SPL Sermaye Piyasası Araçları 1 Yatırım Fonu Katılma Payları (Kavramsal Çerçeve ve Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar Tebliği III-52.1) Konu Anlatımı

Yatırım fonu katılma paylarını anlamanın ilk adımı, fonun bir şirket payı olmadığını görmektir.

Yatırım fonu, tasarruf sahiplerinden katılma payı karşılığında toplanan para veya diğer varlıklarla, tasarruf sahipleri hesabına ve inançlı mülkiyet esasına göre portföy işletmek amacıyla kurulan ayrı bir malvarlığıdır.

Fonun tüzel kişiliği yoktur; buna rağmen fon malvarlığı kurucunun, yöneticinin ve portföy saklayıcısının malvarlığından ayrı tutulur.

Bu yapı yatırımcı açısından temel güvenceyi sağlar: yatırımcı bir portföy yönetim şirketinin ortağı olmaz, fakat fon portföyünün ekonomik sonuçlarına katılma payı üzerinden katılır.

Kolektif yatırım mantığı, çok sayıda yatırımcının birikimlerinin tek tek ulaşamayacakları ölçekte ve çeşitlilikte bir portföy içinde yönetilmesine dayanır.

Kaynakta yatırım fonlarının avantajları arasında riskin dağıtılması ve profesyonel yönetim öne çıkar.

Tek bir yatırımcı sınırlı kaynakla yalnız birkaç araca yatırım yapabilirken, fon portföyü paylar, tahviller, para piyasası araçları, kıymetli madenler, kira sertifikaları veya uygun görülen diğer araçlar arasında dağıtılabilir.

Bu çeşitlendirme, belirli bir varlık fiyatındaki düşüşün portföyün tamamına etkisini azaltabilir.

Profesyonel yönetim ise piyasa gelişmelerinin izlenmesi, portföy işlemlerinin zamanında yapılması ve mevzuat sınırlarının takip edilmesi bakımından önemlidir.

Yatırım fonlarının inançlı mülkiyet esasına dayanması, kurucu ile katılma payı sahipleri arasındaki ilişkiyi açıklar.

Tasarruf sahipleri fonla ilgili işlemleri yapma yetkisini kurucuya verir; bu yetki fon içtüzüğüyle kurulur.

Kurucu, fonu içtüzük ve izahname esaslarına uygun biçimde ve katılma payı sahiplerinin haklarını koruyarak yönetmek veya yönettirmek zorundadır.

III-52.1 sayılı Tebliğ yeni yapıda münhasıran portföy yönetim şirketlerinin yatırım fonlarının kurucusu ve yöneticisi olacağını, fon portföyündeki varlık ve işlemlerin ise portföy saklama hizmeti yürüten kuruluşlarca saklanacağını düzenler.

Dışarıdan hizmet alınması kurucunun sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

Fon malvarlığının korunması, yatırım fonu düzeninin merkezindedir.

Fon portföyündeki varlıkların Kurulun portföy saklama düzenlemelerine göre saklanması zorunludur ve fonun kurucusu, yöneticisi ile portföy saklayıcısının fona ilişkin hesap ve işlemleri Kurul denetimine tabidir.

Fon malvarlığı, fon hesabına olması ve içtüzük ile izahnamede hüküm bulunması şartıyla kredi almak, türev araç işlemleri, açığa satış veya benzer işlemler dışında teminat gösterilemez ve rehnedilemez.

Kurucunun veya portföy saklayıcısının yönetimi kamu kurumlarına devredilse bile fon malvarlığı başka amaçla kullanılamaz; kamu alacakları dahil haczedilemez, ihtiyati tedbire konu edilemez ve iflas masasına dahil edilemez.

Bu ayrılık, katılma payı sahibinin fon dışı borçlardan korunmasını sağlar.

Şemsiye fon yapısı, Tebliğ'in yatırım fonu mimarisindeki temel yeniliklerinden biridir.

Şemsiye fon, katılma payları tek bir içtüzük kapsamında ihraç edilen fonları kapsar.

Her katılma payı ihracı için ayrı izahname ve yatırımcı bilgi formu düzenlenerek şemsiye fona bağlı fonlar oluşturulur.

Her fonun varlık ve yükümlülükleri birbirinden ayrıdır; şemsiye fonun tasfiyesi veya devri halinde bağlı fonların da tasfiyesi veya devri gündeme gelir.

Böylece tek bir kurumsal çatı altında farklı stratejilere sahip fonların yatırımcıya sunulması mümkün olur.

Azami fon tutarı uygulamasının kaldırılması ve açık uçlu fon yapısına geçilmesi de bu sistemin dinamik işleyişini destekler.

Şemsiye fon türleri, fonun yatırım stratejisini yatırımcıya anlatan sınıflandırma aracıdır.

Borçlanma araçları şemsiye fonunda fon toplam değerinin büyük kısmı kamu veya özel sektör borçlanma araçlarına, hisse senedi şemsiye fonunda paylara, kıymetli madenler şemsiye fonunda altın ve diğer kıymetli madenlere yönelir.

Para piyasası şemsiye fonu kısa vadeli ve likiditesi yüksek araçlara, katılım şemsiye fonu faize dayalı olmayan araçlara, fon sepeti şemsiye fonu diğer fon ve borsa yatırım fonu katılma paylarına dayanır.

Değişken, serbest, garantili, koruma amaçlı, karma ve çalışanlara yönelik özel şemsiye fonlar da kaynakta düzenlenir.

Bu sınıflandırmalar unvanda ve bilgilendirme dokümanlarında yanıltıcı olmayan bir anlatımla yansıtılmalıdır.

Fonun portföyüne girebilecek varlıklar da bu stratejiyle uyumlu olmalıdır.

Şemsiye fona bağlı fonlar yerli ve yabancı menkul kıymetlere, mevduat veya katılma hesaplarına, kıymetli madenlere, fon katılma paylarına, repo ve ters repo işlemlerine, kira sertifikalarına, gayrimenkul sertifikalarına, varantlara, para piyasası işlemlerine, türev araç teminat ve primlerine ve Kurulca uygun görülen diğer araçlara yatırım yapabilir.

Yapılandırılmış yatırım araçları gibi daha karmaşık ürünlerde yatırım stratejisine ve risk yapısına uygunluk, borsada işlem görme, derecelendirme, saklama ve likidite gibi ek koşullar aranır.

Bu kapsam, fonun çeşitlendirme imkanını artırırken, portföy yönetiminin belge ve sınırlama disiplinine bağlı kalmasını gerektirir.

Fon unvanı yatırımcıyı yönlendiren ilk işaretlerden biridir ve yatırım stratejisine uygun olmalıdır.

Unvanın başka fonlarla aşırı benzerlik göstermemesi, fonla ilgisiz kurum veya kişileri çağrıştırmaması, kurucunun kanıtlanamayan üstünlüklerini ima etmemesi ve yatırımcıyı yanıltmaması gerekir.

Yabancı para ve sermaye piyasası araçlarına belirli ağırlıkta yatırım yapan fonlarda yabancı ibaresi, belirli varlık grubuna yoğunlaşan fonlarda bu varlık grubunu gösteren ibare ve hisse senedi yoğun fonlarda ilgili ibare kullanılır.

Böylece unvan, pazarlama süsü değil, izahname ve yatırımcı bilgi formuyla tutarlı bir kamuyu aydınlatma aracıdır.

Katılma paylarının ihracı için izahname ve yatırımcı bilgi formu hazırlanması gerekir.

Fon izahnamesi, fonun özelliklerine ve hak ile risklerine ilişkin yatırımcının bilinçli değerlendirme yapmasına yarayan kamuyu aydınlatma belgesidir.

Yatırımcı bilgi formu ise fonun yapısını, yatırım stratejisini ve risklerini makul ölçüde anlaşılır kılan kısa ve öz bir dokümandır.

Bu formda fonu tanıtıcı bilgiler, yatırım amacı ve politikası, performans bilgileri, ücret ve giderler, risk-getiri profili ve alım satım esasları gibi temel unsurlar yer alır.

Kurucu, yatırımcı bilgi formunun içtüzük ve izahnameyle tutarlılığından, doğruluğundan, güncelliğinden ve yanlış ya da eksik bilgilerden doğacak zararlardan sorumludur.

Katılma payı, yatırımcının fondaki ekonomik konumunu ve bu konuma bağlı haklarını elektronik kayıt düzeninde temsil eden sermaye piyasası aracıdır.

Katılma paylarının itibari değeri yoktur.

Fon birim pay değeri, fon toplam değerinin katılma payı sayısına bölünmesiyle hesaplanır ve alım satıma esas fiyatı oluşturur.

Kural olarak fonların birim pay değerinin günlük hesaplanması ve ilan edilmesi esastır.

Para piyasası ve kısa vadeli borçlanma araçları fonları dışında alım satım emirleri, emrin verilmesini izleyen ilk hesaplamada bulunacak pay fiyatı üzerinden yerine getirilir.