Denetime Giriş ve Temel Kavramlar Konu Anlatımı

BDS 200’de denetime giriş, önce denetimin kime ne sağladığını doğru konumlandırmakla başlar.

Denetimin amacı hedef kullanıcıların finansal tablolara duyduğu güven seviyesini artırmaktır.

Bu güven, denetçinin finansal tabloların tüm önemli yönleriyle geçerli finansal raporlama çerçevesine uygun hazırlanıp hazırlanmadığına ilişkin görüş vermesiyle oluşur.

Bu nedenle bağımsız denetim, işletmenin gelecekteki başarısını garanti eden veya yönetimin işlerini ne kadar etkin yürüttüğünü onaylayan bir faaliyet gibi düşünülmemelidir.

Denetçi görüşü, belirli bir finansal raporlama çerçevesine göre hazırlanmış finansal tabloların bütününe yönelen profesyonel bir sonuçtur.

Finansal tabloların kimin sorumluluğunda olduğu bu konunun sınav bakımından en kritik ayrımlarından biridir.

BDS 200, denetime tabi finansal tabloların yönetim tarafından, üst yönetimden sorumlu olanların gözetiminde hazırlandığını kabul eder.

Denetimin yapılması bu kişilerin sorumluluklarını ortadan kaldırmaz.

Aksine BDS’lere uygun bir denetim, yönetimin denetimin yürütülmesi için gerekli bazı sorumlulukları üstlendiği ön kabulüne dayanır.

Yönetim finansal tabloları hazırlar, gerekli iç kontrole ilişkin sorumluluğu taşır, denetçiye kayıtlar ve belgeler dâhil ilgili bilgilere erişim sağlar, talep edilen ilave bilgileri verir ve denetçinin gerekli gördüğü kişilerle kısıtlama olmadan görüşebilmesine imkân tanır.

Denetçinin görevi bu sorumluluğu üstlenmek değil, uygun kanıtlarla görüş oluşturmaktır.

Makul güvence kavramı denetimin gücünü ve sınırını aynı anda gösterir.

BDS’ler, finansal tabloların bir bütün olarak hata veya hile kaynaklı önemli yanlışlık içerip içermediği konusunda denetçinin makul güvence elde etmesini zorunlu kılar.

Makul güvence yüksek bir güvence seviyesidir; fakat mutlak güvence değildir.

Denetçi, finansal tablolar önemli yanlışlık içerdiği hâlde uygun olmayan görüş verme riskini kabul edilebilir düşük düzeye indirecek yeterli ve uygun denetim kanıtı elde ettiğinde makul güvenceye ulaşır.

Bunun mutlak olmamasının nedeni, denetim kanıtlarının çoğu zaman kesin olmaktan çok ikna edici nitelikte olması ve denetimin yapısal kısıtlamalarının bulunmasıdır.

Önemlilik, denetçinin hangi yanlışlıkların görüşü etkileyebilecek nitelikte olduğunu belirlemesinde kullanılan ana ölçüdür.

Yanlışlıkların tek başına veya toplu olarak finansal tablo kullanıcılarının ekonomik kararlarını etkilemesi makul ölçüde bekleniyorsa bunlar önemli kabul edilir.

Bu değerlendirme şartlara göre yapılır; yanlışlığın büyüklüğü, niteliği veya ikisinin birleşimi önem taşıyabilir.

Denetçi görüşünün finansal tabloları bir bütün olarak ele alması da buradan gelir.

Denetçi, bütün açısından önemlilik taşımayan her ayrıntı yanlışlığını bulmakla yükümlü değildir; ancak planlama, yürütme ve belirlenen yanlışlıkları değerlendirme aşamalarında önemlilik fikrini sürekli kullanır.

Denetçinin genel amaçları bu çerçeveyi işlevsel hâle getirir.

Denetçi, finansal tabloların hata veya hile kaynaklı önemli yanlışlık içerip içermediğine ilişkin makul güvence elde eder; böylece finansal tabloların geçerli finansal raporlama çerçevesine uygun hazırlanıp hazırlanmadığı hakkında görüş bildirir.

Ayrıca bulgularına uygun biçimde raporlama yapar ve BDS’lerin zorunlu tuttuğu bildirimleri yerine getirir.

Makul güvence elde edilemediğinde ve sınırlı olumlu görüş hedef kullanıcılara yapılacak bildirim açısından yeterli kalmadığında, BDS’ler görüş bildirmekten kaçınmayı veya mevzuata göre mümkünse denetimden çekilmeyi gündeme getirir.

Bu amaçlara ulaşmak için denetçinin tutumu da standartta ayrıca belirlenir.

Denetçi bağımsızlıkla ilgili olanlar dâhil etik hükümlere uyar.

Denetimi, finansal tabloların önemli yanlışlık içerebileceğini kabul ederek mesleki şüphecilik içinde planlar ve yürütür.

Mesleki şüphecilik, hata veya hile kaynaklı yanlışlığa işaret eden durumlara karşı dikkatli olmayı ve kanıtları titizlikle değerlendirmeyi gerektirir.

Yönetim ve üst yönetimden sorumlu olanlar hakkında geçmişte edinilmiş olumlu izlenimler, denetçinin sorgulayıcı yaklaşımını bırakmasına gerekçe olmaz.

Çelişen kanıtlar, güvenilirliği şüpheli belgeler, tutarsız cevaplar ve ek prosedür ihtiyacı doğuran durumlar bu tutumla ele alınır.

Mesleki muhakeme ise denetçinin standartları mekanik biçimde uygulamasını değil, mevcut şartlara uygun kararlar almasını sağlar.

Denetçi önemliliği, denetim riskini, prosedürlerin niteliğini, zamanlamasını ve kapsamını, denetim kanıtlarının yeterliliği ile uygunluğunu ve yönetimin finansal raporlama yargılarını değerlendirirken eğitimini, bilgisini ve deneyimini kullanır.

Bu muhakeme keyfî değildir; mevzuat, BDS’ler, muhasebe standartları ve etik standartlar çerçevesinde yapılır.

Bu nedenle sınavda mesleki muhakeme, denetçinin standarttan bağımsız hareket etmesi değil, standartların öngördüğü amaçlara somut koşullar içinde ulaşması anlamına gelir.

Kanıt ve risk ilişkisi BDS 200’ün denetim mantığını tamamlar.

Denetim kanıtının yeterliliği miktarı, uygunluğu ise kaliteyi ifade eder.

Gerekli kanıt miktarı önemli yanlışlık risklerine ilişkin değerlendirmeden ve kanıtın kalitesinden etkilenir.

Denetim riski, önemli yanlışlık riski ile tespit edememe riskinin fonksiyonudur.

Önemli yanlışlık riski denetimden önce finansal tablolarda önemli yanlışlık bulunması ihtimalidir; tespit edememe riski ise denetçinin uyguladığı prosedürlerin mevcut önemli yanlışlığı yakalayamaması riskidir.

Denetçi, bu riskleri kabul edilebilir düşük düzeye indirmek için yeterli ve uygun kanıt toplar.

Tanımlar bölümündeki kavramlar bu sistemi somutlaştırır.

Finansal tablolar, açıklamalar dâhil tarihî finansal bilgilerin geçerli finansal raporlama çerçevesine göre biçimlendirilmiş sunumudur.

Geçerli finansal raporlama çerçevesi yönetim tarafından kullanılan, işletmenin yapısı ve finansal tabloların amacı bakımından kabul edilebilir olan veya mevzuatın zorunlu kıldığı çerçevedir.

Gerçeğe uygun sunum çerçevesi gerektiğinde zorunlu açıklamaların ötesine geçilmesini veya çok istisnai durumlarda belirli bir hükümden sapılmasını kabul edebilir; uygunluk çerçevesi ise bu kabulleri içermez.

Bu ayrım, denetçi görüşünün hangi ifadeyle kurulacağını ve finansal tabloların nasıl değerlendirileceğini etkiler.

BDS 200 aynı zamanda denetçinin mevzuattan veya mesleki yükümlülüklerden doğan ek sorumluluklarının BDS sorumluluklarından farklı olabileceğini belirtir.

Menkul kıymetlerin halka arzı gibi durumlarda ortaya çıkabilecek özel sorumluluklar, denetçinin ilgili mevzuata veya mesleki yükümlülüklere uyma sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

Böyle durumlarda BDS yaklaşımı faydalı olabilir; fakat denetçinin kendi yükümlülüklerini ayrıca dikkate alması gerekir.

Bu nokta, bağımsız denetimin standart temelli yapısını korurken denetçinin hukuki çevreden kopuk çalışmadığını gösterir.

BDS’lere uygunluk yalnızca raporda kullanılan bir ifade değildir.

Denetçi, denetimle ilgili tüm BDS’lere uymalı, ilgili standardın amaçlarını ve hükümlerini açıklayıcı hükümlerle birlikte anlamalıdır.