Denetim Süreci ve Planlaması Konu Anlatımı

Denetim süreci ve planlaması, bağımsız denetimin rastgele işlem testlerinden oluşmadığını gösteren temel başlıktır.

BDS 300, denetçinin finansal tabloların denetimini planlamasına ilişkin sorumluluklarını düzenler ve BDS 200 ile birlikte okunur.

Standardın amacı, denetimin etkin yürütülmesini sağlayacak şekilde planlanmasıdır.

Etkinlik burada yalnız hızlı çalışma anlamına gelmez; önemli alanlara dikkat yoğunlaştırmak, muhtemel problemleri zamanında görmek, ekibi uygun yönlendirmek, kaynakları doğru tahsis etmek, uzman veya topluluk denetçisi gibi taraflarla koordinasyonu sağlamak ve denetim kalitesini desteklemek anlamına gelir.

Bu nedenle planlama, denetim işinin idari takvimi değil, denetçi görüşünün güvenilirliğini etkileyen mesleki bir süreçtir.

BDS 300 planlamayı iki ana unsurla açıklar: genel denetim stratejisi ve denetim planı.

Genel denetim stratejisi denetimin kapsamını, zamanlamasını ve yönünü belirler; denetim planının geliştirilmesine rehberlik eder.

Denetim planı ise uygulanacak prosedürlerin niteliğini, zamanlamasını ve kapsamını daha ayrıntılı hale getirir.

Bu ayrım sınavlarda önemlidir.

Strateji daha üst düzey bir çerçevedir; işletmenin özellikleri, raporlama amaçları, önemli faktörler, ön denetim çalışmaları ve kaynak ihtiyacı gibi konulara bakar.

Plan ise risk değerlendirme prosedürleri, yönetim beyanı düzeyindeki müteakip denetim prosedürleri, ekip üyelerinin yönlendirilmesi ve gözetimi gibi uygulama ayrıntılarını taşır.

İki belge birbirinden tamamen kopuk değildir; denetim planı stratejiden beslenir, stratejideki değişiklik planı etkileyebilir.

Planlamada sorumlu denetçi ve denetim ekibinin kilit üyelerinin katılımı gerekir.

Bunun nedeni, planın yalnız üstten yazılan bir şablon olmamasıdır.

Ekip üyeleri işletmenin şartları, önceki deneyimler, beklenen riskler, uzmanlık ihtiyacı ve uygulanacak prosedürlerin zamanlaması hakkında bilgi paylaşır.

Ekip içi müzakere, özellikle önemli yanlışlık risklerinin belirlenmesi ve denetimin hangi alanlara yoğunlaşacağının anlaşılması bakımından değerlidir.

Sorumlu denetçinin planlama sürecinde yer alması, denetim kalitesinin yönetilmesini ve ekibin çalışmasının doğru çerçevede yürütülmesini destekler.

Büyük ve karmaşık işletmelerde bu katılım daha yapılandırılmış olabilir; küçük işletmelerde daha sade yürütülebilir.

Ancak her iki durumda da planlama denetçinin sorumluluğundadır.

Cari denetimin başlangıcında ön denetim çalışmaları yapılır.

Denetçi, müşteri ilişkisinin ve denetim sözleşmesinin kabulü veya devam ettirilmesine ilişkin prosedürleri uygular.

Bağımsızlıkla ilgili olanlar dahil etik hükümlere uyumu değerlendirir.

Ayrıca denetim sözleşmesinin şartlarının anlaşılmasını sağlar.

Bu çalışmalar planlamadan bağımsız formaliteler değildir.

Müşteri kabulünde ortaya çıkan dürüstlük, yönetimin işbirliği, kaynak ihtiyacı veya bağımsızlık sorunu genel stratejiyi doğrudan etkileyebilir.

Denetim sözleşmesinin şartları net değilse denetimin kapsamı, raporlama amacı ve tarafların sorumlulukları belirsiz kalır.

Bu yüzden planlama, işin kabulünden ve etik değerlendirmeden sonra sağlıklı zemine oturur.

Genel denetim stratejisi oluşturulurken denetçi denetimin özelliklerini belirler.

İşletmenin büyüklüğü, faaliyetlerinin karmaşıklığı, geçerli finansal raporlama çerçevesi, sektörel düzenlemeler, şube veya bileşen yapısı, bilgi teknolojisi ortamı, iç kontrol yapısı ve özel raporlama gereklilikleri kapsamı etkileyebilir.

Denetçi raporlama amaçlarını da dikkate alır; raporun ne zaman verileceği, yönetim ve üst yönetimden sorumlu olanlarla hangi iletişimlerin kurulacağı, ara çalışmaların yapılıp yapılmayacağı zamanlama kararlarını belirler.

Mesleki muhakemeyle ekip çalışmalarını yönlendirmede önemli faktörler değerlendirilir.

Ön denetim çalışmalarının sonuçları ve sorumlu denetçinin işletme için yürüttüğü diğer işlerden elde ettiği bilgiler de ilgiliyse stratejiye yansır.

Son olarak kaynakların niteliği, zamanlaması ve kapsamı belirlenir; bu kaynaklar denetim ekibinin deneyimi, uzman kullanımı, teknoloji araçları ve gözden geçirme kapasitesi olabilir.

Denetim planı, stratejide belirlenen yönü denetim prosedürlerine çevirir.

Plan; denetim ekibi üyelerinin planlanan yönlendirilmesi, gözetimi ve çalışmalarının gözden geçirilmesinin niteliğini, zamanlamasını ve kapsamını içerir.

Ayrıca BDS 315 kapsamında planlanan risk değerlendirme prosedürlerini ve BDS 330 kapsamında risk olarak değerlendirilen hususlara karşı uygulanacak müteakip denetim prosedürlerini tanımlar.

Denetimin BDS'lere uygunluğunu sağlamak için gerekli diğer planlanmış prosedürler de bu kapsamda yer alır.

Bu nedenle denetim planı, yapılacak işlerin basit kontrol listesi değildir; risk değerlendirmesi ile kanıt toplama arasında bağlantı kuran belgedir.

Risk yüksek alanlarda prosedürlerin niteliği, zamanı veya kapsamı değişebilir; düşük riskli alanlarda daha sınırlı çalışma yeterli olabilir.

Planlama denetimin ayrı ve kapanmış bir safhası değildir.

BDS 300 planlamanın genellikle önceki denetimin tamamlanmasından hemen sonra başlayabileceğini ve cari denetim bitene kadar devam eden, yinelenen bir süreç olduğunu vurgular.

Denetim sırasında beklenmeyen olaylar, şart değişiklikleri veya prosedürlerden elde edilen kanıtlar ilk varsayımları değiştirebilir.

Örneğin yeni bir dava, önemli bir finansman anlaşması, bilgi sisteminde değişiklik, iç kontrolde ciddi aksaklık veya yönetim beyanlarıyla kanıtlar arasındaki tutarsızlık planlanan işleri etkileyebilir.

Bu durumda denetçi genel denetim stratejisini ve denetim planını günceller.

Planın güncellenmesi başarısızlık değil, denetimin canlı risk değerlendirmesine göre yürütülmesidir.

Planlama unsurlarının yönetimle müzakere edilmesi mümkündür, fakat sınırı iyi kurulmalıdır.

Denetçi, denetim kalitesini ve uygulanabilirliği artırmak için bazı planlama konularını işletme yönetimiyle görüşebilir; örneğin bilgi taleplerinin zamanlaması veya işletme personeliyle koordinasyon bu kapsama girebilir.

Ancak genel denetim stratejisi ve denetim planı denetçinin sorumluluğundadır.

Ayrıntılı prosedürlerin niteliği ve zamanlamasının yönetimle gereğinden fazla paylaşılması, prosedürleri öngörülebilir hale getirerek denetimin etkinliğini azaltabilir.

Bu ayrım, bağımsızlık ve mesleki şüphecilik bakımından da önemlidir.

Yönetim denetimin lojistiğine yardımcı olabilir, fakat denetim yaklaşımını yönetemez.

Belgelendirme BDS 300'ün zorunlu unsurudur.

Denetçi genel denetim stratejisini, denetim planını ve denetim sırasında bu belgelerde yapılan önemli değişiklikleri, değişikliklerin sebepleriyle birlikte çalışma kağıtlarına dahil eder.

Belgelendirme, denetimin nasıl yönlendirildiğini ve planın neden değiştiğini görünür kılar.

Stratejinin belgelendirilmesi bazen denetimin kapsamı, zamanlaması ve yürütülmesi hakkında önemli kararların kaydı şeklinde olabilir.

Denetim planının belgelendirilmesi ise planlanan prosedürlerin uygulanmadan önce gözden geçirilmesini ve ekip çalışmasının izlenmesini kolaylaştırır.

Standart, küçük işletmelerde karmaşık plan dosyaları zorunlu tutmaz; önemli olan planın denetimin şartlarına göre biçimlendirilmiş, anlaşılabilir ve yeterli olmasıdır.

İlk denetimlerde ek hususlar vardır.

Denetçi, ilk defa yapılacak denetime başlamadan önce müşteri ilişkisinin ve denetim sözleşmesinin kabulüne ilişkin prosedürleri uygular ve denetçinin değiştiği durumlarda etik hükümlere uygun olarak önceki denetçiyle iletişime geçer.

İlk denetimlerde işletme hakkında önceki yıllardan gelen denetim deneyimi bulunmadığı için planlama daha dikkatli bilgi toplama gerektirebilir.