Hedge, mevcut veya beklenen bir spot pozisyonun fiyat riskini ters yönlü türev pozisyonuyla azaltır. Gelecekte varlık alacak taraf fiyat artışına karşı uzun, varlık satacak veya elindeki varlığın değerini koruyacak taraf fiyat düşüşüne karşı kısa hedge kurar. Baz olup kapanış anındaki bazın belirsizliği tam korumayı bozar. Çapraz hedge için minimum varyans oranı ve sözleşme sayısı ile tahmin edilir; olmalı ve kontrat adedi uygulanabilir tam sayıya çevrilmelidir. Hisse portföyünde beta, tahvil portföyünde düzeltilmiş durasyon hedeflenerek futures sayısı ayarlanabilir. Döviz alacağı kısa, döviz borcu ise uzun kur pozisyonuyla korunur. Korelasyon değişimi, vade ve dayanak uyumsuzluğu, günlük teminat, likidite, karşı taraf riski ve yuvarlama nedeniyle hedge riski yok etmez; ölçüp dönüştürür.
Türev Araçların Risk Yönetiminde Kullanımı Konu Anlatımı
Türev Araçların Risk Yönetiminde Kullanımı konusunun özeti ve anlatımı — SPL Türev Araçlar, Piyasalar ve Risk Yönetimi dersi. Özet her zaman ücretsiz.
Kısaca
Bu özet her zaman ücretsizdir ve giriş yapmadan okunabilir.
Özet: Sesli anlatım yakında
Bu konuyu PDF ders notlarında da çalış
SPL konu yapraklarının tamamını içeren ücretsiz ders notu PDF’ini indirip çevrim dışı tekrar edebilirsin. Bu yaprak PDF kitapçığın kapsam tablosunda yer alır; uygulamadaki soru ve sesli anlatım katmanları ayrıca sunulur.
SPL ders notları PDF’ini indirKonu Anlatımı
Tam anlatım: Sesli anlatım yakında
Hedge yönünü spot risk belirler
Hedge işlemi, bir spot pozisyondaki olumsuz fiyat hareketini türev araçtaki karşı yönlü kazançla dengelemeyi amaçlar.
Amaç çoğu zaman en yüksek getiriyi elde etmek değil, belirsiz nakit akışını daha öngörülebilir hâle getirmektir.
- Gelecekte bir varlık satın alacak taraf fiyatın yükselmesinden zarar görür; futures veya forward sözleşmesinde uzun pozisyon alır.
- Elindeki varlığı ya da gelecekte elde edeceği ürünü satacak taraf fiyatın düşmesinden zarar görür; türev sözleşmede kısa pozisyon alır.
Forward sözleşmesi tarafların tutar ve vadeyi özelleştirmesine imkân verir, fakat karşı taraf ve likidite riski taşır.
Futures standarttır, organize piyasada günlük uzlaşma ve teminatla çalışır; bu yapı kredi riskini azaltırken teminat tamamlama ve nakit akışı riski doğurabilir.
Opsiyon ise prim karşılığında aşağı yönü sınırlayıp olumlu fiyat hareketine katılmayı sürdürebilir.
Araç seçimi, korunacak riskin yapısına ve işletmenin nakit akışına göre yapılır.
Baz ve efektif fiyat
Spot fiyat , aynı andaki vadeli fiyat ise baz şu şekilde tanımlanır:
Aynı dayanak, kalite, teslim yeri ve vade için futures fiyatı teslim tarihinde spot fiyata yakınsar; ideal durumda ve olur.
Buna rağmen hedge çoğu kez sözleşme vadesinden önce kapatılır veya korunacak varlığın birebir sözleşmesi bulunmadığı için benzer bir dayanakla çapraz hedge yapılır.
Kapanış anındaki bazın önceden bilinmemesi baz riskidir.
Uzun ya da kısa hedge için spot işlem ile futures kâr veya zararı birlikte ele alındığında birim başına efektif fiyat aynı özdeşlikle yazılabilir:
Örneğin gelecekte mal alacak taraf seviyesinden uzun futures açmışsa, kapanışta spot maliyet ve futures kazancı olur.
Net maliyet sonucunu verir.
Baz sıfır değilse fiyat tam olarak 'a kilitlenmez.
Bazın güçlenmesi, farkının daha pozitif veya daha az negatif olmasıdır; kısa hedge tarafını genellikle destekler.
Bazın zayıflaması uzun hedge tarafı için genellikle avantajlıdır.
Bu yön bilgisi, “spot ve futures birlikte yükseldi” gibi eksik bir anlatımdan daha güvenlidir; asıl sonuç iki fiyat değişiminin farkına bağlıdır.
Minimum varyanslı hedge oranı
Çapraz hedge veya vade uyumsuzluğunda bire bir oran en düşük riski vermeyebilir.
Spot fiyat değişimi , futures fiyat değişimi olmak üzere kısa hedge edilmiş birim pozisyonun değişimi şöyle gösterilir:
Bu değişimin varyansını en aza indiren oran, koşuluyla şöyledir:
Burada , spot ve futures değişimleri arasındaki korelasyon; ve ise bu değişimlerin standart sapmalarıdır.
Basit doğrusal modelde , regresyonundaki eğim ile aynıdır.
Minimum artık varyans:
olur.
Bu sonuç korelasyonun mutlak değeri yükseldikçe tarihsel örneklemde daha etkili bir koruma beklendiğini gösterir; gelecekte aynı korelasyonun süreceğini garanti etmez.
Negatif korelasyon ya da pozisyon yönü varsa işaret ayrıca yorumlanmalıdır.
Spot riskin parasal büyüklüğü , bir futures sözleşmesinin parasal büyüklüğü ve kontrat çarpanı ise teorik kontrat sayısı:
şeklindedir.
Örneğin , spot risk 10 milyon TL ve bir kontratın büyüklüğü 1 milyon TL ise teorik sonuç kontrattır.
Piyasada yarım kontrat işlem görmüyorsa 7 veya 8 seçimi, kalan risk ve olası fazla hedge karşılaştırılarak yapılır.
Yuvarlama riski sıfırlanamaz.
Hisse portföyünde beta hedefi
Endeks futures sözleşmeleri, çeşitlendirmeyle giderilemeyen sistematik riski değiştirmek için kullanılabilir.
Portföyün mevcut betası , hedef beta , futures betası , portföy değeri ve kontrat büyüklüğü ise:
olarak hesaplanır.
Bu işaret sözleşme yönünü taşır: kısa, uzun futures demektir.
Tam piyasa-risk korumasında seçilebilir; fakat bu, hisse seçimine özgü riskin veya baz riskinin yok olduğu anlamına gelmez.
Portföye nakit girdiğinde beta düştüyse hedef betaya dönmek için uzun futures; piyasa duyarlılığı azaltılacaksa kısa futures kullanılabilir.
Tahvil portföyünde durasyon hedefi
Faiz oranındaki küçük ve paralel değişimler için fiyat duyarlılığı düzeltilmiş durasyonla yaklaşık eşleştirilir.
Portföy ve futures dayanağının düzeltilmiş durasyonları sırasıyla ve , hedef ise yaklaşık kontrat sayısı şöyledir:
Faiz artışından korunmak için durasyon düşürülür ve çoğunlukla tahvil futures'ında kısa pozisyon gerekir.
Bu yaklaşım doğrusal bir yaklaşıklıktır; büyük faiz hareketlerinde konveksite, getiri eğrisinin paralel olmayan kaymaları ve teslim edilebilir tahvil özellikleri ayrıca önem taşır.
Portföy dengeleme
Hisse ve tahvil ağırlıkları fiyat hareketleriyle hedef dağılımdan sapabilir.
Fiziksel varlıkları hemen satıp almak yerine endeks ve tahvil futures sözleşmeleriyle geçici dengeleme yapılabilir.
Önce her varlık sınıfının hedef parasal değişimi bulunur, sonra beta veya durasyon duyarlılığıyla kontrat sayısına çevrilir.
Bu işlem varlık dağılımını ekonomik olarak değiştirir; muhasebe ve teminat nakit akışlarını ise ayrıca izlemek gerekir.
Statik hedge başlangıçta kurulup vade sonuna kadar büyük ölçüde korunur.
Dinamik hedge, spot değer, beta, durasyon, kur tutarı veya korelasyon değiştikçe yeniden dengelenir.
Dinamik yöntem uyumu artırabilir, ancak işlem maliyeti ve model riski doğurur.
Kur riskinin yönü
Gelecekte yabancı para tahsil edecek ihracatçı, yabancı paranın değer kaybetmesinden zarar görür ve o para biriminde kısa forward veya futures pozisyonu kurar.
Gelecekte yabancı para ödeyecek ithalatçı ya da döviz borçlusu, kur artışından zarar görür ve uzun pozisyon kurar.
Beklenen yabancı para tutarı , kontrat başına yabancı para miktarı ise bire bir yaklaşımda ; çapraz hedge veya farklı oynaklıkta ise kullanılır.
Eksik hedge mutlak koruma oranının birin altında, fazla hedge birin üstünde olmasıdır.
Fazla hedge yeni bir spekülatif pozisyon yaratabileceğinden “daha güvenli” sayılmaz.
Kur tutarı tahmininin değişmesi, farklı para birimleriyle çapraz hedge, vade uyumsuzluğu ve futures'ın günlük teminatı düzenli yeniden ölçüm gerektirir.
Kontrol listesi
- Spot riskin fiyat artışı mı, fiyat düşüşü mü olduğunu belirleyin.
- Uzun veya kısa türev yönünü bu riske ters kurun.
- Dayanak ve vade tam eşleşmiyorsa baz riskini tanımlayın.
- için kullanılan korelasyon ve oynaklık dönemini belirtin.
Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.
Anlatımın kapanış bölümü ve sesli anlatım uygulamada
Türev Araçların Risk Yönetiminde Kullanımı anlatımının bu sayfada okuduğunuz bölümü ücretsizdir; kapanış bölümü, sesli anlatımı, çevrimdışı indirmesi ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.
Türev Araçlar, Piyasalar ve Risk Yönetimi dersindeki diğer konularBu Konunun Sınavdaki Ağırlığı
Türev Araçların Risk Yönetiminde Kullanımı konusu SPL Türev Araçlar düzeyindeki Türev Araçlar, Piyasalar ve Risk Yönetimi dersine bağlıdır. Bu ders için doğrulanmış bir ağırlık verisi bulunmadığından burada bir oran yayımlamıyoruz.
Kaynak: benzersor müfredat analizi. Bu yüzdeler benzersor’un kendi müfredat analizinden gelir: her dersin müfredatta kapsadığı konu ve alt konu sayısı ile kapsam genişliği ölçülür, ders bazında yüzdeye çevrilir ve sınav düzeyi içinde %100’e tamamlanır. Resmî bir soru dağılımı değildir; sınavda kaç soru çıkacağını göstermez ve sınav kurumunun yayımladığı bir veri değildir.
İlgili Kavramlar
Bu anlatımda geçen ve sözlükte ayrı bir tanımı bulunan kavramlar.
- TahvilTahvil, devlet veya özel sektör kuruluşlarının uzun vadeli (genellikle vadesi bir yıldan uzun) finansman sağlamak için ihraç ettiği borçlanma aracıdır. Sahibine, ihraççıya ortaklık değil alacaklılık hakkı verir; belirli dönemlerde kupon (faiz) ödemesi ve vade sonunda nominal değer üzerinden anapara geri ödemesi sağlar. Tahvilin piyasa fiyatı, gelecekteki kupon ve anapara ödemelerinin bugünkü değerine eşittir ve piyasa faiziyle ters yönde hareket eder.
- OpsiyonSahibine belirli bir dayanak varlığı belirli bir tarihte veya tarihe kadar önceden belirlenen fiyattan alma (call) veya satma (put) hakkı veren türev araçtır. Alıcı prim öder, satıcı yükümlülük altına girer.
- Forwardİki tarafın belirli bir varlığı gelecekte belirli bir tarihte, bugünden belirlenen fiyattan alıp satmayı taahhüt ettiği tezgahüstü (OTC) türev araçtır. Futures'dan farklı olarak standart değildir ve borsada işlem görmez.
- LikiditeBir varlığın fiyatında önemli bir değişiklik olmadan hızlıca nakde dönüştürülebilme kolaylığıdır. İşlem hacmi yüksek menkul kıymetler daha likit kabul edilir.
- TeminatTeminat, özellikle türev işlemlerde ve kredili işlemlerde tarafların yükümlülüklerini yerine getirmesini güvence altına almak için yatırılan nakit veya menkul kıymet değeridir. Pozisyon açılırken yatırılan başlangıç teminatı ile pozisyon süresince korunması gereken sürdürme teminatı olarak ölçülür ve Takasbank'ın teminat yönetim sistemi aracılığıyla takip edilir.
- PozisyonYatırımcının bir sermaye piyasası aracındaki net tutumunu ifade eder. Uzun pozisyon (long) varlığın satın alındığı, kısa pozisyon (short) varlığın açığa satıldığı durumu gösterir.
- BetaBir menkul kıymetin piyasa portföyüne göre sistematik riskini ölçen katsayıdır. Beta = 1 ise piyasayla aynı hareket, Beta > 1 ise daha volatil, Beta < 1 ise daha az volatildir.
- KonveksiteTahvil fiyatının faiz oranı değişikliklerine tepkisindeki eğriliği ölçen göstergedir. Duration'ın doğrusal tahminini düzeltmek için kullanılır. Pozitif konveksite yatırımcı lehinedir.
Kaynaklar
Anlatımdaki bilgiler aşağıdaki resmî kurum yayınlarından doğrulanır ve kendi cümlelerimizle yeniden yazılır.
Sık Sorulan Sorular
Türev Araçlar, Piyasalar ve Risk Yönetimi dersindeki diğer konular
Bu ders toplam 8 konu içerir.
benzersor mobilde yayında
Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.
SPL soru çözme rehberi