Denetim Türleri ve Denetçi Türleri Konu Anlatımı

Denetim türleri ve denetçi türleri konusu, BDS 200’deki bağımsız denetim mantığı anlaşılmadan ezberlenirse eksik kalır.

Standartta finansal tabloların bağımsız denetimi, hedef kullanıcıların finansal tablolara duyduğu güven seviyesini artıran bir çalışma olarak kurulmuştur.

Bu güven artışı, denetçinin finansal tabloların tüm önemli yönleriyle geçerli finansal raporlama çerçevesine uygun hazırlanıp hazırlanmadığı hakkında görüş vermesiyle sağlanır.

Dolayısıyla bağımsız denetim, işletmenin her işleminin kusursuz olduğunu kanıtlama faaliyeti değildir.

Denetçinin açıklaması finansal tablolar üzerinedir; işletmenin gelecekteki ekonomik başarısı, yönetimin faaliyetleri ne kadar verimli yürüttüğü veya her türlü mevzuat sorumluluğunun yerine getirilip getirilmediği hakkında sınırsız güvence üretmez.

Bu başlıkta ilk ayrım, finansal tabloları hazırlayan taraf ile onları denetleyen taraf arasındadır.

BDS 200, denetime tabi finansal tabloların üst yönetimden sorumlu olanların gözetiminde yönetim tarafından hazırlandığını belirtir.

Denetçi görüş verir; finansal tablo hazırlama görevini yönetimden devralmaz.

Finansal tabloların denetlenmiş olması da yönetimin veya üst yönetimden sorumlu olanların sorumluluklarını ortadan kaldırmaz.

Sınav sorusunda denetçi türü sorulduğunda bu ayrım önemlidir: bağımsız denetçi, yönetimin yerine geçen kişi değil, yönetimin hazırladığı tarihî finansal bilgileri geçerli raporlama çerçevesi ve BDS gerekleri çerçevesinde denetleyen taraftır.

Bağımsız denetçinin amacı iki yönlüdür.

Bir bütün olarak finansal tabloların hata veya hile kaynaklı önemli yanlışlık içerip içermediğine ilişkin makul güvence elde eder ve bu güvenceye dayanarak finansal tabloların tüm önemli yönleriyle geçerli finansal raporlama çerçevesine uygun hazırlanıp hazırlanmadığına dair görüş bildirir.

Ardından bulgularına uygun şekilde raporlama yapar ve BDS’lerin gerektirdiği bildirimlerde bulunur.

Bu iki amaç birlikte düşünülmelidir; kanıt toplayıp görüş oluşturmayan çalışma denetimin raporlama sonucuna ulaşmaz, raporlama ise yeterli ve uygun kanıt olmadan kurulamaz.

Makul güvence kavramı, denetimin sınırını gösterir.

Makul güvence yüksek bir güvence seviyesidir; ancak mutlak güvence değildir.

Denetçi, denetim riskini kabul edilebilir düşük bir seviyeye indirecek yeterli ve uygun denetim kanıtı elde ettiğinde bu seviyeye ulaşır.

Mutlak güvence beklenmemesinin sebebi, denetçinin ulaştığı sonuçlara dayanak olan kanıtların çoğu zaman kesin olmaktan çok ikna edici nitelikte olması ve denetimin yapısal kısıtlamalarının bulunmasıdır.

Bu nedenle doğru cevap çoğu zaman “denetçi her yanlışlığı bulmak zorundadır” gibi kesin ifadeleri değil, “önemli yanlışlıklar hakkında makul güvence sağlar” biçimindeki sınırlı ifadeyi izler.

Önemlilik, denetimin planlanması, yürütülmesi ve belirlenmiş yanlışlıkların değerlendirilmesi sırasında kullanılan ana ölçüdür.

Bir eksiklik veya yanlışlık, tek başına ya da diğer yanlışlıklarla birlikte finansal tablo kullanıcılarının bu tablolara dayanarak alacakları ekonomik kararları etkilemesi makul ölçüde bekleniyorsa önemli kabul edilir.

Bu değerlendirme sadece tutara bağlı değildir; yanlışlığın niteliği ve içinde bulunulan şartlar da etkilidir.

Denetçi görüşü finansal tabloları bir bütün olarak ele aldığı için, finansal tabloların bütünü açısından önemlilik taşımayan yanlışlıkları tespit etmekten sorumlu değildir.

BDS 200’de denetçi tipi, görevi üstlenen kişi ve yapılar üzerinden açıklanır.

Bağımsız denetçi denetimi yürüten kişi veya kişileri, genellikle sorumlu denetçiyi, denetim ekibinin diğer denetçilerini veya ilgili durumda denetim şirketini ifade eder.

Bir BDS belirli yükümlülüğün sorumlu denetçi tarafından yerine getirileceğini açıkça söylediğinde sorumluluk daha dar biçimde sorumlu denetçiye bağlanır.

Bu kullanım, denetçi kavramının tek bir kişiden ibaret olmadığını; kimi sorumlulukların ekip, kimi sorumlulukların denetim şirketi, kimi sorumlulukların sorumlu denetçi düzeyinde anlaşılması gerektiğini gösterir.

Mesleki şüphecilik, denetçinin kanıtı pasif biçimde kabul etmemesini sağlar.

Standart bu tutumu, sorgulayıcı yaklaşım, hata veya hile kaynaklı yanlışlığa işaret eden durumlara karşı dikkat ve denetim kanıtlarının titiz değerlendirilmesi olarak tanımlar.

Mesleki muhakeme ise denetimin yürütülmesi sırasında mevcut şartlara uygun adımlar için eğitim, bilgi ve deneyimin; mevzuat, BDS’ler, muhasebe standartları ve etik standartlar çerçevesinde kullanılmasıdır.

Şüphecilik kanıta yaklaşım tarzını, muhakeme ise hangi prosedürün, hangi zamanda ve hangi kapsamda uygulanacağına ilişkin karar kalitesini anlatır.

Denetim riski, finansal tablolar önemli yanlışlık içerdiği halde denetçinin duruma uygun olmayan görüş verme riskidir.

Bu risk, önemli yanlışlık riski ile tespit edememe riskinin birleşimi olarak düşünülür.

Önemli yanlışlık riski denetimden önce finansal tablolarda önemli yanlışlık bulunması ihtimalidir; yönetim beyanı düzeyinde yapısal risk ve kontrol riski bileşenlerine ayrılır.

Yapısal risk, ilgili kontrol dikkate alınmadan önce bir beyanın yanlışlığa açık olmasıdır.

Kontrol riski ise işletmenin kontrollerinin yanlışlığı zamanında önleyememesi veya tespit edip düzeltememesi riskidir.

Tespit edememe riski, denetçinin uyguladığı prosedürlerin mevcut önemli yanlışlığı yakalayamaması ihtimalidir.

Yeterli ve uygun denetim kanıtı, bağımsız denetçinin görüşünü taşıyan temeldir.

Yeterlilik kanıtın miktarını, uygunluk ise kanıtın ihtiyaca uygunluğunu ve güvenilirliğini ifade eder.

İhtiyaç duyulan kanıt miktarı, denetçinin önemli yanlışlık risklerine ilişkin değerlendirmesinden ve kanıtın kalitesinden etkilenir.

Riskler yüksekse daha çok veya daha güçlü kanıt gerekebilir; kanıt kalitesi düşükse sadece sayıyı artırmak her zaman yeterli olmaz.

Bu yüzden bağımsız denetçi türünü anlamak, yalnız unvanı bilmek değil, bu kişinin kanıt, risk, önemlilik, şüphecilik ve raporlama zinciri içinde neyi üstlendiğini görmektir.

BDS’lere uygun yürütülen denetimde denetçi, denetimle ilgili tüm BDS’lere uyar ve ilgili standardın tamamına, açıklayıcı hükümler ve uygulama bölümü dahil olmak üzere vakıf olur.

Bir BDS’nin ele aldığı şartlar mevcutsa o standart yürütülen denetimle ilgilidir.

Denetçi, BDS hükümlerine uymadığı sürece raporunda denetimin BDS’lere uygun yürütüldüğünü belirtemez.

İstisnai durumlarda belirli bir hükümden sapma gerekiyorsa, hükmün amacına ulaşmak için alternatif prosedür uygulanır.

Bu disiplin, bağımsız denetimi diğer inceleme veya kontrol faaliyetlerinden ayıran standartlara bağlı çalışma mantığını tamamlar.

BDS 200’deki finansal tablo tanımı da denetçinin hangi nesne üzerinde görüş verdiğini netleştirir.

Finansal tablolar, açıklamalar dahil tarihî finansal bilgilerin geçerli finansal raporlama çerçevesine göre biçimlendirilmiş sunumudur; tam set finansal tabloları ifade edebileceği gibi tek bir finansal tabloyu da kapsayabilir.