Atatürk'ün Hayatı ve Kişiliği Konu Anlatımı

Atatürk'ün hayatı ve kişiliği, yalnız doğum tarihi, okul adı ya da savaş başarısı ezberiyle kavranamaz.

Bu başlıkta asıl mesele, Mustafa Kemal'in hangi ortamda yetiştiğini, hangi okullardan geçtiğini, hangi fikirlerle karşılaştığını ve bu birikimi hangi tarihî koşullarda liderliğe dönüştürdüğünü birlikte görmektir.

1881'de Ali Rıza Efendi ile Zübeyde Hanım'ın çocuğu olarak Selanik'te dünyaya geldi.

Ailesinin Balkan coğrafyasıyla bağı, onun çocukluk yıllarını Osmanlı Devleti'nin Rumeli'deki çok hareketli ortamına yerleştirir.

Bu nedenle Mustafa Kemal'in kişiliğini anlatırken Selanik yalnız bir doğum yeri değil, siyasi gerilimlerin, kültürel çeşitliliğin ve farklı toplulukların yan yana yaşadığı bir yetişme çevresidir.

Selanik'in etkisi, sınavlarda genellikle çok uluslu yapı ve fikir hayatı üzerinden sorulur.

Şehir Türk, Yunan, Bulgar, Makedon, Yahudi ve başka toplulukları barındıran, Avrupa ile kara ve demir yolu bağlantıları bulunan işlek bir liman kentiydi.

Basın yayın hayatının canlı olması, farklı siyasi görüşlerin duyulabilmesi ve Avrupa'ya yakınlık, genç Mustafa'nın olaylara tek cepheden bakmayan bir zihne sahip olmasına katkı sağladı.

Rumeli'deki ayaklanmalar ve Osmanlı topraklarının paylaşılmasına dönük planlar da onun çocukluk dünyasının arka planındaydı.

Bu ortam, ileride görülecek bağımsızlık hassasiyetinin ve sorunları geniş çerçevede değerlendirme alışkanlığının ilk zeminini oluşturdu.

Eğitim hayatının başlangıcında aile içindeki tercih farkı dikkat çekicidir.

Zübeyde Hanım mahalle mektebini isterken Ali Rıza Efendi yeni usulle eğitim veren Şemsi Efendi Mektebini tercih etti.

Mustafa Kemal önce mahalle mektebine başladı, kısa süre sonra Şemsi Efendi Mektebine geçti.

Bu geçiş, onun hayatında modern eğitime yönelişin erken bir örneğidir.

Daha sonra Selanik Mülkiye Rüştiyesine başladı, fakat buradaki öğrenimini tamamlamadan Selanik Askerî Rüştiyesine geçti.

Askerî Rüştiyenin havası, disiplinli eğitim kadrosu, vatan sevgisi ve devletin sorunlarına ilişkin anlatımlar onun karakterini şekillendirdi.

Matematik öğretmeni Yüzbaşı Mustafa Efendi'nin ona Kemal adını vermesi de çalışkanlık, olgunluk ve yetenekleriyle fark edildiğini gösteren sembolik bir ayrıntıdır.

Manastır Askerî İdadisi, Mustafa Kemal'in fikir dünyasının belirgin biçimde genişlediği dönemdir.

1896'da bu okula girdiğinde Balkanlardaki milliyetçilik hareketlerinin güçlü biçimde hissedildiği bir şehirde bulunuyordu.

Arkadaşı Ömer Naci, hitabet ve şiire olan ilgisini artırdı.

Namık Kemal'in hürriyet ve vatan düşüncesini işleyen eserleri ile Mehmet Emin Yurdakul'un Türk kimliğini öne çıkaran şiirleri, onun millî duyarlılığını besledi.

Tarih öğretmeni Kolağası Mehmet Tevfik Bey'in etkisiyle özellikle Türk tarihine ilgi duyması, geçmişi yalnız bilgi yığını olarak değil, millet bilincini güçlendiren bir alan olarak görmesine yardım etti.

Fransızcasını geliştirme çabası da onu Avrupa düşüncesine açan önemli bir basamak oldu.

İstanbul'daki Harp Okulu ve Harp Akademisi yılları, askerî eğitim ile siyasi farkındalığın birleştiği aşamadır.

Mustafa Kemal Harp Okulunu teğmen rütbesiyle bitirdi, Harp Akademisinden 1905'te kurmay yüzbaşı olarak mezun oldu.

Bu dönemde Namık Kemal, Tevfik Fikret ve Abdülhak Hamit gibi isimlerin eserlerini okuması, edindiği çevre ve tecrübelerle birlikte memleket meselelerine ilgisini artırdı.

Kurmay subaylık eğitimi ona planlama, neden sonuç ilişkisi kurma ve kararları daha geniş sonuçlarıyla değerlendirme alışkanlığı kazandırdı.

Bu özellik, ileride hem cephelerde hem de siyasi örgütlenme döneminde görülecek olan soğukkanlı, hesaplı ve hedefe dönük tutumun eğitim boyutunu açıklar.

Mustafa Kemal'in fikir hayatını etkileyen düşünürler, kişiliğindeki ana kavramları anlamak için önemlidir.

Namık Kemal vatanseverlik, Rousseau yurttaşlık ve egemenlik, Montesquieu demokrasi, Voltaire bilimsellik ve akılcılık, Ziya Gökalp ile Mehmet Emin Yurdakul milliyetçilik düşüncesi bakımından öne çıkar.

Bu etkiler, onun ileride kuracağı yeni devletin bağımsızlık, millî egemenlik, çağdaşlaşma ve akla dayalı yönetim anlayışıyla ilişkilidir.

Burada dikkat edilmesi gereken, Mustafa Kemal'in fikirleri pasif biçimde alan biri olmamasıdır.

Okuduklarını değerlendiren, satır altları çizen, notlar alan ve bazı düşünceleri sorgulayan bir okuma biçimine sahipti.

Nutuk, Medeni Bilgiler, Geometri ve askerî eserler yazması da okurluğunun üretken bir yönle birleştiğini gösterir.

Hayatına yön veren şehirler, onun kişiliğinin farklı taraflarını tamamlar.

Selanik çok kültürlü ortamı ve fikir canlılığıyla hoşgörülü ve geniş bakışlı olmasına; Manastır stratejik konumu ve milliyetçilik hareketleriyle tarih ve millet bilincine; İstanbul devlet merkezini ve ülke sorunlarını yakından tanımasına katkı verdi.

Şam'da 5. Ordu görevi sırasında yönetimdeki aksaklıkları ve ayrılıkçı hareketleri gözlemledi, Vatan ve Hürriyet adlı gizli cemiyeti kurarak örgütlenme deneyimi kazandı.

Sofya'da ataşemiliter olarak Avrupa siyasetini, kültürünü ve diplomasisini izledi; Bulgaristan'daki Türklerin sorunlarıyla ilgilendi ve modern bir toplum düzeni üzerine düşünceler geliştirdi.

Böylece şehir tecrübesi, okul bilgisinin gerçek hayatla sınandığı alan oldu.

Askerlik deneyimi, Mustafa Kemal'in liderliğini görünür kılan ikinci büyük çizgidir.

Trablusgarp Savaşı'nda Osmanlı Devleti bölgeye düzenli biçimde asker gönderemediği için Mustafa Kemal, Enver Bey ve Fethi Bey gibi gönüllü subaylar halkı teşkilatlandırarak mücadele etti.

Derne ve Tobruk'taki başarıları, sınırlı imkanlarla örgütleme ve sahada karar alma becerisini gösterdi.

Çanakkale Cephesi'nde Anafartalar, Arıburnu ve Conkbayırı'ndaki mücadelesi savaşın seyrini etkileyerek onu askerî bakımdan daha geniş çevrelerce tanınır hale getirdi.

Kafkas Cephesi'nde Muş ve Bitlis'in geri alınmasında görev alması da farklı cephe koşullarında komuta tecrübesi kazandığını gösterir.

Mondros Ateşkes Antlaşması sonrasındaki tutumu, askerî liderlikten millî siyasi liderliğe geçişin başlangıcıdır.

13 Kasım 1918'de İstanbul'a geldiğinde İtilaf donanmasının varlığı karşısında bağımsızlık düşüncesi daha da belirginleşti.

Samsun ve çevresindeki asayiş sorunu gerekçesiyle 9. Ordu Müfettişi olarak görevlendirilmesi, ona Anadolu'ya geçme imkanı verdi.

19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıkışı, Millî Mücadele'nin başlangıcı kabul edilir.