Birleşik (Müşterek) Maliyetler ve Yan Ürün Maliyetleri Konu Anlatımı

Bazı üretim süreçlerinde amaç tek bir mamul üretmek gibi görünse de teknoloji aynı anda birden çok çıktı doğurur.

Süt ürünlerinde süt, kaymak ve tereyağı; petrol süreçlerinde benzin, gazyağı ve asfalt gibi çıktılar bu mantığı anlatır.

Ayrım noktasına kadar yapılan üretim harcamaları tek bir ürüne izlenemediği için birleşik maliyet adını alır.

Bu noktadan sonra ürünler fiziksel veya ekonomik olarak ayrılabilir ve ayrı işlem görebilir.

Birleşik mamul ile yan mamul ayrımı çoğu kez nispi satış değerine bakılarak yapılır.

Satış değeri yüksek ve üretim sürecinin ana çıktısı sayılan ürünler birleşik mamul niteliğindedir.

Aynı süreçten çıkan fakat ana mamullere göre düşük satış değerine sahip ürünler yan mamul olarak değerlendirilir.

Birleşik maliyetlerin birleşik mamullere dağıtımında üretim miktarı, katsayı, piyasa değeri, net satış hâsılatı ve standart verim gibi yöntemler kullanılabilir.

Hangi yöntem seçilirse seçilsin ayrım noktasından önceki ortak maliyetin ürünlere mantıklı bir ölçüyle paylaştırılması amaçlanır.

Yan mamullerde yaklaşım farklıdır.

Yan mamule genellikle ortak giderden pay verilmez; maliyet değil, satış değeri esas alınır.

Satıldığında diğer gelir olarak gösterilmesi, esas mamul satış gelirine eklenmesi, satılan esas mamul maliyetinden veya üretilen esas mamul maliyetinden düşülmesi gibi seçenekler kullanılabilir.

Bu başlıkta dikkat edilmesi gereken nokta, ayrım noktasından önceki ve sonraki maliyetleri karıştırmamaktır.

Ayrım noktasından önceki maliyet ortaktır ve tek ürün bazında izlenemez.

Ayrım noktasından sonra bir ürün için ayrıca işleme, ambalajlama veya satışa hazırlama maliyeti yapılırsa bu artık o ürünle ilişkilendirilebilir.

Birleşik maliyet dağıtımı kârı yaratmaz, yalnızca ortak maliyeti raporlama amacıyla ürünlere paylaştırır.