirlenir.
Bu yapı, borçlanmanın genel ve sınırsız bir yürütme geliri olmadığını gösterir.
Anapara ile bütçe giderini karıştırmamak
Borçlanmanın bütçeyle ilişkisi “alınan borç gelir, bütün geri ödeme giderdir” kadar basit değildir.
4749'un 14. maddesi, mali yıl içindeki iç ve dış borçlanma tutarları ile bunların anapara ödemeleri ve kanunda sayılan bazı Hazine işlemlerinin bütçe dışında özel hesaplarda izlenmesine Bakanı yetkili kılar.
Böylece borçlanma anaparası ve anapara itfası finansman hareketi olarak takip edilebilir.
Buna karşılık iç ve dış borç faizleri, iskonto giderleri, genel giderler, teminat faizleri ve kısa vadeli para piyasası borçlanma faizleri için bütçeye yeterli ödenek konulur ve ödemeler bu ödeneklerden karşılanır.
Komisyon, ücret, derecelendirme, danışmanlık, kur farkı ve benzeri kalemlerin hangi kapsamda olduğu kanundaki genel gider tanımından ve somut işlemden belirlenir.
Bu ayrım, anaparanın ekonomik yük olmadığı anlamına gelmez; yalnızca bütçe gideri sınıflaması ile finansman hesabının aynı şey olmadığını gösterir.
Borç yönetiminde maliyet ve risk
4749, borç ve nakit yönetimini kalkınma hedefleri, piyasa güveni, makroekonomik denge ve maliye-para politikası koordinasyonu içinde ele alır.
Uygulamada amaç yalnız en düşük görünen faizi bulmak değildir.
Vade yapısı, para birimi, sabit veya değişken faiz, yatırımcı çeşitliliği, likidite, yeniden finansman ihtiyacı ve piyasa koşulları birlikte değerlendirilir.
Düşük kısa vadeli faiz, vade yenileme riskini artırıyorsa toplam risk-maliyet dengesi olumsuz olabilir.
Borçlanmanın kullanım amacı ekonomik değerlendirmeyi değiştirir.
Üretken kamu yatırımı gelecekte kapasite ve gelir tabanını destekleyebilir; sürekli cari açığı çevirmek ise faiz ve yeniden finansman baskısını büyütebilir.
Ancak yatırım amacı tek başına sürdürülebilirlik garantisi değildir.
Projenin getirisi, borcun koşulları, bütçenin faiz dışı dengesi, ekonomik büyüme, kur ve faiz şoklarına dayanıklılık birlikte incelenmelidir.
Hazine garantisi de “bugün kesinleşmiş borç” ile “hiç risk taşımayan izin” arasında ayrı bir kategoridir.
Garanti verildiğinde koşula bağlı mali yükümlülük doğar; garanti çağrılır ve Hazine ödeme yaparsa risk hesabı, Hazine alacağı ve raporlama hükümleri devreye girer.
Bu nedenle doğrudan borç stoku yanında garantiler, üstlenim taahhütleri ve diğer koşullu yükümlülükler de mali risk analizine katılır.
Kayıt, raporlama ve hesap verebilirlik
Borç ve garanti işlemleri doğru, zamanında ve bütüncül kayda dayanmalıdır.
Kanun kapsamındaki kullanıcı ve borçlu kuruluşların kredi, kullanım, ödeme, garanti ve ilgili varlık-yükümlülük bilgilerini yetkili Hazine birimine bildirmesi bu nedenle zorunludur.
Devlet borcu ve Hazine garantilerinin sonuçları kesin hesap ve Hazine genel hesabı bağlantısında izlenir.
Kamu Borç Yönetimi Raporu, iç ve dış finansman, garantiler, risk hesabı, hibe işlemleri ve borç yönetimi değerlendirmelerini dönemsel olarak yasama denetimine ve kamuoyuna taşır.
Güncel borç istatistikleri okunurken stok, akım, brüt ve net kullanım, faiz gideri, anapara itfası ve garanti verileri birbirine karıştırılmamalıdır.
Olay çözme sırası
Önce borçlanan taraf ile Hazine adına yaratılan yükümlülük ayrılır.
Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.
Anlatımın kapanış bölümü ve sesli anlatım uygulamada
Kamu Borçları (İç ve Dış Borçlanma) anlatımının bu sayfada okuduğunuz bölümü ücretsizdir; kapanış bölümü, sesli anlatımı, çevrimdışı indirmesi ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.
Maliye (Kamu Maliyesi) dersindeki diğer konularBu Konunun Sınavdaki Ağırlığı
Kamu Borçları (İç ve Dış Borçlanma) konusu Mali Müşavirlik Staja Giriş (SGS) düzeyindeki Maliye (Kamu Maliyesi) dersine bağlıdır. Bu dersin müfredat ağırlığı %6. Ağırlıklar benzersor müfredat analizidir, resmî soru dağılımı değildir. Sınavda kaç soru çıkacağını göstermez.
Kaynak: benzersor müfredat analizi. Bu yüzdeler benzersor’un kendi müfredat analizinden gelir: her dersin müfredatta kapsadığı konu ve alt konu sayısı ile kapsam genişliği ölçülür, ders bazında yüzdeye çevrilir ve sınav düzeyi içinde %100’e tamamlanır. Resmî bir soru dağılımı değildir; sınavda kaç soru çıkacağını göstermez ve sınav kurumunun yayımladığı bir veri değildir.
İlgili Kavramlar
Bu anlatımda geçen ve sözlükte ayrı bir tanımı bulunan kavramlar.
- TahvilTahvil, devlet veya özel sektör kuruluşlarının uzun vadeli (genellikle vadesi bir yıldan uzun) finansman sağlamak için ihraç ettiği borçlanma aracıdır. Sahibine, ihraççıya ortaklık değil alacaklılık hakkı verir; belirli dönemlerde kupon (faiz) ödemesi ve vade sonunda nominal değer üzerinden anapara geri ödemesi sağlar. Tahvilin piyasa fiyatı, gelecekteki kupon ve anapara ödemelerinin bugünkü değerine eşittir ve piyasa faiziyle ters yönde hareket eder.
- Hazine BonosuT.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından ihraç edilen, vadesi 1 yıldan kısa kamu borçlanma aracıdır. Devlet garantisi taşıdığı için en düşük riskli yatırım araçlarından biridir.
- Devlet TahviliT.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından ihraç edilen, vadesi 1 yıldan uzun kamu borçlanma aracıdır. Sabit veya değişken kuponlu olabilir. DIBS (Devlet İç Borçlanma Senedi) olarak da bilinir.
- Kira SertifikasıFaizsiz finans ilkelerine uygun olarak ihraç edilen, dayanak varlığın getirisini yatırımcıya aktaran sermaye piyasası aracıdır. Sukuk olarak da bilinir. Varlık kiralama şirketleri (VKŞ) tarafından ihraç edilir.
- LikiditeBir varlığın fiyatında önemli bir değişiklik olmadan hızlıca nakde dönüştürülebilme kolaylığıdır. İşlem hacmi yüksek menkul kıymetler daha likit kabul edilir.
- TeminatTeminat, özellikle türev işlemlerde ve kredili işlemlerde tarafların yükümlülüklerini yerine getirmesini güvence altına almak için yatırılan nakit veya menkul kıymet değeridir. Pozisyon açılırken yatırılan başlangıç teminatı ile pozisyon süresince korunması gereken sürdürme teminatı olarak ölçülür ve Takasbank'ın teminat yönetim sistemi aracılığıyla takip edilir.
- İskontoGelecekteki bir nakit akışının bugünkü değerini bulmak için kullanılan indirim işlemidir. Gelecek değer / (1 + r)^n formülüyle hesaplanır. İskonto oranı risk ve zaman tercihini yansıtır.
- Para PolitikasıMerkez bankasının para arzını ve faiz oranlarını düzenleyerek fiyat istikrarını sağlamayı amaçlayan ekonomi politikasıdır. Açık piyasa işlemleri, zorunlu karşılıklar ve reeskont oranı başlıca araçlarıdır.
Kaynaklar
Anlatımdaki bilgiler aşağıdaki resmî kurum yayınlarından doğrulanır ve kendi cümlelerimizle yeniden yazılır.
- TÜRMOB-TESMER — 2026/3 SGS uygulamasını Ankara Üniversitesi Sınav Yönetim Merkezi (ANKUZEF-ASYM) yaparMali Müşavirlik Sınavları sınavını düzenleyen kurumun resmî sitesi.
- TESMER — Sınav DuyurularıTESMER resmî duyuruları: staja giriş ve yeterlilik (SMMM) sınav takvimi, başvuru ve sonuç bilgileri.
- TEOS Başvuru SistemiStaja giriş, staj ve yeterlilik başvurularının yapıldığı TESMER TEOS portalı.
- TÜRMOBTürkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliği resmî sitesi.
- e-DevletSınav başvuru, ödeme ve belge işlemleri için e-Devlet kapısı.
Sık Sorulan Sorular
Maliye (Kamu Maliyesi) dersindeki diğer konular
Bu ders toplam 10 konu içerir.
- Maliye Biliminin Esasları ve Kamu Ekonomisi
- Kamu Harcamaları (Kamu Giderleri)
- Vergileme İlkeleri
- Verginin Tarhı, Tahakkuku ve Tahsili
- Vergilerin Sınıflandırılması ve Ekonomik Etkileri
- Devlet Bütçesi ve Bütçe İlkeleri
- Bütçe Süreci ve Kamu Mali Yönetimi (5018 Sayılı Kanun)
- Maliye Politikası ve Araçları
- Mahalli İdareler Maliyesi ve Mali Denetim
benzersor mobilde yayında
Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.
Mali Müşavirlik soru çözme rehberi