Swap (Değişim) Anlaşmaları Konu Anlatımı

Swap, iki tarafın gelecekteki nakit akışlarını önceden belirlenmiş koşullarla değiştirdiği türev sözleşmedir.

Bu sözleşmelerde çoğu zaman dayanak varlığın kendisi değil, o varlığa veya referans orana bağlı nakit akışları el değiştirir.

Bankalar ve şirketler swapları yatırım, finansman ve faiz riski yönetiminde yoğun biçimde kullanır.

Bu nedenle swapı yalnız bir alım satım işlemi gibi değil, bilanço yapısını dönüştüren bir nakit akışı değişim mekanizması gibi okumak gerekir.

Taraflar aynı ekonomik büyüklük üzerinde farklı faiz, para birimi veya emtia fiyatı risklerini birbirleriyle değiştirerek kendi risk profillerini yeniden kurar.

Faiz swapı, en temel ve en yaygın swap türlerinden biridir.

Bu sözleşmede taraflar belirli bir nosyonel anapara üzerinden sabit ve değişken faiz ödemelerini değiştirir.

Nosyonel anapara genellikle fiilen el değiştirmez; faiz ödemelerinin hangi büyüklük üzerinden hesaplanacağını gösterir.

Örneğin bir taraf yıllık sabit faiz öderken karşı taraftan LIBOR, SOFR veya yerel referans oranlara bağlı değişken faiz alabilir.

Bu düzenleme, iki tarafın faiz beklentilerinin ve bilanço ihtiyaçlarının farklı olmasına dayanır.

Sabit faiz ödeyen taraf, faizlerin yükseleceği beklentisinde kendini korumak isteyebilir; değişken faiz ödeyen taraf ise faizlerin düşeceği beklentisiyle değişken bacağı tercih edebilir.

Faiz swaplarının pratik işlevi borç yapısını dönüştürmektir.

Değişken faizle borçlanmış bir şirket, faizlerin artmasından endişe ediyorsa sabit faiz ödeyip değişken faiz aldığı bir swapla değişken faiz riskini azaltabilir.

Böylece borcun değişken faiz yükü swapın değişken faiz alacağıyla dengelenir, şirketin net maliyeti daha öngörülebilir hale gelir.

Ters yönde, sabit faizli borcu olan bir kurum faizlerin düşeceğini düşünüyorsa sabit faiz alıp değişken faiz ödediği bir swapla maliyet yapısını değiştirmeyi hedefleyebilir.

Bu noktada swap, var olan borcu hukuken değiştirmeden ekonomik etkisini dönüştüren bir araçtır.

Döviz swapı ise tarafların farklı para birimlerine bağlı nakit akışlarını değiştirdiği sözleşmedir.

Faiz swapından farklı olarak döviz swapında başlangıçta ve vadede anapara değişimi gündeme gelebilir.

Taraflar başlangıçta bir para birimini diğerine çevirir, dönem boyunca aldıkları para birimi üzerinden faiz ödemesi yapar ve vade sonunda anaparaları geri değiştirir.

Mantık, her tarafın kendi para biriminde daha düşük maliyetle fon bulabilmesi ve bu göreli avantajı karşı tarafla paylaşmasıdır.

Bu sayede kurumlar ihtiyaç duydukları yabancı para finansmanına daha uygun koşullarla erişebilir.

Döviz swaplarının ekonomik değeri yalnız faiz maliyetiyle sınırlı değildir; kur riskinin yönetimi de söz konusudur.

Farklı para biriminde borcu veya varlığı olan kurum, döviz swapıyla nakit akışlarını bilançosuna daha uygun para birimine dönüştürebilir.

Başlangıç ve vade sonu anapara değişimleri, kurun gelecekte alacağı değere ilişkin belirsizliği azaltır.

Ancak bu yapı tarafları tamamen risksiz hale getirmez.

Swap tezgahüstü bir sözleşme olduğu için karşı tarafın dönemsel faiz ödemelerini veya vade sonu yükümlülüklerini yerine getirememe olasılığı önemlidir.

Bu nedenle swap piyasalarında karşı taraf riski, dokümantasyon ve teminat uygulamaları merkezi öneme sahiptir.

Swap piyasaları çoğunlukla tezgahüstü karakter taşır.

İşlemin koşulları tarafların ihtiyacına göre düzenlenebilir; vade, ödeme sıklığı, referans oran, para birimi ve diğer teknik koşullar sözleşmeye göre farklılaşabilir.

Bu esneklik swapların yaygın kullanılmasını sağlar, fakat organize piyasalardaki standart takas ve günlük uzlaşma disiplininin her zaman aynı ölçüde bulunmadığı anlamına gelir.

Swap piyasalarında işlemlerin detayı genellikle taraflar dışında bilinmez; fiyatlar veri sağlayıcılar üzerinden izlenebilir ve kriz sonrası dönemde raporlama ile düzenleme yükümlülükleri güçlenmiştir.

ISDA gibi kurumların standart dokümantasyonu bu piyasanın işleyişinde önemli rol oynar.

Swap değerlemesi, sözleşmenin iki bacağını ayrı nakit akışı dizileri gibi görmeyi gerektirir.

Faiz swapında sabit faiz bacağı ve değişken faiz bacağı vardır.

Sabit faiz ödeyip değişken faiz alan bir yatırımcı açısından swapın değeri, değişken bacağın bugünkü değeri ile sabit bacağın bugünkü değeri arasındaki fark olarak okunabilir.

Değişken faiz ödeyip sabit faiz alan yatırımcı için işaret tersine döner.

Bu değerleme mantığı sabit faizli ve değişken faizli tahvil benzetmesiyle anlaşılır.

Sabit ödeme yükümlülüğü, sabit faizli tahvilde kısa pozisyona; değişken faiz alma tarafı ise değişken faizli tahvilde uzun pozisyona benzetilebilir.

Faiz swapının başlangıçtaki değeri genellikle sıfıra yakın kurulur.

Çünkü sözleşme yapılırken sabit oran, taraflar arasında başlangıçta adil denge yaratacak şekilde belirlenir.

Zaman geçtikçe piyasa faizleri, gelecekteki faiz beklentileri ve kalan vade değişir; bu nedenle swapın değeri pozitif veya negatif hale gelebilir.

Sabit faiz ödeyen taraf için faizlerin yükselmesi genellikle avantajlıdır; çünkü piyasa faizleri artarken sabit ödeme görece ucuz kalır ve değişken faiz alacağı yükselir.

Faizler düşerse ters etki doğabilir.

Bu ilişki, swapın neden hem riskten korunma hem de piyasa beklentisi taşıyan pozisyonlar için kullanıldığını açıklar.

Döviz swapının değerlemesi de iki para birimi bacağının bugünkü değerlerinin karşılaştırılmasına dayanır.

Bir para birimindeki tahvil benzeri nakit akışlarının değeri hesaplanır, diğer para birimindeki nakit akışları spot kurla çevrilir ve aradaki fark sözleşmenin değerini verir.

TL ve Euro gibi iki farklı para birimi bacağı bu nedenle ayrı iskonto edilir, sonra cari kur üzerinden ortak ölçüye taşınır.

Bu yaklaşım, döviz swapının yalnız kur dönüşümü olmadığını; faiz oranları, vadeler, ödeme takvimi ve cari spot kurun birlikte değer belirlediğini gösterir.

Dolayısıyla döviz swapı değerlemesi, hem faiz eğrilerine hem döviz kuruna duyarlıdır.

Swapların risk yönetiminde kullanımı özellikle faiz riskinde sınav açısından önemlidir.

Değişken faizli borcu olan bir şirket, LIBOR veya başka bir referans oranın yükselmesinden zarar görebilir.

Sabit faiz ödeyip değişken faiz alacağı swap, bu artışı dengeleyebilir ve net borç maliyetini sabitlemeye yaklaştırır.

Sabit faizli varlık veya borç taşıyan kurumlar da beklentilerine göre ters yönde swap pozisyonu kurabilir.

Buradaki amaç, mevcut varlık veya borcu satmadan nakit akışı karakterini değiştirmektir.