Mali Müşavirlik Muhasebe Denetimi Denetim Raporu ve Görüş Türleri Konu Anlatımı

Denetim raporunda görüş, denetçinin finansal tablolara ilişkin nihai kanaatini kullanıcıya aktardığı bölümdür.

BDS 705, denetçi BDS 700 uyarınca görüş oluştururken olumlu görüş dışında bir görüş vermesi gerektiği sonucuna varırsa uygulanır.

Standart, olumlu görüş dışındaki görüşün hangi durumda seçileceğini ve raporun şekil ile içeriğinin bundan nasıl etkileneceğini düzenler.

Böylece denetçi, sadece “sorun var” demekle kalmaz; sorunun niteliğini, finansal tablolara etkisini ve görüş sonucunu sistematik biçimde rapora yansıtır.

BDS 705 üç olumlu görüş dışı görüş türü belirler: sınırlı olumlu görüş, olumsuz görüş ve görüş vermekten kaçınma.

Bu üçlü ayrım iki soruya dayanır.

Birinci soru, olumlu görüş dışına çıkılmasına sebep olan hususun niteliğidir.

Denetçi yeterli ve uygun kanıt elde etmiş ve finansal tabloların önemli yanlışlık içerdiği sonucuna varmış olabilir.

Ya da denetçi yeterli ve uygun kanıt elde edememiştir; bu durumda finansal tabloların önemli yanlışlık içerebilip içermeyebileceği, tespit edilememiş yanlışlıkların muhtemel etkisi üzerinden değerlendirilir.

İkinci soru, etkilerin veya muhtemel etkilerin yaygın olup olmadığıdır.

Yaygınlık kavramı görüş türünün ana anahtarıdır.

BDS 705’e göre yaygın etkiler finansal tabloların belirli unsurları, hesapları veya kalemleriyle sınırlı değildir; sınırlı olsa bile finansal tabloların önemli bir bölümünü temsil eder veya edebilir; açıklamalar bakımından ise kullanıcıların finansal tabloları anlaması açısından temel teşkil eder.

Bu nedenle yaygınlık yalnız parasal büyüklük değildir.

Bir yanlışlık tek bir açıklamada görünse bile, o açıklama kullanıcıların finansal tabloları anlaması için temel nitelikteyse yaygın etki doğurabilir.

Sınırlı olumlu görüş, sorunun önemli olduğu fakat yaygın olmadığı durumlarda kullanılır.

Denetçi yeterli ve uygun kanıt elde etmişse ve yanlışlıkların tek başına veya toplu olarak önemli, ancak finansal tablolarda yaygın olmadığı sonucuna varmışsa sınırlı olumlu görüş verir.

Denetçi yeterli ve uygun kanıt elde edememişse, tespit edilememiş yanlışlıkların muhtemel etkilerinin önemli olabileceği fakat yaygın olmayabileceği sonucuna varırsa yine sınırlı olumlu görüş verir.

Bu iki durumda rapor dili farklılaşır: yanlışlık için “etkileri hariç”, kanıt eksikliği için “muhtemel etkileri hariç” mantığı kullanılır.

Olumsuz görüş, denetçinin yeterli ve uygun kanıt elde ettiği ve yanlışlıkların finansal tablolar için hem önemli hem de yaygın olduğu durumda verilir.

Burada denetçi finansal tabloların geçerli finansal raporlama çerçevesine uygun olarak gerçeğe uygun sunulmadığını veya uygunluk çerçevesinde tüm önemli yönleriyle hazırlanmadığını açıklar.

Olumsuz görüş, kanıt eksikliğinden değil, kanıtlanmış önemli ve yaygın yanlışlıktan doğar.

Sınavda olumsuz görüş ile görüş vermekten kaçınmayı ayıran temel ölçüt budur: olumsuz görüşte denetçinin elinde sonuca yetecek kanıt vardır.

Görüş vermekten kaçınma, denetçinin görüşüne dayanak oluşturacak yeterli ve uygun denetim kanıtını elde edemediği ve tespit edilememiş yanlışlıkların muhtemel etkilerinin önemli ve yaygın olabileceği durumda ortaya çıkar.

Ayrıca birden fazla belirsizlik içeren istisnai durumlarda, her bir belirsizlik için kanıt elde edilmiş olsa bile belirsizliklerin etkileşimi ve kümülatif etkisi nedeniyle görüş oluşturmak mümkün olmayabilir.

Bu durumda denetçi finansal tablolara ilişkin görüş bildirmediğini açıkça ifade eder.

Bu, olumsuz görüşten daha yumuşak veya daha sert şeklinde değil, farklı bir bilgi durumunun sonucu olarak anlaşılmalıdır.

Denetim sözleşmesi kabul edildikten sonra yönetimin kapsamı sınırlaması ayrı prosedür gerektirir.

Denetçi, yönetimin sınırlamasının sınırlı olumlu görüşe veya görüş vermekten kaçınmaya yol açmasının muhtemel olduğunu fark ederse yönetimden sınırlamayı kaldırmasını ister.

Yönetim reddederse, uygun durumda konuyu üst yönetimden sorumlu olanlara iletir ve alternatif prosedürlerle yeterli ve uygun kanıt elde edilip edilemeyeceğini değerlendirir.

Alternatif prosedürler yeterli olmazsa, muhtemel etkiler önemli fakat yaygın değilse sınırlı olumlu görüş; önemli ve yaygın olabilecekse mevzuat izin veriyorsa denetimden çekilme veya mümkün değilse görüş vermekten kaçınma gündeme gelir.

BDS 705 raporun başlıklarını da düzenler.

Olumlu görüş dışındaki bir görüş verildiğinde Görüş bölümü duruma göre “Sınırlı Olumlu Görüş”, “Olumsuz Görüş” veya “Görüş Vermekten Kaçınma” başlığını taşır.

Görüş bölümünün hemen arkasındaki dayanak bölümü de buna uygun biçimde “Sınırlı Olumlu Görüşün Dayanağı”, “Olumsuz Görüşün Dayanağı” veya “Görüş Vermekten Kaçınmanın Dayanağı” şeklinde değiştirilir.

Denetçi bu bölüme olumlu görüş dışına çıkmasına sebep olan hususun açıklamasını ekler.

Finansal tablolarda belirli tutarlarla ilgili önemli yanlışlık varsa, mümkün olduğunda yanlışlığın finansal etkisi ve tutarı dayanak bölümünde açıklanır.

Sayısal ölçüm mümkün değilse bu durum belirtilir.

Sayısal olmayan açıklamalarda önemli yanlışlık varsa, açıklamadaki yanlışlık dayanak bölümünde anlatılır.

Finansal tablolarda açıklanması gereken bilgi ihmal edilmişse, mevzuat engel olmadığı ölçüde ihmal edilen bilginin niteliği açıklanır.

Kanıt eksikliği varsa, denetçi bu eksikliğin sebeplerini dayanak bölümünde açıklar.

Böylece kullanıcı görüşün neden değiştiğini rapor içinde izleyebilir.

Görüş vermekten kaçınma durumunda rapor dili ayrıca değişir.

Denetçi finansal tablolar hakkında görüş vermediğini belirtir ve dayanak bölümünde açıklanan hususun öneminden dolayı görüşe dayanak teşkil edecek yeterli ve uygun denetim kanıtı elde edemediğini ifade eder.

BDS 700’deki finansal tabloların denetlenmiş olduğunu belirten ifade de, denetçinin finansal tabloları denetlemek üzere görevlendirilmiş olduğunu gösterecek şekilde değiştirilir.

Bu ayrıntı sınavda önemlidir; çünkü görüş vermekten kaçınmada denetçi, olağan denetçi görüşü sorumluluk dilini aynen kullanmaz.

Olumsuz görüş veya görüş vermekten kaçınma gereken durumda, denetçi aynı raporda aynı finansal raporlama çerçevesi bakımından tek bir finansal tabloya ya da finansal tablonun belirli unsur, hesap veya kalemine olumlu görüş veremez.

Böyle bir olumlu görüş, bir bütün olarak finansal tablolara ilişkin olumsuz görüş veya görüş vermekten kaçınma ile çelişir.

Bu hüküm, rapor kullanıcılarının karışık ve tutarsız bir mesaj almasını önler.

Sınavda görüş türleri genellikle tablo mantığıyla sorulur.

Finansal tablolar önemli yanlışlık içeriyor ve etki yaygın değilse sınırlı olumlu görüş, önemli yanlışlık yaygınsa olumsuz görüş verilir.