Denetim Sözleşmesi ve Denetimin Planlanması Konu Anlatımı

Denetim sözleşmesi ve denetimin planlanması başlığında BDS 210'un öğrettiği kısım, ayrıntılı denetim stratejisinin nasıl kurulacağı değil, denetimin hangi mutabakat zemini üzerinde başlatılacağıdır.

Bu ayrım önemlidir; çünkü kaynak metin, denetim programı, risk prosedürlerinin sıralanması veya ayrıntılı zaman planı standardı olarak değil, bağımsız denetim sözleşmesinin şartları üzerinde anlaşmaya varma standardı olarak düzenlenmiştir.

Buna rağmen planlama ile güçlü bağı vardır.

Denetçi neyi denetleyeceğini, hangi çerçeveyi ölçüt alacağını, yönetimin hangi sorumlulukları kabul ettiğini ve bilgiye erişimin hangi kapsamda sağlanacağını baştan netleştirmeden denetimi doğru biçimde planlayamaz.

BDS 210'un kapsamı, yönetimle ve uygun hallerde üst yönetimden sorumlu olanlarla sözleşme şartlarında anlaşılırken denetçinin sorumluluklarını belirler.

Standart, bu sorumluluğun içinde denetimin ön şartlarının bulunup bulunmadığını tespit etmeyi de sayar.

Denetçinin amacı iki aşamalıdır: önce denetimin ön şartlarının mevcut olup olmadığını belirlemek, sonra yönetimin ve uygun hallerde üst yönetimden sorumlu olanların sözleşme şartlarını denetçiyle aynı şekilde anladıklarını teyit etmek.

Bu nedenle sözleşme, imza atılan bir sonuç belgesi değil, kabul ve devam kararının dayanağıdır.

Denetimin ön şartlarının ilk unsuru, finansal tabloların hazırlanmasında kullanılacak finansal raporlama çerçevesinin kabul edilebilir olmasıdır.

Bu çerçeve, denetçinin finansal tabloları hangi kıstasa göre değerlendireceğini gösterir.

Kabul edilebilir bir çerçeve yoksa yönetimin finansal tabloları hazırlamak için uygun bir dayanağı, denetçinin de finansal tabloları denetlemek için uygun ölçütü bulunmaz.

Planlama açısından bunun anlamı şudur: denetçi hangi hesapların, açıklamaların ve sunum esaslarının inceleneceğini ancak geçerli çerçeve netleştiğinde anlamlı biçimde belirleyebilir.

İkinci unsur, yönetimin temel sorumlulukları anladığına ve üstlendiğine ilişkin mutabakattır.

Yönetim, finansal tabloları geçerli finansal raporlama çerçevesine uygun hazırlama sorumluluğunu kabul eder.

Ayrıca hata veya hile kaynaklı önemli yanlışlık içermeyen finansal tablolar hazırlanması için gerekli gördüğü iç kontrole ilişkin sorumluluğu da üstlenir.

Buradaki sınav noktası, iç kontrolün denetçi tarafından kurulmadığıdır.

Denetçi denetim amacıyla iç kontrolü dikkate alabilir; fakat finansal raporlamaya yönelik iç kontrolün sorumluluğu yönetimdedir.

Bu ayrım, denetim çalışmasının sınırını ve denetçinin rolünü belirler.

Yönetimin kabul etmesi gereken üçüncü alan bilgiye erişimdir.

BDS 210, yönetimin denetçiye finansal tabloların hazırlanmasıyla ilgili kayıtlar, belgeler ve diğer hususlar gibi bildiği tüm bilgilere erişim imkanı sağlamasını arar.

Denetçi, denetimin amacı doğrultusunda ilave bilgi de isteyebilir.

Ayrıca denetim kanıtlarının toplanması için işletme içinde gerekli gördüğü kişilerle kısıtlama olmaksızın görüşebilmelidir.

Bunlar planlamanın pratik koşullarıdır: denetçi hangi çalışmayı tasarlarsa tasarlasın, kayıt, ek bilgi ve ilgili kişilerle görüşme kanalları kapalıysa plan uygulanabilir değildir.

Sözleşme kabulünden önce kapsamı sınırlayan bir şart önerilirse, mesele yalnızca daha dar bir çalışma programı yazmak değildir.

Yönetim veya üst yönetimden sorumlu olanlar, denetçinin yapacağı çalışmayı sınırlayacak şartlar teklif eder ve denetçi bu sınırlamanın finansal tablolar hakkında görüş vermekten kaçınmayı gerektireceğine inanırsa, mevzuat aksini zorunlu kılmadıkça bu sözleşmeyi bağımsız denetim sözleşmesi olarak kabul etmez.

Böylece BDS 210, planlamanın kabul edilebilir sınırını çizer: görüş oluşturmayı baştan imkansızlaştıran sınırlama, olağan bir planlama tercihi gibi ele alınamaz.

Denetimin ön şartları mevcut değilse denetçi konuyu yönetimle görüşür.

Finansal raporlama çerçevesi kabul edilebilir değilse veya yönetimin sorumluluklarına ilişkin gerekli mutabakat alınamıyorsa, mevzuat aksi zorunlu kılmadıkça sözleşme teklifi kabul edilmez.

Bu kural, denetim planlamasında sırayı öğretir.

Önce denetimin yürütülebilir olup olmadığı, tarafların sorumlulukları ve kullanılacak kıstas belirlenir; bundan sonra denetim çalışmasının nasıl yürütüleceği anlam kazanır.

BDS 210'a göre denetçi, sözleşme şartları üzerinde yönetimle veya uygun hallerde üst yönetimden sorumlu olanlarla anlaşır.

Denetim sözleşmesi yazılı düzenlenir ve bazı temel unsurları içerir: finansal tabloların denetiminin amacı ve kapsamı, denetçinin sorumlulukları, yönetimin sorumlulukları, finansal tabloların hazırlanmasında kullanılacak geçerli finansal raporlama çerçevesi, denetçi raporlarının beklenen şekli ve içeriği ile raporların beklenenden farklı olabileceğine ilişkin açıklama.

Bu içerik, denetim ekibine başlangıçta neyin üstlenildiğini ve raporlamanın hangi çerçevede beklenebileceğini gösterir.

Açıklayıcı hükümler, sözleşmede yer verilebilecek ek planlama bağlantılarını da gösterir.

Denetimin kapsamının ayrıntılandırılması, bildirimin şekli, denetim ekibinin kimlerden oluşacağı dahil denetimin planlanması ve yürütülmesine ilişkin kararlaştırılan hususlar, yönetimin yazılı beyanlarda bulunacağı beklentisi, taslak finansal tabloların ve ilgili bilgilerin denetçinin öngörülen programa uygun tamamlamasını sağlayacak zamanda verilmesi, ücret ve faturalandırma esasları sözleşmede bulunabilir.

Bu başlıklar ayrıntılı denetim stratejisi öğretmez; ancak planın hangi taraf taahhütleri ve hangi lojistik koşullar altında uygulanacağını belirler.

BDS 210, mevzuatın sözleşme şartlarını yeterince ayrıntılı belirlediği halleri de düzenler.

Böyle bir durumda denetçi, mevzuat hükümlerinin ilgili denetim için geçerli olduğunu ve yönetimin sorumluluklarını anladığını ve üstlendiğini belirtmekle yetinebilir; fakat yönetimin temel sorumluluklarına ilişkin yazılı mutabakat ihtiyacı ortadan kalkmaz.

Yönetim sorumlulukları mevzuatta standarda eş değer biçimde yer alıyorsa, sözleşmede mevzuattaki ifadeler kullanılabilir.

Eş değer olmayan sorumluluklarda ise BDS 210'daki ifadeler esas alınır.

Müteakip denetimlerde aynı sözleşmenin otomatik olarak yeterli olduğu varsayılmaz.

Denetçi, şartların cari duruma göre revize edilmesinin gerekip gerekmediğini ve mevcut şartların işletmeye yeniden hatırlatılmasına ihtiyaç olup olmadığını değerlendirir.

Standart bu değerlendirmede denetimin amacı ve kapsamının yanlış anlaşılması, özel veya revize şartların bulunması, kıdemli yöneticilerde değişiklik, ortaklık yapısında önemli değişiklik, faaliyetlerin niteliği veya büyüklüğündeki değişiklik, mevzuat yükümlülükleri, finansal raporlama çerçevesi ve diğer raporlama yükümlülüklerindeki değişiklikleri sayar.

Bunlar, yeni dönemin planlama zeminini etkileyebilecek sözleşme sinyalleridir.

Sözleşme şartlarının değiştirilmesi talebinde denetçi makul gerekçe arar.

Hizmet ihtiyacını etkileyen şart değişikliği veya başlangıçtaki denetimin niteliğine ilişkin yanlış anlama makul olabilir.

Buna karşılık yanlış, eksik veya tatmin edici olmayan bilgiyle ilgili görünen değişiklikler makul sayılmayabilir.

Denetimin tamamlanmasından önce daha düşük güvence düzeyinde bir işe geçilmesi istenirse, denetçi bunun gerekçesini ve yasal ya da sözleşmeye bağlı sonuçlarını değerlendirir.