SPL Muhasebe ve Finansal Raporlama Sermaye Piyasasında Finansal Raporlamaya İlişkin Esaslar Tebliği II-14.1 Konu Anlatımı

Sermaye Piyasasında Finansal Raporlamaya İlişkin Esaslar Tebliği II-14.1, sermaye piyasasında finansal bilginin hangi ilkelere göre üretileceğini, raporlanacağını ve kamuya açıklanacağını belirleyen temel düzenlemedir.

Kaynaktaki anlatımda Tebliğ’in amacı, kamunun zamanında, yeterli ve doğru biçimde aydınlatılmasıdır.

Bu ifade sınav açısından önemlidir; çünkü finansal raporlama yalnız işletme yönetiminin kendi kayıt düzeni değildir.

Halka açık ortaklıklar, ihraççılar, yatırım kuruluşları ve diğer sermaye piyasası kurumları hakkında yatırımcıların karar vermesine yarayan güvenilir bilgi akışını kurar.

Raporun geç, eksik veya yanlış sunulması, fiyat oluşumu ve yatırımcı eşitliği üzerinde doğrudan etki yaratabileceği için Tebliğ raporların içeriği kadar hazırlanma ve açıklanma sürecini de düzenler.

Tebliğde işletme kavramı özel olarak tanımlanır.

Yatırım fonları ile konut finansmanı ve varlık finansmanı fonları dışındaki ihraççılar ve sermaye piyasası kurumları bu kapsamda işletme sayılır.

İhraççı, sermaye piyasası aracını ihraç eden, ihraç etmek üzere Kurula başvuran veya araçları halka arz edilen tüzel kişiler ile Kanuna tabi yatırım fonlarını ifade eder.

Sermaye piyasası kurumları ise yatırım kuruluşları, kolektif yatırım kuruluşları, bağımsız denetim, değerleme ve derecelendirme kuruluşları, portföy yönetim şirketleri, ipotek finansmanı kuruluşları, varlık kiralama şirketleri, merkezi takas ve saklama kuruluşları, veri depolama kuruluşları ve Kurulca belirlenen diğer kurumlardan oluşur.

Bu geniş kapsam, finansal raporlama yükümlülüğünün yalnız payları borsada işlem gören klasik şirketlere sıkışmadığını gösterir.

Sermaye piyasası aracı geçici olarak işlemden kaldırılmış olsa bile, Tebliğ uygulamasında işlem gören işletme niteliği korunur; çünkü yatırımcıların o işletmeye ilişkin bilgi ihtiyacı askıya alınmış olmaz.

Pay dışındaki sermaye piyasası araçlarını yurt içinde ihraç eden halka açık olmayan işletmeler için de Tebliğ önemlidir.

Kaynak, bu işletmelerin ihraç ettikleri araçların itfa tarihine kadar Tebliğ hükümlerine tabi olduğunu belirtir.

İhraç belgesi veya izahname geçerli olmasına rağmen raporun son bildirim tarihinde tedavülde araç kalmamışsa, halka açık olmayan işletmenin yükümlülüğü onaylı belgenin veya izahnamenin geçerlilik süresince devam edebilir.

Buna karşılık halka açık olmayan ortaklıkların yalnız yurt dışında yapacakları pay dışı araç ihraçlarında finansal raporlama yükümlülükleri bakımından Tebliğ uygulanmaz.

Bu ayrımlar sınavda kapsam soruları için kritiktir: ihraç edilen aracın türü, ihraç yeri, halka açıklık durumu ve itfa tarihi birlikte düşünülmelidir.

Tebliğin muhasebe standardı bakımından temel kuralı, finansal tabloların KGK tarafından yayımlanan TMS/TFRS esas alınarak hazırlanmasıdır.

TMS/TFRS, işletmeler arasında karşılaştırılabilir ve gerçeğe uygun bilgi üretmeyi amaçlayan standartlar setidir.

Ancak sermaye piyasasında yalnız standardın varlığı yetmez; uygulama birliği de gerekir.

Bu nedenle finansal raporlama ilke ve esaslarının açık hale getirilmesi veya uygulamada birlik sağlanması gerektiğinde Kurul, Kanunun verdiği yetki çerçevesinde kararlar alabilir ve işletmeler bu kararlara uymak zorundadır.

Böylece KGK standartları finansal tablonun teknik ölçüm ve sunum zeminini kurarken, SPK düzenlemeleri sermaye piyasası kamuyu aydınlatma ihtiyacına göre açıklama ve uygulama disiplinini tamamlar.

Tebliğ yıllık ve ara dönem raporlama ayrımını açık biçimde kurar.

Kapsamdaki işletmeler yıllık finansal rapor düzenlemekle yükümlüdür.

Konsolide finansal tablo hazırlaması gereken yatırım ortaklıkları, yıllık konsolide tablolarla birlikte bireysel finansal tabloları da hazırlar.

Ara dönem tarafında ise sermaye piyasası araçları borsada veya teşkilatlanmış diğer pazar yerlerinde işlem gören işletmeler, yatırım kuruluşları, yatırım ortaklıkları, portföy yönetim şirketleri ve ipotek finansmanı kuruluşları üç, altı ve dokuz aylık dönemler için rapor düzenler.

Konsolide tablo hazırlayan yatırım ortaklıkları ara dönemde de bireysel tablolarını ayrıca hazırlar.

Bu düzen, yatırımcıların yalnız yıl sonunda değil, dönem içindeki gelişmeleri de izleyebilmesini sağlar.

Özellikle faaliyetleri hızla değişen, fon kullanan veya piyasa fiyatı oluşan işletmelerde ara dönem raporları karar sürecinin temel girdilerindendir.

Finansal rapor kavramı yalnız bilanço ve gelir tablosundan ibaret değildir.

Tebliğ sistemi içinde finansal tablolar, bunlara ilişkin dipnotlar, yönetim kurulu faaliyet raporu ve sorumluluk beyanları birlikte değerlendirilir.

Kaynak, raporlardan sorumluluğun işletme yönetiminde olduğunu gösterir.

Finansal tabloların ve faaliyet raporlarının kabulüne ilişkin yönetim kurulu kararları alınır; ayrıca sorumluluk beyanları, raporların işletmece bilinen gerçeklere aykırı açıklama içermediği ve önemli konularda eksik olmadığı yönündeki sorumluluğu görünür kılar.

Bu nokta denetimle karıştırılmamalıdır.

Bağımsız denetçi rapor hakkında görüş verir; fakat raporun hazırlanması ve gerçeğe uygun sunulması sorumluluğu yönetim organındadır.

Tebliğ, finansal raporların kamuya açıklanması ve erişilebilirliği konusunda da düzen kurar.

Raporların Kurula, ilgili borsaya ve kamuya hangi süre ve kanallarla ulaştırılacağı, kamuyu aydınlatma amacının tamamlayıcı parçasıdır.

Kaynakta finansal tabloların internet sitesinde yayımlanması ve belirli süre erişime açık tutulması da çalışma sorularında vurgulanır.

Bu yükümlülük, bilgiyi yalnız o gün bildirim ekranında gören yatırımcıya değil, daha sonra geçmiş performansı inceleyen kullanıcıya da erişilebilir kılar.

Sermaye piyasası defteri ise muhasebe defter ve kayıtları ile TMS/TFRS’ye göre hazırlanmış finansal tablolar arasındaki ilişkiyi kurmaya yarayan özel bir bağlantı aracıdır.

Bu defter, yerel muhasebe kayıtları ile sermaye piyasası finansal raporlama düzeni arasındaki dönüşümü izlenebilir hale getirir.

Konunun mantığını bir örnekle kurmak faydalıdır.

Payları borsada işlem gören bir şirket, yıl sonu finansal tablolarını TMS/TFRS’ye uygun hazırlar, yönetim kurulu raporları kabul eder, sorumluluk beyanı verir ve raporları Tebliğde öngörülen şekilde kamuya açıklar.

Aynı şirket üç, altı ve dokuz aylık ara dönemlerde de raporlama yapar; çünkü yatırımcılar şirketin faaliyet sonucunu yalnız yıllık kapanışta değil, yıl içinde de bilmek ister.

Halka açık olmayan fakat yurt içinde borçlanma aracı ihraç etmiş bir işletmede ise yükümlülüğün devam edip etmediğini anlamak için aracın itfa edilip edilmediğine ve bildirim tarihi itibarıyla durumuna bakılır.

Bu örnekler, Tebliğin temel işlevini gösterir: sermaye piyasasında fon toplayan veya yatırımcı kararlarını etkileyen işletmeler, finansal bilgiyi standartlara uygun, karşılaştırılabilir, zamanında ve sorumluluğu üstlenilmiş biçimde sunmalıdır.