SPL Muhasebe ve Finansal Raporlama Finansal Raporlamaya İlişkin Kavramsal Çerçeve Konu Anlatımı

Finansal raporlamaya ilişkin kavramsal çerçeve, finansal tabloların yalnız sayısal listeler olmadığını gösterir.

Bu çerçeve, finansal bilgilerin hangi kullanıcıların hangi kararlarına hizmet edeceğini, bilginin hangi nitelikleri taşıması gerektiğini ve finansal tablo kalemlerinin hangi koşullarda raporlanacağını açıklar.

Kaynağa göre finansal tabloların içerdiği finansal bilgileri kullanan taraflara finansal tablo kullanıcıları denir.

Finansal raporlamanın temel amacı, bu kullanıcıların ihtiyaçlarını karşılayacak finansal bilgiyi hazırlayıp raporlamaktır.

Daha geniş anlatımla amaç, işletmeye kaynak sağlama ve işletmeyle ilgili diğer kararlar alınırken faydalı olacak bilgiyi sunmaktır.

Bu nedenle kavramsal çerçeve, muhasebe tekniği ile ekonomik karar alma arasında bağ kurar.

Finansal tablo kullanıcıları geniş bir gruptur.

Mevcut ve potansiyel yatırımcılar yatırımın riski, getirisi, kar payı beklentisi ve işletmenin gelecekteki performansı ile ilgilenir.

Borç ve kredi verenler, verdikleri fonların anapara ve faizleriyle birlikte tahsil edilip edilemeyeceğini değerlendirmek ister.

Çalışanlar işletmenin devamlılığı, karlılığı, ücret ödeme gücü ve iş sağlama kapasitesi hakkında bilgi arar.

Yöneticiler karar almak, plan yapmak ve karar sonuçlarını izlemek için muhasebe bilgisine ihtiyaç duyar; ancak yönetim işletme içi özel bilgiye erişebildiğinden genel amaçlı finansal raporlarla sınırlı değildir.

Satıcılar, müşteriler, hükümetler ve kamu da işletmenin ödeme gücü, devamlılığı, faaliyetleri ve ekonomik etkileri hakkında finansal raporlardan yararlanır.

Kavramsal çerçevede mevcut ve potansiyel yatırımcılar, borç verenler ve kredi verenler asli kullanıcı olarak nitelenir.

Bunun nedeni, bu grupların işletmeden doğrudan kendilerine özel bilgi sağlanmasını talep etme imkanının sınırlı olmasıdır.

Bu kullanıcılar çoğu zaman genel amaçlı finansal raporlara dayanmak zorundadır.

Ancak genel amaçlı finansal raporlar her türlü bilgi ihtiyacını karşılayamaz.

Kullanıcıların ekonomik beklentiler, siyasi olaylar, sektör koşulları ve işletmeye ilişkin diğer kaynaklardan gelen bilgileri de değerlendirmesi gerekebilir.

Bu sınırlama, finansal raporlamanın amacını daraltmaz; sadece raporların karar sürecindeki yerini gerçekçi biçimde gösterir.

Finansal tablo kullanıcılarının kararları birbirinden farklıdır.

Yatırımcı sermayede payı temsil eden araçları satın alma, elde tutma veya satma kararı verebilir.

Kredi veren işletmeye borç verip vermemeyi, mevcut borcun güvenli olup olmadığını veya beklenen nakit akışlarının geri ödemeye yetip yetmeyeceğini değerlendirir.

Devlet vergi politikası, ulusal gelir istatistikleri ve yasal düzenleme için bilgiye ihtiyaç duyar.

Çalışanlar ücret ve diğer menfaatlerin sürdürülebilirliğini anlamak ister.

Bu farklı kararların ortak zemini, işletmenin gelecekte nakit yaratma kabiliyetidir.

Kaynak, özellikle asli kullanıcıların beklenen getirilerini işletmeye yönelik gelecekteki net nakit girişlerinin tutarı, zamanlaması ve belirsizliği üzerinden değerlendirdiğini vurgular.

Faydalı finansal bilginin temel nitelikleri ihtiyaca uygunluk ve gerçeğe uygun sunumdur.

İhtiyaca uygun bilgi, kullanıcıların kararlarını etkileme gücüne sahip bilgidir.

Bir bilginin bazı kullanıcılar tarafından tercih edilmemesi veya başka kaynaktan öğrenilmiş olması onun ihtiyaca uygun olmasını engellemez; önemli olan karar üzerinde etkili olabilmesidir.

Finansal bilgi tahminlerde kullanılabiliyorsa, önceki değerlendirmeleri doğruluyor veya değiştiriyorsa kararları etkileme gücüne sahiptir.

İhtiyaca uygunluk, önemlilik kavramıyla birlikte düşünülür.

Bir bilginin verilmemesi veya yanlış verilmesi kullanıcı kararlarını etkileyebilecekse bilgi önemlidir.

Önemlilik işletmeye, kalemin niteliğine, büyüklüğüne ve somut koşula göre belirlenir; sabit bir sayısal eşik yoktur.

Gerçeğe uygun sunum, finansal bilginin açıklamayı amaçladığı ekonomik olayı doğru biçimde temsil etmesini ister.

Bunun için sunumun tam, tarafsız ve hatasız olması gerekir.

Tam sunum, kullanıcının olayı anlayabilmesi için gerekli açıklamaları ve tanımlamaları içerir.

Tarafsız sunum, bilginin olumlu ya da olumsuz bir algı yaratmak amacıyla seçilmemesini veya gösterilmemesini gerektirir.

Hatasız sunum ise ekonomik olayın tanımlanmasında hata veya ihmal bulunmaması ve kullanılan sürecin doğru uygulanmasıdır.

Bu, her tahminin kesin doğru olduğu anlamına gelmez.

Tahminin niteliği, sınırlamaları ve kullanılan yöntem açıklandığında, belirsizlik bulunsa bile gerçeğe uygun sunum sağlanabilir.

Destekleyici nitelikler bilginin faydasını artırır.

Karşılaştırılabilirlik, kullanıcıların kalemler arasındaki benzerlikleri ve farklılıkları görmesini sağlar.

Aynı işletmenin dönemleri arasında veya farklı işletmeler arasında bilgi karşılaştırılabiliyorsa karar değeri artar.

Tutarlılık karşılaştırılabilirliği destekler; aynı kalemler için dönemler boyunca aynı yöntemlerin uygulanması anlamına gelir, fakat karşılaştırılabilirlikten daha dar bir araçtır.

Doğrulanabilirlik, farklı ve bağımsız gözlemcilerin bilginin ekonomik olayı gerçeğe uygun sunduğu konusunda makul görüş birliğine varabilmesini ifade eder.

Nakit sayımı doğrudan doğrulamaya, stok değerinin kullanılan veriler ve formülle yeniden hesaplanması dolaylı doğrulamaya örnektir.

Zamanında sunum, bilginin kararları etkileyebileceği anda mevcut olmasını gerektirir.

Bilgi eskidikçe genellikle faydası azalır; ancak eğilim analizi gibi durumlarda eski bilgi de yararlı olabilir.

Anlaşılabilirlik ise bilginin açık ve öz biçimde sınıflandırılması, tanımlanması ve sunulmasıdır.

Bazı ekonomik olaylar doğası gereği karmaşıktır; sırf kolay anlaşılması için dışarıda bırakılmaları finansal raporu eksik ve yanıltıcı hale getirebilir.

Bu nedenle anlaşılabilirlik, karmaşıklığı gizlemek değil, gerekli bilgiyi düzenli ve kavranabilir biçimde sunmak anlamına gelir.

Kavramsal çerçeve finansal tablo kalemlerinin tahakkukunu da açıklar.

Bir kalem varlık, borç, gelir veya gider tanımına girse bile finansal tablolara alınması için koşullar gerekir.

İlk koşul, gelecekte işletmeye ekonomik yarar girişinin veya işletmeden ekonomik yarar çıkışının muhtemel olmasıdır.

İkinci koşul, kalemin maliyetinin veya değerinin güvenilir biçimde ölçülebilmesidir.

Örneğin tahsil edilmesi muhtemel bir alacak varlık olarak kaydedilebilir; çok sayıda alacakta tahsil edilememe ihtimali gider veya karşılık mantığıyla dikkate alınabilir.

Buna karşılık güvenilir ölçüm yapılamayan bir dava tazminatı beklentisi varlık ve gelir olarak tahakkuk ettirilmez.

Varlıkların tahakkukunda gelecekte ekonomik yarar girişi ve güvenilir ölçüm aranır.

Bir harcama gelecek dönemlerde ekonomik fayda sağlamayacaksa varlık değil, gider olarak gelir tablosuna alınır.

Borçların tahakkukunda mevcut yükümlülüğün yerine getirilmesi için ekonomik fayda çıkışı beklenir ve yükümlülük güvenilir ölçülebilir olmalıdır.

Gelir ve giderlerde temel sorun hangi döneme ait olduklarıdır.

Nakit esası tahsilat ve ödemeyi esas alırken, tahakkuk esası satış veya hizmet gerçekleştiğinde geliri, gider meydana geldiğinde gideri kaydeder.

Dönemsellik varsayımı, hasılatın gerçekleşme noktası ile ilgili giderlerin aynı dönemde karşılaştırılmasını sağlayarak dönem karının daha gerçeğe uygun ölçülmesine hizmet eder.

Ölçüm esasları, finansal tablo kalemlerinin parasal tutarının nasıl belirleneceğini gösterir.