SPL Finansal Yönetim ve Mali Analiz Finansal Analiz Konu Anlatımı

Finansal analiz, bir işletmenin finansal tablolarında yer alan sayıları karar verilebilir bilgiye dönüştürme çabasıdır.

Tablodaki tek bir kalem çoğu zaman sınırlı anlam taşır; dönen varlıkların yüksekliği, kısa vadeli borçların büyüklüğü bilinmeden ödeme gücü hakkında yeterli sonuç vermez.

Bu nedenle analiz, kalemler arasındaki ilişkileri oranlara, yüzdelere, dönemsel karşılaştırmalara ve nakit akımı yorumuna çevirir.

Kaynakta oranların likidite, finansal yapı, faaliyet devir hızları, karlılık, büyüme ve piyasa değeri olarak sınıflandığı görülür.

Bu sınıflama, analistin aynı işletmeye farklı merceklerden bakmasını sağlar.

Yine de amaç mümkün olan her oranı hesaplamak değildir; karar alacak kişiyi yanıltmayacak, anlamlı ve faydalı ilişkiyi gösteren oranları seçmektir.

Likidite oranları işletmenin kısa vadeli borçlarını ödeme kapasitesini ölçer.

Cari oran, dönen varlıkların kısa vadeli borçlara oranlanmasıdır ve işletmenin yakın dönemde paraya çevrilebilecek varlıklarıyla cari yükümlülüklerini karşılayıp karşılayamayacağını gösterir.

Cari oranın birin altında olması, net işletme sermayesinin negatif olabileceğine ve dönen varlıkların kısa vadeli borçlara yetmeyebileceğine işaret eder.

Buna karşılık çok yüksek cari oran da her zaman güçlü durum anlamına gelmez; alacak tahsilatının yavaşlaması, stoklara gereğinden fazla kaynak bağlanması veya faaliyetlerin nakit yaratma verimliliğinin düşmesi gibi sorunları saklayabilir.

Asit test oranı stokları dışarıda bırakarak daha tutucu bir likidite okuması yapar.

Nakit oran ise kasa, banka ve menkul kıymetler gibi en likit değerleri kısa vadeli borçlarla karşılaştırır.

Finansal yapı oranları, varlıkların ne ölçüde borçla finanse edildiğini ve borcun işletme riskini nasıl değiştirdiğini inceler.

Borç, maliyeti varlık karlılığının altında kaldığında özsermaye karlılığını artırabilir; fakat faiz ve anapara ödemeleri sabit nakit çıkışı gerektirdiği için iflas riskini de yükseltir.

Toplam borcun varlık toplamına oranı, varlıkların ne kadarının yabancı kaynaklarla finanse edildiğini gösterir.

Toplam borcun özsermayeye oranı, her bir birim özsermaye karşısında kaç birim borç bulunduğunu anlatır.

Özsermaye varlık oranının yükselmesi genellikle daha güçlü mali yapı anlamına gelir.

Kısa vadeli borcun toplam borç içindeki payı ve finansal borcun toplam borç içindeki payı arttıkça risk daha dikkatli okunmalıdır; çünkü kısa vadeli ve finansal borçlar geri ödeme baskısını artırır.

Faiz karşılama oranı da finansal yapı okumasını tamamlar.

Faiz ve vergi öncesi karın finansman giderlerini karşılama gücü, borç oranı yüksek olan işletmelerde özellikle anlamlıdır.

Borçlanma düzeyi aynı görünen iki işletmeden biri istikrarlı faaliyet karı yaratıyor, diğeri dalgalı kar üretiyorsa riskleri aynı değildir.

Bu nedenle kaldıraç oranları sadece bilançodaki borç tutarını değil, bu borcun işletme faaliyetleriyle taşınıp taşınamadığını da düşündürmelidir.

Borcun vadesi, maliyeti ve satışlara oranı birlikte değerlendirildiğinde finansal yapının baskı yaratıp yaratmadığı daha sağlıklı anlaşılır.

Faaliyet oranları, işletmenin varlıklarını satışa ve nakde dönüştürme hızını ölçer.

Stok devir hızı, stokların ne kadar sürede yenilendiğini; alacak devir hızı, satışlardan doğan alacakların tahsil kabiliyetini; ticari borç devir hızı ise işletmenin tedarikçilere ödeme temposunu gösterir.

Bu oranlar birlikte okunduğunda faaliyet döngüsü anlaşılır.

Örneğin stoklar yavaş dönüyor ve alacak tahsil süresi uzuyorsa işletme satış yapıyor görünse bile nakit baskısı yaşayabilir.

Sabit varlık devir hızı ve toplam varlık devir hızı, varlıkların satış üretme verimliliğini gösterir.

Devir oranlarının trendi, sadece dönem sonu bilançosuna bakarak görülemeyen işletme sermayesi sorunlarını ortaya çıkarabilir.

Karlılık oranları, satışların, varlıkların ve özsermayenin ne kadar kazanç ürettiğini inceler.

Brüt kar marjı satış maliyeti sonrası kalan payı; faaliyet karı marjı faaliyet giderlerinin etkisini; net kar marjı ise finansman, vergi ve diğer unsurlar sonrasında ortaklara kalan sonucu gösterir.

Varlık karlılığı işletmenin tüm varlıklarını kullanarak ne kadar kazanç yarattığını, özsermaye karlılığı ise ortakların koyduğu sermaye üzerinden getiriyi ölçer.

Borç kullanımının özsermaye karlılığını yükseltmesi mümkündür, ancak bu artış borcun yarattığı ek riskle birlikte değerlendirilmelidir.

Bu nedenle karlılık oranları finansal yapı oranlarından ayrı değil, onlarla birlikte yorumlanmalıdır.

Büyüme oranları satış, aktif, özsermaye veya kar kalemlerinin dönemler içinde nasıl değiştiğini gösterir.

Satışların büyümesi olumlu görünebilir; fakat alacaklar daha hızlı büyüyorsa satışların tahsilat kalitesi sorgulanmalıdır.

Piyasa değeri oranları ise özellikle halka açık şirketlerde finansal tabloları piyasa fiyatıyla ilişkilendirir.

Fiyat kazanç oranı, yatırımcının hisse başına kara göre ne kadar fiyat ödediğini; temettü verimi dağıtılan karın piyasa fiyatına oranını; piyasa değeri defter değeri oranı ise piyasanın muhasebe özkaynağına göre şirketi nasıl fiyatladığını anlatır.

Bu göstergeler geleceğe ilişkin beklentiler içerdiği için sadece muhasebe performansına indirgenemez.

Dikey analiz, finansal tablodaki kalemleri aynı tablo içindeki toplamla ilişkilendirir.

Bilançoda bir varlık kaleminin aktif toplamına, gelir tablosunda bir gider kaleminin satışlara oranlanması bu mantığa dayanır.

Böylece farklı büyüklükteki işletmeler karşılaştırılabilir hale gelir.

Yatay analiz ise aynı kalemin farklı dönemlerdeki değişimini izler.

Satışlar, borçlar, stoklar ve kar kalemleri zaman içinde birlikte incelendiğinde büyümenin sağlıklı mı yoksa borç ve işletme sermayesi baskısıyla mı gerçekleştiği anlaşılır.

Oran analizi anlık ilişkiyi, yatay analiz trendi, dikey analiz yapı içindeki ağırlığı gösterir.

Nakit akım analizi, tahakkuk esasına göre oluşan kar ile fiilen yaratılan nakit arasındaki farkı görünür kılar.

Faaliyetlerden yaratılan nakit, işletmenin ana faaliyetinin borç, faiz, temettü ve yatırım gereksinimlerini karşılayıp karşılayamayacağını anlamada temel göstergedir.

Yatırımlara yöneltilen nakit, büyüme ve kapasite kararlarını; finansman hareketleri ise borçlanma, borç geri ödeme ve sermaye artışı gibi kaynak değişimlerini gösterir.

Bir işletme gelir tablosunda karlı görünürken faaliyetlerinden yeterli nakit üretemiyorsa sürdürülebilirlik sorunu yaşayabilir.

Nakit akım oranları bu yorumu daha ölçülebilir hale getirir.

Faaliyetlerden yaratılan nakdin faize oranı, nakit karşılama gücünü; toplam nakit açığının kısa vadeli finansal borçlara oranı ise yakın dönem finansman baskısını gösterir.

Bu yaklaşım, yalnız dönem karına bakmanın eksik olduğunu öğretir.

Kar, tahakkuklardan etkilenir; nakit ise tahsilat, stok hareketi, borç ödeme ve yatırım kararlarının gerçek zamanlı sonucunu yansıtır.