Denetim Kavramı, Türleri ve Denetçi Türleri Konu Anlatımı

Denetim kavramının merkezinde, bir iddia ile o iddiayı sınayacak ölçüt arasındaki ilişki vardır.

İşletme yönetimi finansal tabloları düzenlediğinde, bu tabloların varlıkları, borçları, gelirleri, giderleri ve açıklamaları gerçeğe uygun biçimde yansıttığı yönünde örtülü iddialarda bulunmuş olur.

Denetçi bu iddiaları kendisi yeniden muhasebeleştirmek için değil, önceden saptanmış ölçütlere uygunluk derecesini belirlemek için inceler.

Bu yüzden denetim yalnızca belge aramak değildir; planlı, kanıta dayalı, tarafsız ve sonunda raporla tamamlanan bir güven verme sürecidir.

Kaynakta denetimin konusu ekonomik faaliyet ve olaylara ilişkin bilgiler olarak kurulurken, bu bilgilerin muhasebe sistemi, mali tablolar, iç raporlar ve beyannameler üzerinden kullanıcılara ulaştığı vurgulanır.

Denetimin türleri önce konu ve amaç bakımından ayrılır.

Finansal tablolar denetimi, bilanço ve gelir tablosu gibi tabloların belirlenen muhasebe ölçütlerine uygun düzenlenip düzenlenmediğini araştırır.

Uygunluk denetimi, işlemlerin mevzuata, sözleşmeye, yönetimce konulmuş kurallara veya başka bağlayıcı düzenlemelere uyup uymadığını konu alır.

Faaliyet denetimi ise işletme faaliyetlerinin verimlilik ve etkinlik bakımından değerlendirilmesine yönelir; burada amaç yalnızca doğru kayıt değil, kaynakların hedeflere ne ölçüde uygun kullanıldığını görmektir.

Aynı denetim uygulamasında bu türler birbirine yaklaşabilir, fakat ayrımın özü ölçütün niteliğidir: finansal tabloda raporlama çerçevesi, uygunlukta kural, faaliyette performans ölçüsü belirleyici olur.

Denetçiler statülerine göre farklı konumlarda çalışır.

İç denetçi işletme içinde kurulan, faaliyetleri inceleyen ve yönetime güvence sağlayan bir fonksiyonun parçasıdır.

İşletme personeli olduğu için bağımsız dış denetçi gibi dış kullanıcılara görüş vermez; buna rağmen hata, yolsuzluk, kontrol zayıflığı ve süreç aksaklıklarının görülmesinde önemli rol oynar.

Kamu denetçileri ise yürütme organına bağlı veya kamu adına yetkili kurumların denetim elemanlarıdır.

Vergi denetimi, sosyal güvenlik denetimi, kamu idaresi veya sermaye piyasası gözetimi bu başlıkta düşünülebilir.

Burada denetçinin dayanağı özel hukuk sözleşmesinden çok kanuni yetkidir.

Bağımsız denetçi, işletmenin dışındaki mesleki konumuyla finansal tabloların güvenilirliği hakkında görüş oluşturur.

Bağımsız denetim, kullanıcıların bilgi riskini azaltmaya yönelir; çünkü ortaklar, kredi verenler, potansiyel yatırımcılar ve kamu kurumları işletme yönetiminin hazırladığı bilgileri doğrudan yeniden test edemez.

Denetçi, yönetimle çıkar ilişkisi içinde olmadan, uzmanlığına ve kanıtlarına dayanarak rapor verir.