Standart Maliyet ve Sapma Analizi Konu Anlatımı

Standart maliyet sistemi, maliyetleri yalnızca dönem sonunda hesaplama aracı değil, kontrol aracı olarak kullanır.

İşletme önce beklenen performans düzeyini belirler; sonra fiili performansı ölçer ve ikisini karşılaştırır.

Aradaki fark, yönetime üretim sürecinde nerede verimsizlik, fiyat baskısı, kapasite sorunu veya zaman kaybı olduğunu gösterir.

Bu nedenle standart maliyet, bütçeleme, stok planlama ve faaliyet kontrolüyle doğrudan ilişkilidir.

Standartların belirlenmesi teknik ve yönetsel bir süreçtir.

Direkt ilk madde ve malzemede standart fiyat; beklenen alış fiyatı, taşıma ve indirim etkileri dikkate alınarak kurulur.

Standart miktar ise birim ürün için gerekli malzeme miktarını, normal fire ve israfı hesaba katar.

Direkt işçilikte standart süre üretim sürecindeki hareket ve zaman etütleriyle, standart ücret ise ücret düzeyi ve sosyal haklar dikkate alınarak belirlenir.

Genel üretim giderlerinde değişken ve sabit kısım ayrılır; faaliyet ölçüsü olarak direkt işçilik saati veya makine saati gibi pratik anahtarlar kullanılabilir.

Sapma analizinde pozitif fark çoğu anlatımda olumsuz, negatif fark olumlu yorumlanır.

Direkt malzemede fiyat farkı fiili fiyat ile standart fiyatın fiili miktarla çarpılmasıyla, miktar farkı fiili miktar ile standart miktar farkının standart fiyatla çarpılmasıyla kurulur.

İşçilikte ücret ve süre farkları, genel üretim giderlerinde bütçe, verim ve kapasite farkları aynı kontrol mantığının uzantısıdır.

Standartlar ideal veya uygulanabilir nitelikte olabilir.

İdeal standart, hiçbir makine arızası, iş kesintisi, fire veya verimsizlik olmadığını varsayar; bu yüzden uygulamada ulaşılması çok zordur.

Uygulanabilir standart ise sıkı ama gerçekçi bir düzey kurar, normal makine durmaları ve molalar gibi olağan koşulları dikkate alır.

Kontrol açısından daha kullanışlı olan da budur; çünkü sapma ortaya çıktığında yönetimin dikkatini olağan dışı verimsizliklere çeker.

Sapmaların muhasebeleştirilmesinde olumlu ya da olumsuz farklar yarı mamuller, mamuller ve satılan mamul maliyeti arasında paylaştırılabilir.