SPL Sermaye Piyasası Araçları 1 Borçlanma Araçları (Kavramsal Çerçeve, Borçlanma Araçları Tebliği VII-128.8 ve Borçlanma Aracı Sahipleri Kurulu Tebliği II-31/A.1) Konu Anlatımı

Borçlanma araçlarını anlamak için önce kıymetli evrak, menkul kıymet ve sermaye piyasası aracı ilişkisini ayırmak gerekir.

Kıymetli evrak, içerdiği hakkın senetten ayrı ileri sürülemediği ve devredilemediği senetleri anlatır.

Menkul kıymet ise yatırım amacı taşıyan kıymetli evrak olarak kavranır.

Sermaye Piyasası Kanunu sisteminde menkul kıymetler örnekleme yoluyla açıklanır ve iki ana eksen belirir: ortaklık hakkı veren paylar ve pay benzeri kıymetler ile alacak hakkı veren borçlanma araçları.

Böylece borçlanma aracı, yatırımcının ihraççıya ortak olmadığı, ihraççıya fon sağladığı ve karşılığında alacaklı konumuna geçtiği sermaye piyasası aracıdır.

Sermaye piyasası aracı kavramı menkul kıymetleri, türev araçları ve Kurulca bu kapsama alınan diğer araçları içine alan daha geniş bir üst kavramdır.

Bu nedenle borçlanma aracı yalnız özel hukukta bir senet gibi değil, izahname veya ihraç belgesi, Kurul onayı, satış yöntemi, kaydi izleme ve kamuyu aydınlatma yükümlülükleriyle birlikte değerlendirilir.

Kaynakta önemli bir ayrım yapılır: halka açık olmayan anonim ortaklıkların halka arz edilmeyen pay ihraçları Kanun kapsamı dışında bırakılmıştır; fakat borçlanma araçları için buna benzer genel bir istisna yoktur.

Bu nedenle halka arz edilmeyen borçlanma aracı ihracı da sermaye piyasası mevzuatıyla ilişkilidir.

Borçlanma Araçları Tebliği'nde borçlanma araçları, ihraççıların borçlu sıfatıyla düzenleyerek ihraç ettikleri tahviller, paya dönüştürülebilir tahviller, değiştirilebilir tahviller, finansman bonoları, kıymetli maden bonoları ve niteliği itibarıyla borçlanma aracı olduğu Kurulca kabul edilecek sermaye piyasası araçları olarak sayılır.

Bu sayım kapalı bir liste mantığından çok, yeni araçların Kurulca borçlanma aracı niteliğinde kabul edilebilmesine alan açar.

Temel özellik, yatırımcıya bir sermaye katılımı değil, ihraççının ödeme yükümlülüğüne bağlı alacak hakkı verilmesidir.

Bu yönüyle payın değişken ve ortaklık riskine bağlı getirisiyle borçlanma aracının geri ödeme taahhüdü ayrılır.

Türk Ticaret Kanunu da borçlanma araçlarını örnekleme yoluyla ele alır ve aksi kanunlarda öngörülmedikçe bu araçların genel kurul kararıyla çıkarılabileceğini düzenler.

Genel kurul, belirli şartlarla bu yetkiyi en çok on beş ay için yönetim kuruluna bırakabilir.

Sermaye Piyasası Kanunu ise tüm ihraççılar bakımından esas sözleşme ile yönetim kuruluna borçlanma aracı ihraç yetkisinin devredilebilmesine imkan tanır.

Bu nedenle yetkili organın kim olduğu, ihraççının halka açık olup olmamasına, esas sözleşme hükmüne ve genel kurul kararına göre değerlendirilir.

Yetkili organ kararında en az azami ihraç tutarı ile satışın yurt içinde halka arz edilerek, halka arz edilmeksizin veya yurt dışında yapılacağı belirtilmelidir.

VII-128.8 sayılı Tebliğ, borçlanma aracı ihracını satış yöntemi ve satış yeri bakımından sistemleştirir.

Borçlanma araçları yurt içinde halka arz edilerek, yurt içinde halka arz edilmeksizin veya yurt dışında satılmak üzere ihraç edilebilir.

Yurt içinde halka arz edilmeksizin yapılacak satışlar nitelikli yatırımcıya satış ve belirli nominal eşik koşuluyla tahsisli satış şeklinde olabilir.

Yurt dışında satılacak borçlanma araçları da Tebliğ kapsamında yer alır ve ihraç belgesi onayı gerekir.

Halka arz edilecek borçlanma araçlarında izahname hazırlanması ve borsada işlem görme başvurusu önem taşırken, halka arz edilmeksizin satışlarda ihraç belgesi ve tavan kapsamında tertipler halinde satış mekanizması öne çıkar.

İhraç limiti, borçlanma araçları düzeninin risk kontrol araçlarından biridir.

Tebliğ, Kurula başvuru tarihi esas alınarak finansal tablolar üzerinden ihraç limitinin hesaplanmasını öngörür.

Halka açık ortaklıklar için özkaynak tutarının beş katı, halka açık olmayan ortaklıklar için üç katı genel çerçeveyi oluşturur; konsolide finansal tablo varsa ana ortaklığa ait özkaynak dikkate alınır.

Bankalar için belirli derecelendirme notu koşullarında limit artışı, tedavüldeki borçlanma araçları ve bazı kira sertifikaları gibi indirim kalemleri, hazine garantili veya proje finansmanı amaçlı bazı istisnalar bu hesaplamayı ayrıntılandırır.

Böylece ihraççının piyasadan borçlanabileceği tutar, finansal kapasitesiyle ilişkilendirilir.

Kurula başvuru ve kaydi izleme de yatırımcı korumasının parçasıdır.

Yurt içinde halka arz edilecek borçlanma araçları için Tebliğ eklerinde sayılan belgelerle Kurula başvurulur; halka arz edilmeksizin veya yurt dışında ihraç için de ayrı belge setleri kullanılır.

Yetkili organ kararından itibaren belirli süre içinde başvuru yapılması gerekir.

Yurt içinde ihraç edilecek borçlanma araçlarının MKK nezdinde elektronik ortamda kayden ihracı ve hak sahipleri bazında izlenmesi zorunludur.

Yurt dışında ihraçlarda ise ihraç tutarı, tarih, ISIN, vade, faiz oranı, saklamacı kuruluş, döviz cinsi ve ülke gibi bilgilerin belirli sürede MKK'ya iletilmesi gerekir.

Satış süreci de ihraç tavanı kavramıyla birlikte işler.

Kurulca uygun görülen ihraç tavanı içinde farklı koşullara sahip tertipler satılabilir; yurt içi ve yurt dışı ihraçlar için farklı tavan alınması gerekir.

Halka arzda satılamayan veya satışından vazgeçilen araçların aynı koşullarla ya da değişen faiz, vade veya tür gibi koşullarla yeniden satışa sunulması ayrı açıklama ve başvuru sonuçları doğurabilir.

Bu ayrıntılar, borçlanma aracının yalnız çıkarıldığı anda değil, satış ve dolaşım sürecinde de yatırımcı bilgisiyle yönetildiğini gösterir.

Tahvil, borçlanma araçları içinde temel örnektir.

Tebliğ'e göre tahvil, ihraççının borçlu sıfatıyla düzenleyip sattığı, nominal değerin vade tarihinde veya vadeye kadar taksitler halinde yatırımcıya geri ödenmesi taahhüdünü içeren ve vadesi 365 gün veya daha uzun olan borçlanma aracıdır.

Tahviller iskontolu, primli veya kupon ödemeli satılabilir; faiz oranı ve ödeme koşulları ihraççı tarafından belirlenir.

Erken itfa, kârdan pay verilmesi, geri alım ve vade içinde koşul değişikliği gibi konular yatırımcının haklarını etkilediği için izahname veya ihraç belgesi düzeniyle bağlantılıdır.

Paya dönüştürülebilir tahvil ve değiştirilebilir tahvil, borçlanma aracı ile pay ilişkisini kuran özel araçlardır.

Paya dönüştürülebilir tahvil, ihraççı ortaklığın çıkaracağı veya temin edeceği paylara dönüştürme hakkı verir; vadesi 365 günden az olamaz ve dönüştürme en erken vade başlangıcından 365 gün sonra yapılabilir.

Değiştirilebilir tahvil ise ihraççı tarafından çıkarılır ve payları borsalarda işlem gören başka ortaklıklara ait paylarla değiştirme hakkı sağlar.

Her ikisinde de yatırımcı başlangıçta alacaklıdır, fakat belirli koşullarda paya geçiş imkanı vardır.