Atatürk İlkeleri Konu Anlatımı

Atatürk ilkeleri, Türk inkılabının yalnız sonuçlarını değil, bu sonuçların dayandığı dünya görüşünü anlatır.

Kaynak, Türk inkılabının Türk milletini akıl ve bilimin rehberliğinde çağdaş medeniyetler seviyesinin üzerine çıkarma amacını taşıdığını belirtir.

Bu süreçte özgürlük ve milli iradeden taviz verilmemiş, fikri altyapı Atatürk ilkeleriyle kurulmuştur.

İlkeler birbirinden kopuk parolalar değildir; aynı devlet ve toplum tasarımının farklı alanlardaki dayanaklarıdır.

Cumhuriyetçilik ve laiklik siyasi alanla, devletçilik ekonomik alanla, inkılapçılık, milliyetçilik ve halkçılık sosyal alanla ilişkilendirilir.

İlkelerin anayasal ve siyasi gelişiminde 1931 ve 1937 tarihleri önemlidir.

1931’de Halk Fırkası’nın yeni programında Türkiye’nin milliyetçi, halkçı, devletçi, laik ve inkılapçı bir cumhuriyet olduğu belirtilmiştir.

Bu düzenleme 1937’de Anayasa’ya aynen dahil edilmiştir.

Bu süreç, ilkelerin önce parti programında siyasal kimlik olarak şekillendiğini, sonra anayasal düzeyde devletin temel nitelikleri arasına alındığını gösterir.

KPSS açısından burada önemli olan, ilkelerin tek bir tarihte bir defada doğmadığını; Millî Mücadele, Cumhuriyet’in ilanı ve inkılapların gelişimi içinde kademeli biçimde devlet ve millet hayatına yerleştiğini kavramaktır.

Cumhuriyetçilik, milletin egemenliği kendi elinde tutması ve bunu belirli süreler için seçtiği milletvekilleri aracılığıyla kullanması esasına dayanır.

Kaynak cumhuriyeti hem devlet şekli hem siyasi rejim olarak açıklar.

Bu rejimin dayanağı milli egemenliktir; devlet yönetimi kişilere veya belirli bir zümreye değil millete ait olur.

Millî Mücadele süresince Mustafa Kemal’in uyguladığı politikaların temelinde millete yönetimde söz hakkı tanıma düşüncesi vardır.

Cumhuriyet’in ilanı için zemin, Millî Mücadele’nin başarıya ulaşması, saltanatın kaldırılması ve Lozan Barış Antlaşması’nın imzalanmasıyla oluşmuştur.

29 Ekim 1923’te devletin yönetim şekli cumhuriyet olarak ilan edilmiştir.

Cumhuriyetçilik ilkesini sadece monarşinin karşıtı olarak görmek eksik olur.

Kaynağa göre Atatürkçü düşünce sisteminde cumhuriyetçilik milliyetçi olduğu kadar demokratik, özgürlükçü ve çoğulcu bir nitelik taşır.

Mustafa Kemal’in cumhuriyetin milletin kendi istek ve arzusu ile oluştuğunu, cumhuriyetle hükümet ve millet arasında ayrılık kalmadığını vurgulaması bu noktayı açıklar.

Cumhuriyetçilik, halkın yönetimde söz sahibi olmasını ve devlet başkanının belirli süre için seçilmesini sağlayan kurumsal çerçevedir.

Bu nedenle seçim, temsil, meclis ve milli egemenlik kavramları bu ilke içinde birlikte düşünülür.

Milliyetçilik, millet kavramına dayanır.

Kaynak, milletin özünde bir vatan ile bu vatandaki insanları birleştiren maddi ve manevi bağların bulunduğunu; kültürel ve sosyal değerler yanında ortak ülkünün de millet oluşumunda yer aldığını belirtir.

Mustafa Kemal’in Türkiye Cumhuriyeti’ni kuran Türkiye halkına Türk milleti denir ifadesi, milliyetçiliğin ırk esasına değil siyasal ve kültürel birlik anlayışına dayandığını gösterir.

Millî Mücadele yıllarında hakimiyet-i milliye, Kuvay-ı Milliye ve Büyük Millet Meclisi gibi kavramlarda millilik vurgusu öne çıkmıştır.

O dönemde milliyetçilik vatanı savunma ve kurtarma anlamı taşırken, Cumhuriyet sonrasında siyasal, kültürel ve ekonomik faaliyetlerle ilişkili daha geniş bir çerçeveye dönüşmüştür.

Atatürk milliyetçiliği sınıf ve ırk ayrımını reddeder.

Kaynakta verilen tanım, Türk toplumunun özel karakterlerini ve bağımsız kimliğini saklı tutarken çağdaş milletlerle paralel ve dengeli gelişme amacına işaret eder.

Bu anlayış bağımsızlığı ve halk egemenliğini esas alır, çağdaşlaşmayı dışlamaz.

Dolayısıyla milliyetçilik yalnız geçmişe bağlılık değil, milli kimliği koruyarak ilerleme düşüncesidir.

Millî değerleri güçlendirme, bağımsızlığı savunma ve çağdaş dünya ile ilişki kurma aynı ilke içinde birleşir.

Halkçılık, aynı toprak üzerinde yaşayan ve kültürel bağlarla politik kurumlar etrafında birleşen halkı tek ve eşit kabul etmeyi ifade eder.

Kaynak halkçılığı sosyal devlet anlayışıyla halkı gözetmek ve halktan yana siyaset yapmak olarak açıklar.

Millî Mücadele yıllarında bürokrat, eşraf, köylü ve çiftçi gibi kesimler arasında kurulan ittifak halkçılığın doğuşuna zemin hazırlamıştır.

Mustafa Kemal’in halkı geleceği ve çıkarları ortak bir toplumsal heyet olarak nitelemesi, farklı kesimlerin aynı siyasal bütün içinde eşit kabul edildiğini gösterir.

Halkçılık, milliyetçilik ilkesinin doğal sonucu olarak da sunulur.

Halkçılığın üç önemli unsuru halkın yönetimde pay sahibi olması, sınıf mücadelesinin olmaması ve eşitliktir.

Halk Fırkası’nın 1931 programında irade ve hakimiyetin kaynağının millet olduğu, kanunlar önünde mutlak eşitlik kabul edildiği ve hiçbir ferde, aileye, sınıfa veya cemaate imtiyaz tanınmadığı belirtilmiştir.

Bu ifade halkçılığın seçkinci veya sınıfsal ayrıcalık fikrini reddettiğini gösterir.

Sosyal devlet kavramı da burada anlam kazanır; devlet vatandaşlara daha iyi hizmet sunmak, sosyal adaleti ve düzeni sağlamak için imkanlarını kullanan bir model olarak düşünülür.

Laiklik, din ile devlet işlerinin birbirinden ayrılması ve her vatandaşın din ve vicdan hürriyetine sahip olmasıdır.

Atatürk’e göre laiklik yalnız din ve devlet işlerinin ayrılığı değil, bütün yurttaşların vicdan, ibadet ve din özgürlüğüne sahip olmasıdır.

Kaynak laikliğin millî hakimiyet fikriyle yakından ilişkili olduğunu ve onu desteklediğini belirtir.

Çünkü egemenliğin kaynağı millet olduğunda, devlet düzeninin dini otoriteye değil akıl, bilim ve hukuka dayanması gerekir.

Sosyal hayat, eğitim sistemi ve hukuk kuralları laiklik anlayışıyla yeniden düzenlenirken çağdaşlık hedeflenmiştir.

Laiklik, millet bütünlüğünü pekiştiren bir ilke olarak da anlatılır.

Eğitim birliği ve laiklik, farklı inanç ve düşünce gruplarının aynı vatandaşlık çatısı altında birleşmesine katkı sağlar.

Devlet ve hukukun laikleşmesi, yeni modern devletin temel prensibi ve inkılabın hedefi olarak görülür.

Laiklik karşıtlığı ile din özgürlüğünü savunmak birbirine karıştırılmamalıdır; kaynak açık biçimde dine saygı gösterildiğini, fakat din işlerinin millet ve devlet işleriyle karıştırılmamasına çalışıldığını aktarır.

Devletçilik, 1920’li yıllarda özel sektörün sanayileşme beklentilerine cevap verememesi ve 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı’nın getirdiği sıkıntılar karşısında gelişti.

Devlet, siyasi ve ekonomik koşullar nedeniyle girişimcilerin desteklere rağmen yetersiz kaldığı alanlarda ekonomik planlama ve yatırımları üstlendi.

1934’te uygulanan Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı bu politikanın somut karşılığıdır; plan özellikle ham maddesi Türkiye’den sağlanabilen sanayileşme alanlarına ağırlık vermiştir.

Atatürk devletçiliği sosyalizmden tercüme edilmiş bir sistem olarak değil, Türkiye’nin gereksinimlerinden doğan ve Türkiye’ye özgü bir sistem olarak açıklamıştır.

Devletçilik özel girişimi bütünüyle reddetmez.

Kaynakta Atatürk’ün devletçiliği, bireylerin özel girişimlerini esas tutmak fakat büyük bir milletin gereksinimleri ve yapılmayan işler göz önüne alınarak memleket ekonomisini devletin eline almak şeklinde tanımladığı belirtilir.

İnönü’nün mutedil devletçilik ifadesi de bu ilkeyi hem liberalizmden hem sosyalizmden ayırır.