SPL Muhasebe ve Finansal Raporlama TMS/TFRS Konu Anlatımı

TMS/TFRS başlığı, finansal raporlamanın standartlar aracılığıyla nasıl kurallı hale getirildiğini açıklar.

Kaynak, bu bölümde Kavramsal Çerçeve ve finansal tabloların sunuluşu standardını başlangıç noktası olarak alır.

Standartların amacı, finansal tabloların gerçeğe uygun sunumunu sağlamak ve finansal tabloların hazırlanması ile sunulmasına ilişkin esasları belirlemektir.

Finansal tablolar işletmenin finansal durumu, finansal performansı ve nakit akışları hakkında ilgililerin kararlarında yararlı olacak bilgi sunar.

Ayrıca yöneticilerin işletme kaynaklarını ne ölçüde etkin kullandıklarını da gösterir.

Bu nedenle TMS/TFRS yalnız kayıt düzeni değil, karar yararlılığına dayanan bir raporlama dilidir.

Kaynağa göre finansal tablolar asgari olarak finansal durum tablosu, kar veya zarar tablosu, nakit akış tablosu, özkaynak değişim tablosu ve önemli muhasebe politikaları ile diğer açıklayıcı bilgileri içeren dipnotlardan oluşur.

Finansal durum tablosu belirli bir tarihte işletmenin varlıklarını, yükümlülüklerini ve özkaynaklarını gösterir.

Varlık, geçmiş olaylardan kaynaklanan ve işletmenin kontrolünde olup gelecekte ekonomik fayda sağlaması beklenen değerdir.

Yükümlülük, geçmiş olaylardan doğan ve yerine getirilmesi ekonomik fayda çıkışına yol açacak mevcut mükellefiyettir.

Özkaynak ise varlıklardan yükümlülüklerin çıkarılmasından sonra kalan payı ifade eder.

Kar veya zarar tablosu ise raporlama dönemindeki gelir ve giderleri ve bunların net sonucunu gösterir.

Finansal tablolar standart hükümlerine uygun, açık ve anlaşılır hazırlanmalıdır.

Tam uyum sağlandığında bu durum dipnotlarda belirtilir.

Ancak kaynak, çok nadir durumlarda bir standardın uygulanmasının gerçeğe uygun sunum amacına aykırı yanlış bir sonuç doğurabileceğini de kabul eder.

Böyle bir durumda uygulanmayan hüküm, uygulanmama nedeni, yerine benimsenen uygulama ve bunun finansal duruma etkisi dipnotlarda açıklanır.

Bu yaklaşım standartların biçimsel kurallar bütünü olmadığını, nihai amacın ekonomik gerçeği güvenilir ve anlaşılır biçimde göstermek olduğunu ortaya koyar.

Genel raporlama ilkeleri TMS/TFRS'nin omurgasıdır.

İşletmenin sürekliliği ilkesi, yönetimin finansal tabloları hazırlarken işletmenin faaliyetlerini sürdürebilme gücünü değerlendirmesini gerektirir.

Tasfiye veya faaliyeti sona erdirme niyeti ya da zorunluluğu yoksa finansal tablolar süreklilik varsayımıyla hazırlanır.

Tahakkuk esası, nakit akış tablosu dışında finansal tabloların tamamında işlem ve olayların nakit giriş çıkışı gerçekleştiğinde değil, ekonomik etkileri doğduğunda gösterilmesini ister.

İhtiyatlılık, belirsizliklerde varlık ve gelirlerin abartılmaması, yükümlülük ve giderlerin olduğundan düşük gösterilmemesi için dikkatli tahmin yapılmasını ifade eder.

Önemlilik, benzer işlem ve olaylardan oluşan her önemli hesap sınıfının ayrı gösterilmesini gerektirir.

Mahsup yasağı, standart izin vermedikçe varlık ve yükümlülüklerin veya gelir ve giderlerin birbirinden düşülerek sunulmamasıdır.

Bu ilke, finansal tablonun brüt ekonomik ilişkileri gizlememesini sağlar.

Raporlamanın sıklığı ilkesi finansal tabloların yılda en az bir kez sunulmasını ister; raporlama dönemi değişirse bunun nedeni ve karşılaştırılabilirliğe etkisi açıklanır.

Karşılaştırmalı bilgi ilkesi, cari dönem tutarlarının önceki dönem tutarlarıyla birlikte verilmesini gerektirir.

Sunumda tutarlılık ise finansal tablo kalemlerinin sunum ve sınıflandırmasının dönemler arasında değiştirilmemesini sağlar; ancak daha gerçeğe uygun sunum için istisnai değişiklik yapılırsa gerekçesi dipnotlarda açıklanmalıdır.

Finansal durum tablosunda kısa vade ve uzun vade ayrımı önemlidir.

Dönen varlıklar normal faaliyet döngüsünde paraya çevrilmesi, satılması veya tüketilmesi beklenen; ticari amaçla elde tutulan; raporlama döneminden sonraki on iki ay içinde paraya çevrilmesi beklenen ya da kısıtlı olmayan nakit ve nakit benzeri varlıklardır.

Diğerleri duran varlık sınıfına girer.

Kısa vadeli yükümlülükler ise normal faaliyet döngüsünde ödenmesi beklenen, ticari amaçla üstlenilen, on iki ay içinde yerine getirilecek olan veya ödemesi en az on iki ay ertelenemeyen yükümlülüklerdir.

Bu ayrım, likidite ve ödeme gücü analizinin finansal tablodan okunabilmesini sağlar.

Nakit akış tablosu, bir dönemde nakit ve nakit benzerlerindeki giriş ve çıkışları, kaynaklarını ve kullanım yerlerini gösterir.

Nakit, işletmedeki nakit ve vadesiz mevduatı; nakit benzerleri ise belirli tutarda nakde kolay çevrilebilen, değer değişim riski önemsiz kısa vadeli ve yüksek likiditeli yatırımları ifade eder.

Nakit akışları esas faaliyetler, yatırım faaliyetleri ve finansman faaliyetleri olarak sınıflandırılır.

Esas faaliyetler işletmenin hasılat yaratan ana faaliyetleridir.

Yatırım faaliyetleri uzun vadeli varlıkların ve nakit benzerlerine dahil olmayan yatırımların edinimi ve elden çıkarılmasıyla ilgilidir.

Finansman faaliyetleri ise özkaynakların ve yükümlülüklerin tutar ve içeriğini değiştiren işlemleri kapsar.

Muhasebe politikaları, tahminler ve yanlışlıklar TMS/TFRS uygulamasında sürekli karşılaşılan alanlardır.

Muhasebe politikaları, finansal tabloların hazırlanması ve sunumunda kullanılan ilkeler, esaslar, kurallar ve uygulamalardır.

Bir işlem için standartta belirlenmiş politika varsa o uygulanır; yoksa işletme faydalı finansal bilginin özelliklerini sağlayan en uygun politikayı kendi koşullarına göre seçer.

Politika değişikliği daha gerçeğe uygun ve ihtiyaca uygun bilgi sağlayacaksa yapılmalı, ancak tutarlılık ve karşılaştırılabilirlik de dikkate alınmalıdır.

Muhasebe tahminleri, şüpheli alacak, stok değer düşüklüğü, gerçeğe uygun değer, garanti yükümlülüğü veya amortismana tabi varlıkların faydalı ömrü gibi belirsiz alanlarda en güncel ve güvenilir bilgiye dayanır.

Yanlışlıklar ise kayıt, ölçüm, sunum veya açıklamadaki hata ve hilelerden doğar; önemli geçmiş dönem yanlışlıkları geriye dönük düzeltilir.

Hasılat standardı, olağan faaliyetlerden doğan gelirlerin ne zaman ve nasıl finansal tablolara alınacağını açıklar.

Mal satışında hasılatın kayda alınması için önemli risk ve getirilerin alıcıya devredilmesi, mal üzerinde kontrolün sürdürülmemesi, tutarın güvenilir ölçülmesi, ekonomik faydanın işletmeye girmesinin muhtemel olması ve maliyetlerin güvenilir ölçülmesi gerekir.

Hizmet sunumunda hasılat, tutarın, ekonomik faydanın, tamamlanma düzeyinin ve maliyetlerin güvenilir ölçümüyle ilişkilidir.

İnşa sözleşmelerinde sonuç güvenilir tahmin edilebiliyorsa tamamlanma yüzdesi yöntemiyle ilgili hasılat ve maliyetler kar veya zarara yansıtılır.

Faiz, isim hakkı ve kar payı gibi gelirler de genel hasılat ölçütleri sağlandığında finansal tablolara alınır.

Stoklar, olağan iş akışında satılmak üzere elde tutulan, satış için üretilmekte olan veya üretim ya da hizmet sunumunda kullanılacak hammadde ve malzeme niteliğindeki varlıklardır.

Stok maliyeti satın alma maliyetlerini, dönüştürme maliyetlerini ve stokları mevcut konum ve duruma getirmek için katlanılan diğer maliyetleri içerir.

Normalin üstündeki fireler, gerekli olmayan depolama maliyetleri, stokların mevcut durumuna katkı sağlamayan genel yönetim giderleri ve satış giderleri maliyete dahil edilmez.

Stoklar maliyet değeri ile net gerçekleşebilir değerin düşük olanıyla ölçülür.

Değer düşüklüğü varsa stok defter değeri net gerçekleşebilir değere indirilir ve zarar satışların maliyetine yansıtılır; sonraki dönemlerde koşullar değişirse ayrılan zarar maliyet sınırını aşmamak üzere iptal edilebilir.

Finansal araçlar standardı, bir işletmede finansal varlık, diğerinde finansal yükümlülük veya özkaynak aracı doğuran sözleşmeleri düzenler.

Finansal varlık nakit, başka işletmenin özkaynak aracı veya nakit alma hakkı gibi sözleşmeden doğan haklar olabilir.

Finansal yükümlülük ise başka işletmeye nakit veya finansal varlık verme yükümlülüğü ya da aleyhe koşullarda finansal araç takası yükümlülüğüdür.

Ölçümde itfa edilmiş maliyet, maliyet değeri ve gerçeğe uygun değer kavramları kullanılır.

İtfa edilmiş maliyet etkin faiz yöntemiyle anapara, itfa payı ve değer düşüklüğü etkilerini dikkate alır.