Mali Müşavirlik Muhasebe Denetimi Denetim Raporu ve Görüş Türleri Konu Anlatımı

BDS 700, bağımsız denetimin raporlama aşamasını yalnız biçimsel bir rapor yazma işi olarak değil, görüş oluşturma sürecinin son halkası olarak düzenler.

Denetçinin iki amacı vardır: elde edilen denetim kanıtlarından çıkarılan sonuçları değerlendirerek finansal tablolara ilişkin görüş oluşturmak ve bu görüşü yazılı rapor aracılığıyla açık biçimde ifade etmek.

Bu nedenle denetçi raporu, denetim boyunca toplanan kanıtların ve yapılan değerlendirmelerin görünür sonucudur.

Raporun standartlaştırılmış yapısı, farklı denetimlerde karşılaştırılabilirliği artırır ve kullanıcıların olağandışı durumları daha kolay fark etmesine yardım eder.

Görüş oluşturmanın ilk adımı, finansal tabloların tüm önemli yönleriyle geçerli finansal raporlama çerçevesine uygun hazırlanıp hazırlanmadığına karar vermektir.

Denetçi bu karara ulaşırken bir bütün olarak finansal tabloların hata veya hile kaynaklı önemli yanlışlık içerip içermediği hakkında makul güvence elde etmiş olup olmadığını değerlendirir.

Bu değerlendirmede yeterli ve uygun denetim kanıtı elde edilip edilmediğine ilişkin sonuç, düzeltilmemiş yanlışlıkların tek başına veya toplu olarak önemli olup olmadığına ilişkin sonuç ve BDS 700’de ayrıca zorunlu kılınan finansal tablo değerlendirmeleri birlikte dikkate alınır.

Böylece görüş, tek bir prosedürün değil, kanıt, yanlışlık ve sunum değerlendirmelerinin birleşik sonucudur.

Denetçi, finansal tabloların geçerli finansal raporlama çerçevesi hükümlerine uygun hazırlanıp hazırlanmadığını değerlendirirken işletmenin muhasebe uygulamalarının nitel yönlerine de bakar.

Yönetimin yargılarında muhtemel taraflılık göstergeleri bu noktada önem kazanır.

Örneğin yönetimin denetim boyunca dikkatine sunulan yanlışlıkları seçici biçimde düzeltmesi veya muhasebe tahminlerinde taraflılık göstergelerinin bulunması, finansal tabloların bütününe ilişkin değerlendirmeyi etkileyebilir.

Denetçi ayrıca seçilen ve uygulanan önemli muhasebe politikalarının uygun biçimde açıklanıp açıklanmadığını, işletmenin ihtiyacına uygun ve anlaşılabilir sunulup sunulmadığını ve geçerli çerçeveyle tutarlı olup olmadığını değerlendirir.

Muhasebe tahminleri ve finansal tablo açıklamaları da görüş öncesi değerlendirme alanına girer.

Denetçi, yönetim tarafından yapılan muhasebe tahminlerinin ve ilgili açıklamaların makul olup olmadığını ele alır.

Finansal tablolarda sunulan bilgilerin ihtiyaca uygun, güvenilir, karşılaştırılabilir ve anlaşılabilir olup olmadığına bakar.

Bu değerlendirme, dahil edilmesi gereken bilgilerin dahil edilip edilmediğini, bilgilerin uygun biçimde sınıflandırılıp sınıflandırılmadığını, bir araya getirilip getirilmediğini veya alt bölümlere ayrılıp ayrılmadığını ve özelliğine uygun belirtilip belirtilmediğini içerir.

İhtiyaca uygun olmayan ya da açıklanan konuların doğru anlaşılmasını engelleyen bilgilerin genel sunumu zedeleyip zedelemediği de ayrıca düşünülür.

Gerçeğe uygun sunum çerçevesi kullanıldığında değerlendirme daha geniştir.

Denetçi yalnız çerçeve hükümlerine uyulup uyulmadığına bakmaz; finansal tabloların gerçeğe uygun sunum sağlayıp sağlamadığını da ele alır.

Bunun için finansal tabloların genel sunumu, yapısı ve içeriği ile tabloların temelini oluşturan işlem ve olayları gerçeğe uygun sunumu sağlayacak şekilde yansıtıp yansıtmadığı değerlendirilir.

Uygunluk çerçevesinde ise gerçeğe uygun sunum değerlendirmesi zorunlu değildir; ancak çok istisnai durumlarda denetçi finansal tabloların yanıltıcı olduğu sonucuna varırsa bunu yönetimle müzakere eder ve rapora etkisini değerlendirir.

Görüşün şekli bu değerlendirmelerin sonucuna bağlanır.

Denetçi finansal tabloların tüm önemli yönleriyle geçerli finansal raporlama çerçevesine uygun hazırlandığı sonucuna varırsa olumlu görüş verir.

Gerçeğe uygun sunum çerçevesinde olumlu görüş, finansal tabloların çerçeveye uygun olarak tüm önemli yönleriyle gerçeğe uygun biçimde sunulduğu veya doğru ve gerçeğe uygun bir görünüm sağladığı ifadeleriyle kurulabilir.

Uygunluk çerçevesinde olumlu görüş, finansal tabloların tüm önemli yönleriyle geçerli çerçeveye uygun hazırlandığını belirtir.

Buna karşılık denetçi elde edilen kanıtlara dayanarak finansal tabloların önemli yanlışlık içerdiği sonucuna varırsa veya önemli yanlışlık içermediği sonucuna varmak için yeterli ve uygun kanıt elde edemezse BDS 705 uyarınca olumlu görüş dışında bir görüş verir.

Denetçi raporu yazılı olarak düzenlenir ve Türkiye uygulamasında ek biçime uygun hazırlanır.

Raporun başlığında bağımsız denetçi raporu ifadesi açıkça yer alır ve rapor duruma göre sözleşmede ya da mevzuatta belirtilen muhataba hitaben düzenlenir.

İlk bölüm görüş bölümüdür.

Bu bölümde finansal tabloları denetlenmiş işletme belirtilir, finansal tabloların denetlendiği ifade edilir, finansal tabloları oluşturan her bir tablonun başlığı ve ilgili tarih veya dönem açıklanır, önemli muhasebe politikalarının özeti dâhil dipnotlara atıfta bulunulur.

Geçerli finansal raporlama çerçevesi TMS veya UKSMS gibi çerçevelerden biri değilse, çerçevenin kaynağı görüşte açıklanır.

Görüş bölümünün hemen ardından görüşün dayanağı bölümü gelir.

Bu bölümde denetimin BDS’lere uygun yürütüldüğü belirtilir, denetçinin BDS kapsamındaki sorumluluklarının açıklandığı bölüme atıf yapılır, denetçinin etik hükümler uyarınca işletmeden bağımsız olduğu ve diğer etik sorumluluklarını yerine getirdiği açıklanır.

Ayrıca denetçi, denetim sırasında elde ettiği kanıtların görüşüne dayanak oluşturmak için yeterli ve uygun olduğu kanaatine varıp varmadığını belirtir.

Gerekli hâllerde işletmenin sürekliliği, kilit denetim konuları ve diğer bilgilerle ilgili bölümler de raporda yer alır.

Türkiye uygulamasında denetime tabi şirketlerin finansal tablolarında kilit denetim konuları BDS 701’e göre raporlanır.

Rapor, yalnız denetçinin görüşünü değil, yönetimin ve denetçinin sorumluluklarını da açıklar.

Yönetimin finansal tablolara ilişkin sorumlulukları bölümünde yönetimin finansal tabloları geçerli çerçeveye uygun hazırlamaktan ve hata veya hile kaynaklı önemli yanlışlık içermeyecek şekilde hazırlanması için gerekli gördüğü iç kontrolden sorumlu olduğu belirtilir.

Ayrıca işletmenin sürekliliğini devam ettirme kabiliyetinin değerlendirilmesi ve gerektiğinde süreklilikle ilgili hususların açıklanması da yönetimin sorumluluğundadır.

Finansal raporlama sürecinin gözetiminden sorumlu olanlar farklı kişilerse raporda bunlar da belirtilir.

Bağımsız denetçinin sorumlulukları bölümü, raporun kullanıcıya denetimin sınırlarını anlatan kısmıdır.

Denetçinin amacı, finansal tabloların hata veya hile kaynaklı önemli yanlışlık içerip içermediğine ilişkin makul güvence elde etmek ve denetçi görüşünü içeren raporu düzenlemektir.

Makul güvence yüksek bir güvence seviyesidir; fakat mevcut önemli yanlışlığın her zaman tespit edileceğini garanti etmez.

Yanlışlıkların hata veya hile kaynaklı olabileceği ve kullanıcıların ekonomik kararlarını etkilemesi makul ölçüde bekleniyorsa önemli kabul edileceği açıklanır.

Denetçi denetim boyunca mesleki muhakeme kullanır ve mesleki şüpheciliğini sürdürür; riskleri belirler, bu risklere karşı prosedürler tasarlar, yeterli ve uygun kanıt elde eder, iç kontrolü prosedür tasarlamak amacıyla değerlendirir, muhasebe politikaları ve tahminleri inceler, süreklilik hakkında sonuca varır ve gerçeğe uygun sunum çerçevesinde genel sunumu değerlendirir.