Hesap Kalemlerinin Denetimi ve Çalışma Kâğıtları Konu Anlatımı

Hesap kalemlerinin denetimi, denetim teorisinin somut finansal tablo alanlarına uygulanmasıdır.

Denetçi bir hesabı incelerken yalnızca defterde rakam bulunup bulunmadığını kontrol etmez; o rakamın gerçek bir işlemden doğup doğmadığını, işletmeye ait olup olmadığını, eksiksiz kaydedilip kaydedilmediğini, doğru değerlenip değerlenmediğini, doğru hesap grubunda sınıflandırılıp sınıflandırılmadığını ve doğru döneme ait olup olmadığını araştırır.

Kaynakta alacakların denetimi için gerçeklik, hak sahipliği, bütünlük, değerleme ve sınıflama hedefleri açıkça sıralanır.

Aynı mantık stok, duran varlık, borç, vergi, sermaye, satış ve gider hesaplarına da uyarlanır.

Her hesap kaleminin risk dokusu farklıdır.

Kasa ve banka hesaplarında fiili varlık, mutabakat ve yetkisiz kullanım riski öne çıkar.

Alacaklarda doğrulama, şüpheli alacak karşılığı, reeskont ve müşterilerle mutabakat önem kazanır.

Stoklarda sayım, maliyetleme, değer düşüklüğü, konsinye mallar ve dönem sonu envanteri belirleyicidir.

Duran varlıklarda mülkiyet, varlığın kullanılabilirliği, amortisman, yeniden değerleme veya satış kayıtları incelenir.

Ticari borçlarda eksik kayıt riski özellikle önemlidir; işletmeler bazen borçları kayda almayarak mali durumlarını olduğundan iyi gösterebilir.

Gelir ve giderlerde ise dönemsellik, tamlık, doğru sınıflama ve belgelendirme öne çıkar.

Bu farklılıklar denetim programının her hesap alanı için ayrı tasarlanmasını gerektirir.

Çalışma kâğıtları, denetçinin bu hesap kalemleri üzerinde ne yaptığını ve hangi sonuca ulaştığını gösteren kayıtlardır.

BDS 230, çalışma kâğıtlarının denetçi raporunun dayanağına ilişkin yeterli ve uygun kayıt sağlamasını ve denetimin BDS’lere ve mevzuata uygun planlanıp yürütüldüğüne ilişkin kanıt oluşturmasını amaçlar.

Çalışma kâğıtları uygulanan prosedürlerin niteliğini, zamanlamasını ve kapsamını; prosedür sonuçlarını; elde edilen kanıtları; önemli hususları; varılan sonuçları ve bu sonuçlara ulaşırken kullanılan mesleki muhakemeyi anlayabilecek şekilde hazırlanmalıdır.

Denetimle bağlantısı olmayan tecrübeli bir denetçi bu kayıtları incelediğinde yapılan işi takip edebilmelidir.

Çalışma kâğıtlarının türleri ve içeriği denetim dosyasının düzenini sağlar.

Kaynakta daimi dosya ve cari dosya ayrımı yapılır.

Daimi dosyada ana sözleşme, örgüt şeması, imza sirküleri, iç kontrol sistemiyle ilgili akış şemaları veya uzun süreli sözleşmeler gibi her yıl değişmeyen bilgiler bulunabilir.

Cari dosyada ise denetlenen döneme ait mizanlar, hesap analizleri, doğrulamalar, sayım tutanakları, düzeltme kayıtları, analitik inceleme sonuçları ve hesap bazlı testler yer alır.